احمد زیدآبادی تحلیلگر مسایل خاورمیانه

	مسجد الصخره در بیت المقدس

آقای اولمرت پیش از این مدعی شده بود که محمود عباس پذیرفته است مساله بیت‌المقدس پس از گفتگو درباره سایر مسائل مورد اختلاف دو طرف، مذاکره شود.

نیمر احمد، مشاور سیاسی آقای عباس ادعای آقای اولمرت را رد کرد و گفت: "چنین چیزی به هیچ وجه حقیقت ندارد. بیت‌المقدس یک موضوع بنیادی است و مذاکره در باره آن نمی‌تواند به تعویق بیفتد. محمود عباس نیز با تعویق مذاکره بر سر بیت‌المقدس مخالف است."

محمود عباس خود نیز در گفتگو با یک نشریه اردنی درخواست آقای اولمرت برای تعویق مذاکره در باره بیت‌المقدس را رد کرد.

مساله بیت‌المقدس در کنار تعیین مرزهای کشور فلسطینی و مساله بازگشت آوارگان، یکی از سه موضوع اصلی مورد اختلاف اسرائیل و فلسطینی‌هاست که جورج بوش رئیس جمهور آمریکا خواستار توافق دو طرف بر سر آنها تا پایان سال جاری میلادی شده است.

رهبران اسرائیل اما نسبت به دستیابی با توافق نهایی با فلسطینی‌ها در باره همه جزئیات مورد اختلاف تا پایان سال جاری میلادی اظهار تردید کرده‌اند، اما دستیابی با یک توافقنامه کلی را امکان پذیر دانسته‌اند.

در عین حال، دولت آقای اولمرت اصرار دارد که مساله بیت‌المقدس به علت حساسیت آن در میان یهودیان، در آخرین مرحله از مذاکرات صلح مورد بحث قرار گیرد.

اسراییل بخش شرقی بیت‌المقدس را در سال ۱۹۶۷ به اشغال خود در آورد و بلافاصله آن را به عنوان قسمتی از پایتخت خود به خاکش ضمیمه کرد. جامعه بین المللی این اقدام اسرائیل را غیر قانونی دانسته و به رسمیت نمی‌شناسد.

این در حالی است که فلسطینی‌ها نیز بیت‌المقدس شرقی را پایتخت کشور آینده خود تلقی می‌کنند و بارها اعلام کرده‌اند که بدون عقب نشینی اسرائیل از این بخش از شهر امضای پیمان نهایی صلح امکانپذیر نخواهد بود.

طبق قراردادهای امضا شده بین اسرائیل و فلسطینی‌ها و نیز بر مبنای طرح بین‌المللی "نقشه راه" سرنوشت بیت‌المقدس باید در مذاکرات مربوط به حل و فصل نهایی مساله فلسطین بین اسرائیل و دولت خودگردان فلسطینی تعیین شود.

	دیوار غربی در بیت المقدس

دولت‌های اسرائیل همواره موضع سخت و انعطاف ناپذیری در باره بیت‌المقدس داشته‌اند، اما دولت آقای اولمرت در ماههای گذشته علائمی از احتمال انعطاف بر سر تقسیم شهر از خود بروز داده است.

با این حال، آقای اولمرت مذاکره بر سر سرنوشت بیت‌المقدس را برای دولت خود بحران ساز می‌داند و از همین رو، بر تعویق مذاکره در باره آن پافشاری می‌کند.

در واقع، مخالفت شدید حزب مذهبی شاس یا هرگونه مذاکره در باره بیت‌المقدس، دولت آقای اولمرت را به دردسر انداخته است. حزب شاس که در دولت ائتلافی آقای اولمرت مشارکت دارد، تهدید کرده است که در صورت آغاز مذاکره بر سر بیت‌المقدس از دولت ائتلافی خارج خواهد شد.

خروج حزب شاس از کابینه ائتلافی آقای اولمرت باعث سقوط دولت خواهد شد، مگر آنکه احزاب دیگری جای آن را در کابینه پر کنند. با این حال، پیوستن شاس به احزاب راستگرای اسرائیلی که مخالف هر نوع سازش در مورد بیت‌المقدس شرقی هستند، جبهه مخالفان دولت اهود اولمرت را به شدت تقویت خواهد کرد.

اولمرت مذاکره بر سر سرنوشت بیت‌المقدس را برای دولت خود بحران ساز می‌داند و از همین رو، بر تعویق مذاکره در باره آن پافشاری می‌کند

شاس اما تنها نگرانی دولت آقای اولمرت نیست. در ماههای گذشته سازمان‌ها و جوامع یهودی خارج از اسرائیل نیز خواستار توجه دولت عبری به نظرات آنها در باره سرنوشت نهایی بیت‌المقدس شده‌اند.

