احمد زیدآبادی تحلیلگر مسایل خاورمیانه

	ماموریت صلح کارتر با انتقادهای بی‌ سابقه‌ای از جانب دولت‌های آمریکا و اسرائیل روبرو شد

به گفته آقای کارتر، رهبران حماس با زندگی صلح آمیز در کنار اسرائیل موافقند، با هرگونه توافق صلح بین دولت خودگردان فلسطین به رهبری محمود عباس با دولت اسرائیل به شرط رای مثبت فلسطینی‌ها به آن در یک همه پرسی، مخالفت نمی‌کنند و برای انتقال گلعاد شالیط سرخوخه ربوده شده اسرائیلی به مصر به منظور مبادله او با صدها زندانی فلسطینی در بند اسرائیل آماده‌اند.

ظاهر سخنان آقای کارتر نشان از موفقیت سفر او به خاورمیانه و ایجاد تغییرات بنیادی در مواضع حماس نسبت به اسرائیل و روند صلح خاورمیانه دارد، اما به نظر می‌رسد که اگر این سخنان با صورت بندی متفاوتی بیان شود، چیزی فراتر از مواضع گذشته حماس در برابر اسرائیل در آنها دیده نخواهد شد.

در واقع، سامی ابوزهری سخنگوی حماس اظهارات آقای کارتر را با زبانی دیگر مطرح کرده است. به گفته وی، تشکیل کشور فلسطینی در مرزهای پیش از جنگ شش روزه سال ۱۹۶۷ از نظر حماس به عنوان یک دوره "انتقالی" تلقی می‌شود و در موضع حماس نسبت به شناسایی رسمی موجودیت اسرائیل تغییری پدید نیامده است.

حماس از سال‌ها پیش اعلام کرده که در صورت عقب نشینی اسرائیل به مرزهای سال ۱۹۶۷ این گروه حاضر است پیمان آتش بس دهها ساله با اسرائیل امضاء کند.

به عبارت دیگر آنچه آقای کارتر از زبان رهبران حماس نقل کرده ممکن است چیزی جز اعلام موافقت آنها با آتس بس طولانی با اسرائیل در صورت تشکیل کشور مستقل فلسطینی در تمام سرزمین‌های اشغالی سال ۱۹۶۷ نباشد، هر چند که آقای کارتر تاکید کرده است که در گفتگو با رهبران حماس واژه "انتقالی" به گوشه وی نخورده است.

موافقت حماس با انتقال گلعاد شالیط به مصر برای مبادله او با زندانیان فلسطینی نیز موضوع تازه‌ای به نظر نمی‌رسد چرا که حماس از همان ابتدای به اسارت گرفتن سرجوخه اسرائیلی، بر لزوم معاوضه وی با اسیران فلسطینی تاکید کرده و در واقع دولت اهود اولمرت نخست وزیر اسرائیل را مسئول بی نتیجه ماندن مذاکرات مربوط به مبادله اسیران دانسته است.

البته رهبران حماس از ارسال نامه جدیدی از سوی گلعاد شالیط به خانواده‌اش خبر داده‌اند، موضوعی که با استقبال ایلی یشایی رهبر حزب مذهبی شاس و وزیر بازرگانی اسرائیل روبرو شده است، اما این به خودی خود تحول مهمی به شمار نمی‌رود.

	خالد مشعل

در این میان، عدم مخالفت حماس با توافقنامه صلح بین محمود عباس و رهبران اسرائیل به شرط پذیرش آن از سوی فلسطینی‌ها در یک همه پرسی، موضوع تازه و مهمی تلقی می‌شود، اما شروطی که آقای ابوزهری برای همه پرسی مطرح کرده، تا اندازه زیادی از اهمیت مساله کاسته است.

به گفته سامی ابوزهری، همه پرسی مذکور باید در بین مجموع فلسطینی‌های داخل و خارج کرانه غربی و نوار غزه برگزار شود، مساله‌ای که نه فقط همه پرسی را پیچیده می‌کند بلکه شانس تصویب هر نوع توافقنامه‌ای را هم به شدت کاهش می‌دهد.

به هر حال، از منظری بدبینانه ممکن است آنچه آقای کارتر از زبان رهبران بلندپایه حماس نقل کرده، چیزی جز بازی با کلمات نباشد و در عمل تغییری در اوضاع جاری بین اسرائیل و فلسطینی‌ها پدید نیاورد.

اما با نگاه خوشبینانه، همینکه رهبران حماس بر اهمیت دیدار خود با آقای کارتر تاکید بسیار کرده‌اند و مواضع خود را به صورتی بیان داشته‌اند که رئیس جمهور سابق آمریکا توانسته است آن را با الفاظی موافق طبع جامعه بین‌المللی بیان کند، خود علامتی از تمایل حماس برای رها شدن از وضعیت کنونی است.

عملیات نظامی تا کنون نتوانسته است در معادله بین حماس و اسرائیل تحولی ایجاد کند، به همین علت رهبران حماس با استقبال از جیمی کارتر در صدد برآمده‌اند که راه یک ابتکار سیاسی را برای حفظ موقعیت خود در بحران خاورمیانه بگشایند

واقعیت این است که پس از تسخیر نوار غزه، حماس توانسته است برای اسرائیل دردسرهای جدی ایجاد کند، اما شرایط برای خود این گروه و مردم تحت کنترل آن در نوار غزه نیز چیزی کم از فاجعه ندارد.

در چنین شرایطی طبیعی است که رهبران حماس بخواهند از طریق دست زدن به عملیات نظامی و یا ابتکارهای سیاسی، مسیر تحولات را تغییر دهند.

عملیات نظامی تا کنون نتوانسته است در معادله بین حماس و اسرائیل تحولی ایجاد کند، به همین علت رهبران حماس با استقبال از جیمی کارتر در صدد برآمده‌اند که راه یک ابتکار سیاسی را برای حفظ موقعیت خود در بحران خاورمیانه بگشایند.

در حقیقت، سرنوشت گلعاد شالیط نشان خواهد داد که حماس تا چه اندازه برای انعطاف در مواضع خود آمادگی دارد و اسرائیل تا چه حد حاضر است در مقابل این انعطاف از خود نرمش نشان دهد.

ظاهرا ماموریت صلح آقای کارتر که با انتقادهای بی‌ سابقه‌ای از جانب دولت‌های آمریکا و اسرائیل روبرو شد، به زندگی یک سرخوجه اسرائیلی گره خورده است.