Czym jest temperatura mokrego termometru i dlaczego jest ważna?

Powszechnie wiadomo, że przez zmiany klimatu fale upałów są silniejsze i częstsze, a wraz ze wzrostem temperatur w miesiącach letnich na półkuli północnej, w znacznej części Europy, Stanów Zjednoczonych oraz północno-wschodniej Azji jest o wiele goręcej niż zwykle.

Wiąże się to z szeregiem zagrożeń dla zdrowia, szczególnie dla wrażliwych grup społecznych takich jak osoby starsze, dzieci i osoby z różnymi schorzeniami.

Według hiszpańskich służb meteorologicznych, w sobotę 28 czerwca w mieście El Granado ustanowiony został nowy rekord ciepła dla czerwca, wynoszący 46°C, co oznacza, że miesiąc ten będzie najgorętszym czerwcem w historii.

Jednak liczby mogą być zwodnicze: wysokie temperatury nie są tak samo "odczuwalne" - i nie są tak niebezpieczne - w suchych krajach o niskiej wilgotności (na przykład w środkowej Kanadzie), jak w parnym, wilgotnym klimacie (na przykład w okolicach Zatoki Perskiej).

Tutaj pojawia się temperatura mokrego termometru jako sposób pomiaru potencjalnie śmiertelnej kombinacji ciepła i wilgotności. Czym ona jest i jak działa?

Czym jest temperatura mokrego termometru?

Każdy zna słowo "temperatura" - odczyt termometru mierzącego jak gorące jest powietrze.

Temperatura termometru mokrego jest miarą zarówno ciepła jak i wilgotności (ilości wilgoci lub pary wodnej w powietrzu).

Jak to zmierzyć?

W najprostszej wersji trzeba wziąć termometr szklany, taki jaki większość z nas pamięta z dzieciństwa, i owinąć go wacikiem. Następnie należy spryskać go wodą, aby był mokry.

Dzięki temu możemy poznać temperaturę podczas odparowywania wody. Pobierając ciepło, woda schładza termometr do "temperatury mokrego termometru".

Dlaczego to ma znaczenie?

Ludzie chłodzą się poprzez pocenie: woda wydalana przez skórę usuwa nadmiar ciepła z ciała, a gdy paruje, odprowadza to ciepło.

Proces ten działa dobrze w suchych obszarach, ale może być znacznie mniej skuteczny w bardzo gorących i wilgotnych regionach. Jeśli temperatura powietrza jest zbliżona do temperatury ciała, a wilgotność jest wysoka, bardzo trudno jest się schłodzić przez pocenie.

Dzieje się tak dlatego, że jeżeli powietrze jest zbyt wilgotne, parowanie potu staje się wolniejsze, więc nie możemy się już tak dobrze schłodzić.

W skrajnych przypadkach nie będziemy w stanie w ogóle się pocić, co może prowadzić do śmierci.

Jaka temperatura jest niebezpieczna?

Badanie z 2020 r. opublikowane w czasopiśmie Science Advances wykazało, że "temperatura mokrego termometru wynosząca 35 stopni Celsjusza wyznacza naszą górną granicę fizjologiczną, a znacznie niższe wartości mają poważny wpływ na zdrowie i produktywność."

Połączenie ciepła i wilgoci oznacza, że powyżej temperatury mokrego termometru wynoszącej 35 stopni Celsjusza, ludzkie ciało przestaje oddawać ciepło do otoczenia, co może prowadzić do śmierci, ponieważ organy mogą przestać funkcjonować.

Jeśli ludzie nie mają dostępu do klimatyzacji, mogą umrzeć w ciągu kilku godzin.

Nawet osoby sprawne i zdrowe, odpoczywające w cieniu bez ubrań i z nieograniczonym dostępem do wody pitnej, walczyłyby o przetrwanie.

Jak już wspomniano, temperatury mokrego termometru są niższe niż typowe odczyty termometru i rzadko sięgnęły 35 stopni Celsjusza przez dłuższy okres lub na znacznych obszarach.

Ale w przyszłości może być inaczej.

Co z globalnym ociepleniem?

