احمد زیدآبادی کارشناس امور خاورمیانه

	روابط ایران و سوریه با برخی از کشورهای متنفذ عربی وارد مرحله‌ای بسیار حساس شده است

درباره این دیدار، هنوز هیچ خبر رسمی انتشار نیافته است، اما خبرگزاری رویتر به نقل از شاهدان عینی گزارش داده است که وزیران خارجه ایران و قطر پس از شرکت در این نشست چهارجانبه دمشق را ترک کردند.

در بین کشورهای عرب، قطر و عمان روابط به نسبت باثبات تری با ایران، سوریه و گروههای متحد آنها در لبنان و فلسطین دارند و به همین علت امکان میانجی‌گری بین آنها را با کشورهای مخالف آنان چه در داخل دنیای عرب و چه در سطح بین‌المللی پیدا کرده‌اند.

به نظر می‌رسد دیدار چهار جانبه دمشق نیز به منظور جلب رضایت ایران و سوریه برای خاتمه دادن به بحران لبنان و فلسطین در آستانه برگزاری نشست سران عرب که قرار است در اواخر ماه جاری میلادی در دمشق برگزار شود، صورت گرفته است.

کشورهای عرب متحد آمریکا در خاورمیانه از جمله مصر، عربستان سعودی و اردن خواهان انتخاب میشل سلیمان، فرمانده ارتش لبنان، به عنوان رئیس جمهور این کشور پیش از برگزاری نشست سران عرب در دمشق و نیز اعلام آتش بس بین گروههای حماس و جهاد اسلامی فلسطین با اسرائیل هستند، اما گفته می‌شود ایران و سوریه حاضر به همکاری در این زمینه نیستند.

برخی از کشورهای عرب بر این باورند که ادامه منازعه اسرائیل و فلسطینی‌ها و تداوم بن بست سیاسی در لبنان به گسترش نفوذ ایران در خاورمیانه منجر می‌شود. این دیدگاهی است که ملک عبدالله دوم، پادشاه اردن در دیدار اخیرش از آمریکا به صراحت آن را اعلام کرد.

از همین رو، مصر از یک سو، نمایندگان حماس و جهاد اسلامی را به قاهره فراخوانده است تا بین آنان و اسرائیل برای دستیابی به آتش بس میانجی‌گری کند و از سوی دیگر، این کشور به همراه عربستان و اردن، دولت بشار اسد رئیس جمهور سوریه را تحت فشار گذاشته است تا هر چه سریعتر با تلاش‌های عمرو موسی دبیر کل اتحادیه عرب برای پایان دادن به بن بست سیاسی لبنان همراه شود.

رسانه‌های عربی به نقل از منابع مصری گزارش داده‌اند که سوریه از طریق اعمال فشار بر رهبران تبعیدی حماس و جهاد اسلامی که در دمشق مستقرند، می‌کوشد تا فعالیت‌های مصر را در جهت اعلام آتش بس بین رهبران این دو گروه در سرزمین‌های فلسطینی با اسرائیل خنثی کند. منابع اسرائیلی نیز ایران را به عنوان منشاء تحریک گروههای فلسطینی به ادامه درگیری با اسرائیل معرفی کرده‌اند.

در مورد بحران لبنان نیز، آمریکا و متحدان عربش، سوریه را عامل اصلی ادامه بن بست سیاسی در این کشور می‌دانند و به نقش ایران در این زمینه نیز اشاره می‌کنند.

رسانه‌های عربی گزارش داده‌اند که محمود احمدی نژاد رئیس جمهور ایران در جریان دیدار اخیرش از بغداد به جلال طالبانی، همتای عراقی خود گوشزد کرده است که جمهوری اسلامی اولویتی برای حل بحران لبنان قائل نیست. به نوشته این رسانه‌ها، ایران علاقمند است که بن بست سیاسی لبنان تا سال ۲۰۰۹ یعنی تا هنگام برگزاری انتخابات پارلمانی در این کشور استمرار داشته باشد.

ظاهرا ایران تصور می‌کند که در آن زمان، با انتخاب رئیس جمهور جدید آمریکا، روابط تهران - واشنگتن نیز به نقطه روشنی می‌رسد و آنگاه ایران می‌تواند در مورد بحران لبنان راحت تر تصمیم گیری کند.

صرف نظر از اهدافی که ایران در لبنان و فلسطین دنبال می‌کند، همینکه یک کشور غیر عرب تا بدین اندازه در معادله خاورمیانه نقش آفرین شده است، باعث ناخشنودی اغلب کشورهای عربی است.

این دسته از کشورهای عرب، سوریه را پل اتصال ایران به منازعه فلسطین و لبنان می‌دانند و از اینکه دولت آقای اسد زمینه این نفوذ را فراهم کرده است، به شدت از آن خشمگین به نظر می‌رسند.

در حقیقت، سوریه علاقمند است که روابط گرم خود را با ایران در کنار حفظ روابطش با کشورهای عرب ادامه دهد، اما تحولات منطقه به سمتی رفته است که سوری‌ها به طور فزاینده‌ای برای انتخاب بین یکی از این دو تحت فشار قرار گرفته‌اند.

ایران نیز که متهم به استفاده از گروههای لبنانی و فلسطینی در معادله پیچیده روابط خود با آمریکا و متحدان آن است، علاقمند است که به عنوان یک بازیگر مثبت و منطقی در بین اعراب شناخته شود، اما به نظر می‌رسد کشورهایی مانند مصر و عربستان و اردن، فقط در صورتی
به نقش مثبت ایران باور می‌کنند که این کشور با طرح کلی آنان برای پایان دادن به مناقشه فلسطینی لبنان همراه شود، اما ایفای چنین نقشی از سوی ایران با توجه به ایدئولوژی جمهوری اسلامی نقض غرض خواهد بود.

بدین ترتیب، در حالی که روابط ایران و سوریه با برخی از کشورهای متنفذ عربی وارد مرحله‌ای بسیار حساس شده است، کشورهایی مانند قطر و عمان می‌کوشند تا در این مورد میانجی گری کنند.
آیا این میانجی گری منجر به رفع بن بست سیاسی لبنان و اعلام آتش بس بین حماس و جهاد اسلامی با اسرائیل خواهد شد؟

اگر منجر نشود، روزهای توفانی دیگری در انتظار خاورمیانه خواهد بود.