ماه گذشته رهبر آژانس جهانی یهود طی نامه‌ای سرگشاده به آقای اولمرت خواستار لحاظ دیدگاههای یهودیان دیاسپورا ( یهودیان خارج از اسرائیل) قبل از هر گونه تصمیم گیری در باره بیت‌المقدس شد.

اهود اولمرت در واکنش به این اقدام از شرکت در اجلاس این گروه در بیت‌المقدس خودداری کرد.

دولت اهود اولمرت با مشارکت یهودیان دیاسپورا در تصمیم‌های داخلی اسرائیل مخالف است، اما یهودی قلمداد کردن ماهیت دولت اسرائیل و "قانون بازگشت" که حق ویژه‌ای برای مهاجرت یهودیان دیاسپورا به خاک اسرائیل قائل است، بحث فوق را به غایت غامض و پیچیده کرده است.

در همین رابطه، اتحادیه یهودیان ارتدوکس آمریکا از آقای اولمرت خواسته است که در باره بیت‌المقدس به فلسطینی‌ها هیچ امتیازی ندهد، موضوعی که آقای اولمرت را خشمگین کرده است، زیرا رهبران اسرائیل عموما با ورود یهودیان دیاسپورا به جناح بندی‌های سیاسی داخل اسرائیل مخالفند.

دولت اهود اولمرت با مشارکت یهودیان دیاسپورا در تصمیم‌های داخلی اسرائیل مخالف است

با این حال، همه یهودیان دیاسپورا در این مورد هم نظر نیستند. خاخام اریک یافی رهبر اتحادیه یهودیت اصلاح طلب در آمریکای شمالی، هفته پیش در دیدار با آقای اولمرت متعهد شد که یهودیان اصلاح طلب آمریکا از هر گونه توافق صلح بین اسرائیل و فلسطینی‌ها از جمله سازش بر سر بیت‌المقدس حمایت خواهند کرد.

هر جند که خاخام‌های ارتدوکس، یهودیان مذهبی اصلاح طلب را خارج از دین یهود می‌دانند و بر همین مبنا، دولت اسرائیل موقعیت مذهبی یهودیان اصلاح طلب را به رسمیت نمی‌شناسد، اما واقعیت آن است که اکثریت یهودیان آمریکا گرایش اصلاح طلبی دارند.

از همین رو، خاخام یافی وعده داده است که اگر احزاب راستگرای اسرائیل بخواهند از یهویان ارتدوکس آمریکا در جهت اعمال فشار علیه دولت اولمرت استفاده کنند، وی نیز اکثریت یهودیان اصلاح طلب را برای مقابله با آنان بسیج خواهد کرد.

با این همه، به نظر نمی‌رسد که حمایت خاخام یافی از سازش بر سر بیت‌المقدس بی قید و شرط باشد. او تاکید کرده است که در صورت تضمین صلح از یک توافق معقول و معتدل در باره بیت‌المقدس جانبداری خواهد کرد.
مساله اما این است که از نگاه وی و نیز دولت اهود اولمرت، توافق معقول و معتدل در باره بیت المقدس چه معنایی دارد؟

	بیت المقدس برای پیروان مسیحیت نیز جایگاه والایی دارد

به نظر می‌رسد که آقای اولمرت بازگرداندن بخشی از بیت‌المقدس به فلسطینی‌ها را اجتناب ناپذیر می‌داند، اما به طور آشکار وی علاقه‌ای به واگذاری تمام بیت المقدس شرقی به فلسطینی‌ها ندارد.

در واقع، اهود اولمرت در صدد است که تمام شهرک‌های یهودی نشین بیت‌المقدس شرقی را به خاک خود ضمیمه کند و برای همین منظور بر ادامه ساخت و ساز در شهرک‌هایی که هنوز تکمیل نشده‌اند، بخصوص شهرک هارحوما (جبل ابوغنیم) به رغم مخالفت آشکار جامعه بین‌المللی از جمله دولت آمریکا اصرار می‌ورزد.

همین مساله کافی است تا دولت خودگردان فلسطینی را نسبت به هر گونه تعویق مذاکرات بر سر بیت‌المقدس به شدت ظنین کند. از نظر دولت خودگردان، اصرار بر تعویق مذاکرات در باره بیت‌المقدس نه لزوما ناشی از فشارهای وارده به دولت اهود اولمرت بلکه مربوط به برنامه این دولت برای تکمیل زنجیره شهرک‌ها به دور بیت المقدس و رساندن وضعیت این شهر به شرایطی غیر قابل برگشت است.

به همین علت، بسیار بعید است که طرف فلسطینی حاضر به پذیرش تعویق مذاکره در باره بیت‌المقدس باشد، البته مگر اینکه آقای اولمرت تعهد دهد که تا زمان شروع مذاکرات، در بخش شرقی بیت‌المقدس حتی خشتی بر خشتی دیگر اضافه نشود.