داریوش همایی

اسم قایقمان بوشار است. طبقه همکف حدود ده کابین کوچک دارد، طبقه پایین آشپزخانه است و محل خواب آشپزها و طبقه بالا محل کار، با کلی کامپیوترلپ تاپ و وسایل ضبط فیلم و صدا.

روی رودخانه بالشار از هر طرف ساحل بیشتر از دو کیلومتر فاصله داریم. می شود از داخل قایق روستاهای خسارت دیده کنار ساحل را دید.

بعد از یکی دو ساعت خواب و یک ناهار پر از ادویه جات تند و تیز با قایق کوچک تر راهی روستایی به نام کالی سفلی می شویم. مردم ده به محض دیدن ما کنار ساحل جمع می شوند. در نظر اول مثل قایقی می مانیم که برایشان غذا و آب آورده است.

بعد از دیدن کلاه های بعضی از ماها با آرم بی بی سی و میکروفن ها و دوربین هایمان، اشتیاق شان برای ایستادن در صف غذا تبدیل می شود به اشتیاق برای گفتن از تلفات و خسارت ناشی از توفان.

تازه ترین آمار دولتی حکایت از حدود چهار هزار کشته دارد که بیشترشان یا در اثر موج (سونامی) ناشی از گردباد غرق شده اند یا درخشکی گرفتار گردباد شده اند و دار و درخت و حلبی و در و پنجره ها یی که گردباد به هوا فرستاده به آن ها اصابت کرده است. اما محلی ها می گویند آمار تلفات باید بیشتر از این باشد.

بعضی از جزایر منطقه محل ماهیگیری فصلی هستند و ماهیگیران دور از زن و فرزند برای دو تا سه ماه در این جزایرمشغول ماهیگیری می شوند و صیدشان را به بازارهای محلی می فرستند بی آنکه در این مدت تماس زیادی با جهان خارج داشته باشند. اطلاع از سرنوشت چنین ماهیگیرانی سخت است، کسی نمی داند از ده ها هزار ماهیگیر فصلی چه تعداد گرفتار گردباد و توفان و سونامی ناشی از آن شده اند.

در کالی سفلی حدود سی نفر جان خود را از دست داده اند. مردم محلی ما را به جایی می برند که قبلا بازار کوچک ده بوده است، راسته ای که این سو و آن سو مغازه های خرید و فروش ماهی و مواد اولیه بوده حالا تبدیل شده به کوره راهی که در هر دو طرف با گل احاطه شده، آثار آوار مثل حلبی و چوب از داخل گل پیداست، چه بسا زیر این همه گل اجسادی هم پنهان شده باشد.

میان جمع می پرسم آیا کسی انگلیسی بلد است. انتظار چندان بیجایی نیست چرا که در بنگلادش انگلیسی یکی از زبان های اداری است و در مدارس از انگلیسی زیاد استفاده می شود. مرد کوچک اندامی جلو می آید. اسمش فیروز است.

با انگلیسی خیلی خوب می گوید که وقتی از هشدار پیش از توفان باخبر شد با زن و پنج بچه اش به سمت ساختمان مخصوص بتنی که برای مقابله با توفان و گردباد ساخته شده هجوم بردند. این ساختمان ها در روستا های بزرگ توسط دولت و با کمک مالی سازمان های امداد بین المللی ساخته شده اند.

فیروز می گوید وقتی گردباد رسید ارتفاع آبی که روستا را در هم کوبید تا ده متر می رسید ولی او و خانواده اش با فرار به پناهگاه توانستند جان سالم به در ببرند. اما مرد دیگری در جمع که حرف هایش را فیروز ترجمه می کرد گفت که برادر، دو خواهر و زن برادرش را از دست داده، به نظرمی رسد آن ها در میان کسانی بوده اند که یا از هشدار باخبر نشده اند یا به آن بها نداده اند.

از نیاز های اولیه شان می پرسم. فیروز می گوید پنج کیلو برنج و مقداری بیسکویت دریافت کرده، این ها کمک هایی است که از جانب دولت و سازمان های امداد توسط نیرو های ارتش به اینجا فرستاده شده است. مردم این روستا از نظر آب آشامیدنی در مضیقه نیستند چون چاه های آب و تلمبه ها تخریب نشده اند ولی از مناطق دیگر خبر می رسد که چاه های آب تخریب شده اند و به همین دلیل مردم از آب رودخانه برای آشامیدن استفاده می کنند، آبی که آلوده است.

روی آب لاشه های گاو فراوان به چشم می خورد و چه بسا داخل آب رودخانه هم اجسادی از مردم روستاهای بالاتر یافت شود. در چنین شرایطی استفاده از آب رودخانه برای آشامیدن می تواند باعث گسترش بیماری های خطرناک شود.

چیزی که در نظر اول مایه تعجب است تغییر مکان ندادن و آواره نشدن مردم است. کسی به فکر ترک منطقه نیست و گزارش هایی از جابجا شدن مردم در سطح وسیع نشنیده ایم. شاید به این دلیل که اینجا حتی در زمستان هم (یعنی در همین فصل کنونی) می توان در شب بدون بالاپوش خوابید.

ولی مگر نه اینکه نبود آب آشامیدنی می تواند مایه نقل مکان و ترک منطقه تا زمان تعمیر چاه ها و تلمبه ها شود؟ شاید توضیح جابجا نشدن مردم این باشد که اینجا فجایع طبیعی عادی است. شاید هم مردم باید بمانند و از کشت و کاری که صدمه دیده ولی هنوز می شود برای سیر کردن شکم در آینده به آن امید بست، مراقبت کنند.