احمد زیدآبادی تحلیلگر مسایل خاورمیانه

آقای سارکوزی نخستین رهبر اروپایی است که از زمان ترور رفیق حریری نخست وزیر فقید لبنان در سال ۲۰۰۵ به سوریه سفر می‌کند.

برخی گروههای لبنانی مخالف سوریه، دولت بشار اسد را به دست داشتن در قتل آقای حریری متهم می‌کنند، اما سوریه هر گونه دخالت در این حادثه را رد کرده است.

برای کشف، محاکمه و مجازات عاملان قتل رفیق حریری، شورای امنیت سازمان ملل به تشکیل یک دادگاه بین‌المللی رای داده است، اما مقدمات برگزاری این دادگاه هنوز کامل نشده است.

دیدار آقای سارکوزی از دمشق نشان می‌دهد که موضوع دادگاه بین‌المللی، دیگر در مرکز توجه کشورهای اروپایی قرار ندارد، بلکه جهت گیری سیاسی دمشق در خاورمیانه به اولویت اصلی اروپا تبدیل شده است.

آغاز مذاکرات غیر مستقیم سوریه و اسرائیل و همکاری دمشق با روند انتخاب میشل سلیمان به ریاست جمهوری لبنان، دو رویدادی است که ظاهرا فرانسه را نسبت به احتمال چرخش سیاسی سوریه در خاورمیانه امیدوار کرده است.

سوریه در روند صلح خاورمیانه نقش کلیدی و بی‌همتایی را بازی می‌کند، اما مشکل اصلی برای غرب این است که آیا سوریه اراده‌ای برای به کارگیری وزن خود در جهت تحقق صلح در خاورمیانه دارد یا خیر

اگر این چرخش تا حد مورد انتظار دنیای غرب صورت عملی به خود گیرد، احتمال به حاشیه راندن و یا حتی به فراموشی سپردن دادگاه بین ‌المللی برای محاکمه مظنونان به قتل آقای حریری نیز قابل نادیده گرفتن نیست.

آقای سارکوزی پیش از عزیمت خود به دمشق در گفتگو با روزنامه سوری الوطن تاکید کرده است که راه صلح در خاورمیانه از سوریه و فرانسه می‌گذرد.

رئیس جمهور فرانسه نسبت به اهمیت نقش کشور خود در تحقق صلح در خاورمیانه شاید اندکی اغراق کرده باشد اما در مورد نقش سوریه در تحقق صلح به گزاف سخن نگفته است.

تردیدی وجود ندارد که سوریه در روند صلح خاورمیانه نقش کلیدی و بی‌همتایی را بازی می‌کند، اما مشکل اصلی برای غرب این است که آیا سوریه اراده‌ای برای به کارگیری وزن خود در جهت تحقق صلح در خاورمیانه دارد یا خیر و اگر دارد چه بهایی را برای آن طلب می‌کند؟

بهایی که سوریه به طور سنتی در ازای همکاری با دنیای غرب در خاورمیانه مطالبه می‌کرد، بازگذاشتن دست آن کشور در امور داخلی لبنان بود، اما با قتل رفیق حریری، آمریکا مصمم به حمایت از گروههای مخالف لبنانی برای قطع یا کاهش نفوذ سوریه در کشورشان شد و اروپا نیز از این سیاست حمایت کرد.

پس از چند دور بحران داخلی شدید در لبنان، ظاهرا سوریه به این نتیجه رسید که اصرار بر حفظ نفوذ نامحدودش در لبنان، بی فایده است و بنابراین باید از سطح انتظارات خود در برابر لبنان بکاهد.

	بشار اسد ناامید از جلب توجه دولت جورج بوش به خود، منتظر ورود رئیس جمهور آینده آمریکا به کاخ سفید است

این نگرش منجر به حمایت سوریه از توافقنامه دوحه شد، توافقنامه‌ای که نکته روشنی علیه دمشق نداشت، اما با انتخاب میشل سلیمان به ریاست جمهوری لبنان از نفوذ سوریه در لبنان تا اندازه زیادی می‌کاست.

رهبران فرانسه از همراهی سوریه با توافقنامه دوحه خشنود شدند و آن را علامت تغییر سیاست دولت بشار اسد در برابر لبنان تلقی کردند.

در واقع پس از این حادثه بود که آقای سارکوزی برای خارج کردن آقای اسد از انزوای بین‌المللی پیشقدم شد و با دعوت از وی برای حضور در نشست سران کشورهای حاشیه مدیترانه در پاریس، تلاش کرد تا سوریه را در سایر حوزه ها نیز به غرب نزدیک کند.

