احمد زیدآبادی تحلیلگر مسائل خاورمیانه

	اعضای حزب بعث صدام حسین، عمدتا سنی مذهب بودند

رئیس جمهور آمریکا که سرگرم دیدار از کشورهای خاورمیانه است، اصلاح قانون بعث زدایی را گامی مهم در جهت آشتی ملی در عراق توصیف کرده است.

دولت آمریکا از مدت‌‌ها قبل دولت نوری المالکی، نخست وزیر شیعه عراق را تحت فشار گذاشته بود تا قانونی را که در دوران زمامداری پل برمر حاکم آمریکایی عراق برای تصفیه اعضای حزب بعث از مشاغل دولتی تصویب شده بود، اصلاح کند.

پیش از سقوط دولت صدام حسین، دیکتاتور سابق عراق، توسط ارتش آمریکا در سال ۲۰۰۳، حزب بعث تنها حزب حاکم بر عراق بود. مرام حزب بعث گر چه سوسیالیستی و سکولار بود، اما ماهیتی سرکوبگر و فاشیستی داشت و اکثریت اعضای رده بالای آن را نیز سنی های عراق تشکیل می دادند.

انحلال حزب بعث و تصویب قانون بعث زدایی پس از سقوط صدام حسین، عملا سبب به حاشیه رانده شدن جمعیت سنی مذهب عراق از صحنه تصمیم گیری این کشور و در نتیجه شورش آنان علیه دولت تحت حمایت آمریکا در عراق شد.

شورش سنی ها به تدریج چنان گسترش یافت که آنان نه فقط ثبات دولت تحت کنترل شیعیان و کردهای عراق را به مخاطره انداختند، بلکه به صورت حامیان شاخه های سازمان القاعده در عراق در آمدند.

سختگیری های مذهبی گروه های وابسته به سازمان القاعده در آن بخش از مناطق سنی نشین عراق که در کنترل آنان بود، خشم سنی های عراق را برانگیخت. به طوری که آنها به تدریج آمریکا را متحد بهتری از سازمان القاعده برای خود یافتند.

این وضعیت فرصتی برای ارتش آمریکا فراهم کرد تا از یک سو قبایل سنی عراق را علیه نیروهای القاعده بسیج و مسلح کند و از سوی دیگر، با اعمال فشار به دولت نوری المالکی برای اعطای سهم بیشتری به سنی ها در حکومت، در جهت ایجاد توازن تازه‌ فرقه ای و قومی در دولت عراق حرکت کند.

تشکیل "شوراهای بیداری" در استان های سنی نشین عراق برای مبارزه با نیروهای القاعده، و همزمان کناره گیری احزاب سنی از دولت آقای مالکی به منظور وادار ساختن دولت برای تسریع در روند آشتی ملی، در واقع به صورت دو عامل عمده برای انعطاف ائتلاف حاکم در جهت پذیرش اصلاح قانون بعث زدایی در آمد.

سختگیری های مذهبی گروه های وابسته به سازمان القاعده در آن بخش از مناطق سنی نشین عراق که در کنترل آنان بود، خشم سنی های عراق را برانگیخت و آنها را به آمریکا نزدیک کرد.

اینک با تصویب اصلاح قانون بعث زدایی که راه بازگشت اعضای حزب بعث را به مشاغل دولتی هموارتر می‌کند، یک شرط مهم احزاب سنی برای بازگشت به ائتلاف حاکم برآورده شده و قاعدتا باید تا اندازه زیادی از بی اعتمادی بین فرقه ای و خشونت های ناشی از آن در عراق کاسته شود.

در حقیقت از زمانی که دولت آقای بوش شمار نیروهای ارتش آمریکا در عراق را افزایش داده، از میزان خشونت های عراق به طور محسوسی کاسته شده است، اما فرماندهان ارتش آمریکا این وضعیت را "برگشت پذیر" می دانند و ادامه روند آرام سازی را به تحقق آشتی ملی در عراق مربوط می دانند.

به هر حال، کاهش خشونت های فرقه ای و دخالت موثرتر سنی ها در امور سیاسی عراق به شدت مورد علاقه آقای بوش است که می کوشد در آخرین سال ریاست جمهوری خود، عراق را به ثبات قابل قبولی برساند.

قاعدتا اگر ثبات مورد نظر دولت آقای بوش در عراق تحقق یابد، این مساله نه تنها بر روند تحولات خاور میانه در جهت میل آمریکا تاثیر خواهد گذاشت، بلکه بر رقابت‌ بین دو حزب جمهوری خواه و دموکرات آمریکا در انتخابات ریاست جمهوری آینده این کشور بدون تاثیر نخواهد بود.

از این رو، تصویب اصلاح قانون بعث زدایی در مجلس عراق همزمان با دیدار آقای بوش از خاورمیانه، می تواند به رئیس جمهور آمریکا کمک کند تا جنگ پرهزینه خود را در عراق بدون نتیجه نداند و از بازگشت امید به عراق سخن بگوید.

این موضوع قاعدتا برای حزب دموکرات آمریکا که ناآرامی و شورش در عراق را به عنوان پاشنه آشیل دولت تحت رهبری حزب جمهوری خواه تلقی می کند، از نقطه نظر منافع حزبی چندان خوشایند نخواهد بود. چرا که به قول یک نویسنده آمریکایی، برای حزب دموکرات، خبر خوب، خبر بد از عراق است.

با این حال، تصویب اصلاح قانون بعث زدایی در مجلس عراق، اثر اصلی خود را در داخل این کشور و در منطقه خاورمیانه خواهد گذاشت.

چنانچه قانون فوق با گام های بعدی دولت و مجلس برای دستیابی به آشتی ملی تکمیل شود، القاعده در عراق بیش از پیش منزوی خواهد شد و در پرتو آن رقابت های داخلی عراق از شکل نظامی و مسلحانه به مسیرهای سیاسی خواهد افتاد.

سیاسی شدن ماهیت رقابت های فرقه ای و قومی در عراق، به احتمال زیاد صورت های تازه ای از ائتلاف های حزبی در این کشور چند حزبی پدید خواهد آورد و به دموکراسی عراقی شور و هیجان خاصی خواهد داد.

طبعا اتفاق فوق، بر فضای روانی مردم کشورهای خاورمیانه تاثیر به سزایی خواهد گذاشت و شاید همین موضوع به صورت بزرگترین سد پیش روی عراقی ها برای دستیابی به صلح و آرامش عمل کند.