Im cieplejsze powietrze, tym więcej wilgoci jest w stanie zatrzymać. Tak więc wraz ze wzrostem globalnych temperatur prawdopodobnie zaobserwujemy większą wilgotność, co spowoduje wzrost odczytów mokrego termometru.

Według badania czasopisma Science Advances z 2020 r., niektóre części świata - takie jak Azja Południowa i Zatoka Perska - już odnotowały podwojenie kombinacji ekstremalnych upałów i wilgotności w ciągu ostatnich 40 lat.

Badanie przewiduje, że te niebezpieczne poziomy będą znacznie bardziej powszechne i będą utrzymywały się znacznie dłużej jeśli nie zostaną podjęte żadne działania w celu ograniczenia globalnego ocieplenia.

Ale nawet bez osiągnięcia progu 35 stopni Celsjusza, temperatury mokrego termometru mogą wskazywać gdzie fale upałów stanowią największe zagrożenie dla życia - i kto jest najbardziej zagrożony.

"Na przykład w Indiach ci, którzy pracują w budownictwie, przy dostawach, muszą wyjść na zewnątrz, aby wykonać swoją pracę. W przeciwieństwie do tych, których dochód nie zależy od klimatu, nie mają oni innego sposobu aby zarobić na życie," mówi prof. Anjal Prakash, specjalizujący się w zmianach klimatu i adaptacji w Indian School of Business.

Jak ta wiedza może uratować życie?

Pomiary mokrego termometru pomagają nam zrozumieć, które obszary zbliżają się do progu zagrażającego życiu, a to może pomóc rządom w podjęciu działań mających na celu adaptację.

"Na przykład, jeśli prognozy pokazują, że na niektórych obszarach temperatury na mokrym termometrze mogą osiągnąć 35 stopni Celsjusza w ciągu dziesięciu lat, rządy mogą dostosować się poprzez ustanowienie systemów wczesnego ostrzegania, zmianę godzin szkolnych i zaadoptowanie specyficznych metod chłodzenia," wyjaśnia prof. Prakash.

Jak źle jest teraz i czy będzie gorzej?

Naukowcy są coraz bardziej zaniepokojeni częstotliwością globalnych fal upałów.

W 2022 r. większość Azji Południowej doświadczyła intensywnej fali upałów. W Indiach i Pakistanie odnotowano rekordowe temperatury - w Nowym Delhi osiągnęły one 50 stopni Celsjusza.

"Czytałem historie Pakistańczyków, którzy mówili, że kiedy wychodzili na zewnątrz, czuli się, jakby weszli w ogień. Tak właśnie opisują wysokie temperatury," prof. Prakash powiedział BBC.

Letnia fala upałów w 2023 r. ogarnęła znaczną część Europy, w szczególności kraje basenu Morza Śródziemnego, w tym Grecję, Włochy, Hiszpanię, Turcję i Cypr.

W niektórych regionach w ciągu dnia temperatury osiągnęły 40-45 stopni Celsjusza.

Rekordowe globalne temperatury przyczyniły się do pogorszenia wielu ekstremalnych zjawisk pogodowych w dużej części świata w 2023 r. - od intensywnych fal upałów i pożarów w Kanadzie i USA, po długotrwałe susze, a następnie powodzie w niektórych częściach wschodniej Afryki.

Średnie globalne temperatury w 2024 r. były o około 1,55 stopnia Celsjusza wyższe niż w okresie przedindustrialnym - pobijając rekord ustanowiony w poprzednim roku o nieco ponad 0,1 stopień Celsjusza .

Według Światowej Organizacji Meteorologicznej ostatnie dziesięć lat (2015-2024) to najcieplejsza dekada w historii, a rok 2024 był najcieplejszym rokiem tego okresu.

"Gorące temperatury w 2024 r. wymagają pionierskich działań na rzecz klimatu w 2025 r.," powiedział sekretarz generalny ONZ Antonio Guterres.

"Jest jeszcze czas, aby uniknąć najgorszej katastrofy klimatycznej. Ale przywódcy muszą działać już teraz."

Ten tekst został napisany i sprawdzony przez naszych dziennikarzy, używając przy tłumaczeniu narzędzi AI, jako część projektu pilotażowego.

Edycja: Magdalena Mis