به نظر می‌رسد که آقای سارکوزی در سفر جاری خود به دمشق از بشار اسد بخواهد که وارد مذاکره مستقیم با اسرائیل شود و به پیامدهای چنین مذاکره‌ای از جمله کمک به آزادی گلعاد شالیط سرجوخه ربوده شده اسرائیلی از سوی حماس تن در دهد.

این در حالی است که سوری‌ها هنوز علاقه‌ای به آغاز مذاکرات مستقیم با اسراییل ندارند و در واقع نمی خواهند که این مذاکرات بدون همراهی و کمک آمریکا شروع شود.

از این رو، بشار اسد ناامید از جلب توجه دولت جورج بوش به خود، منتظر ورود رئیس جمهور آینده آمریکا به کاخ سفید است تا مرحله تازه‌ای از روابط دمشق با واشنگتن را به آزمون بگذارد.

به نظر می‌رسد دولت‌های بشار اسد و جورج بوش نسبت به نیات یکدیگر بدگمان‌اند و احتمالا همین نکته به صورت مانعی در برابر بهبود روابط آنان عمل می‌کند.

ظاهرا دولت سوریه بر این گمان است که آقای بوش و همکارانش می‌خواهند سوریه داوطلبانه سیاست منطقه‌ای خود را به طور کامل در جهت منافع آمریکا تغییر دهد، بی آنکه منتظر پاداشی باشد. به عبارت دیگر،فرمول مورد نظر آمریکا در مورد تغییر سیاست منطقه‌ای سوریه، رفع مجازات است نه ارائه امتیاز و این خود می‌تواند نوعی پاداش فرض شود.

در مقابل، دولت آمریکا نیز بر این باور است که امتیازهای مورد نظر سوریه، عموما در جهت حفظ وضع موجود خاورمیانه است، یعنی همان چیزی که آمریکا در صدد تغییر آن است.

به عبارت دیگر، از نگاه آمریکا، سوریه تغییر موضع خود را در یک بخش از حوزه کلی خاورمیانه به حفظ یا تقویت موضع خود در بخش دیگر این حوزه مشروط می‌کند و پذیرش چنین اصلی برای آمریکا تناقض آمیز است.

در واقع این وضعیت به نوعی هم آمریکا و هم سوریه را برای نزدیک شدن به یکدیگر با تردید روبرو کرده است.

به نظر می‌رسد که آقای سارکوزی در سفرش به دمشق کوشش کند تا بشار اسد را به نرمش‌های بیشتری در برابر اسرائیل و فاصله گرفتن از دشمنان آن از جمله ایران، حزب‌الله و حماس ترغیب کند

سفر دو هفته پیش بشار اسد به مسکو و حمایت وی از حمله روسیه به گرجستان ظاهرا حامل این پیام بود که سوری‌ها نمی‌خواهند به نظم مورد نظر آمریکا در خاورمیانه تن در دهند و از این جهت در جستجوی متحدی بین‌المللی برای خنثی کردن فشارهای ایالات متحده هستند.

هر چند که حرکت آقای اسد از سوی برخی محافل اسرائیلی نوعی تلاش برای جلب نظر آمریکا به سوی خود تفسیر شد، اما کاخ سفید در مقابل موضع گیری بشار اسد ساکت ننشست و به او هشدار داد که در امور قفقاز دخالت نکند و در اندیشه استقرار ثبات درخاورمیانه باشد.

به هر حال، به نظر می‌رسد که آقای سارکوزی در سفرش به دمشق کوشش کند تا بشار اسد را به نرمش‌های بیشتری در برابر اسرائیل و فاصله گرفتن از دشمنان آن از جمله ایران، حزب‌الله و حماس ترغیب کند.

دعوت آقای اسد از سران قطر و ترکیه برای برگزاری نشست چهار جانبه با حضور او و رئیس جمهور فرانسه در دمشق در روز پنجشنبه، شاید به نحوی اشتیاق سوریه را برای انعطاف بیشتر در مواضع خود و احتمالا جبران حرکت بشار اسد در مسکو به نمایش بگذارد.

اگر این گمانه زنی درست باشد، باید منتظر آغاز مذاکرات مستقیم بین سوریه و اسرائیل در آینده‌ای نزدیک بود، اما نه لزوما پیش از برگزاری انتخابات ریاست جمهوری آمریکا.