علیرضا کرمانی روزنامه نگار

	ارتش پاکستان در شمال غربی این کشور با چالش گسترده افراط گرایان مذهبی روبروست

هر روز که می ‌گذرد، با چالش ‌طلبی گسترده‌ تر افراط‌ گرایان مذهبی که رویارویی با ارتش را به مناطق کوهستانی شمال غرب پاکستان کشانده‌ اند، نه تنها هشدارهای متحدان غربی که حتا این نظر رسمی سازمان ملل نیز صورت واقعی‌ تری به‌خود می ‌گیرد که "وزیرستان پاکستان، مرکز آموزش تروریست‌هاست."

از سوی دیگر تندروها، از جمله ژنرال حمیدگل، رئیس اسبق سازمان جاسوسی و ضدجاسوسی ارتش (I S I) که جزو حامیان اصلی طالبان به ‌شمار می ‌رود، دولت را به پیروی از سیاست‌های غرب متهم می‌ کنند و هشدار می ‌دهند که "مطیع غربی‌ها بودن به کشورهای اسلامی از جمله پاکستان آسیب وارد می ‌کند."

از دست ‌دادن تدریجی وجهه اسلامی، ارتش و در رأس آن ژنرال مشرف را ناگزیر کرده است به برنامه ‌ریزی‌ برای بازگشت هدایت ‌شده احزاب سیاسی به صحنه، در عین‌ حفظ قدرت روی بیاورد.

بی ‌گمان درک پیچیدگی‌های رفتار بازیگران، بدون در نظرداشتن ضرورت‌ها و منطق درونی این چرخش آرام از سوی ارتش، ممکن نخواهد بود.

نتیجه‌ رقابت‌های بازیگران در صحنه سیاسی پاکستان هر چه باشد، دستکم روند جاری نشان می ‌دهد که در برابر خطر تندروهای مذهبی، ارتش و برخی احزاب سیاسی، نسبت به گذشته همگرایی بیشتری از خود نشان می ‌دهند

با این مقدمه، شاید این پرسش‌ها به ذهن برسد که جایگاه احزاب سیاسی در این مرحله کدام است؟ آیا ژنرال مشرف به ‌تنهایی بار هدایت این دوران انتقالی را بر دوش گرفته است؟ آیا گسترده‌ شدن چالش بین ارتش و تندروهای مذهبی در مناطق قبایلی، فضا را به‌ سوی دوقطبی ‌شدن پیش نخواهد برد؟ آیا ممکن است دیگر فرماندهان ارشد ارتش، فرمان عقب‌گرد صادر کنند و در نتیجه کودتایی دیگر را در تاریخ این کشور رقم بزنند؟

به‌نظر می ‌رسد در این مرحله، ژنرال مشرف و حزب حاکم او، از همراهی مشروط خانم بی‌نظیر بوتو و حزب مردم برخوردار باشند. خانم بوتو، خود از پیشگامان تصفیه ارتش از عناصر تندرو و بسیار پرنفوذ در میان افراط‌ گرایان مذهبی است.

در دوره‌ دوم نخست ‌وزیری در میانه دهه نود و با پیگیری او بود که ژنرال حمید گل، یکی از کاندیداهای اصلی برای دردست‌ گرفتن فرماندهی کل ارتش، از کار برکنار شد. این روزها نیز او با درک پیچیدگی‌های این چرخش آرام، اعلام کرده است که "پایان‌دادن به حضور ژنرال‌های تندرو در ارتش و آژانس‌های اطلاعاتی پاکستان، نیاز به زمان دارد."

حضور مشرف؛ 'پایان ژنرال ها'؟

به ‌گفته‌ شوکت عزیز، نخست وزیر کنونی از حزب حاکم، "نوین‌گرایی در ارتش ادامه خواهد یافت." یک نمونه از این نوگرایی، در روزهای گذشته و با انتخاب ژنرال اشفق کیانی، رییس I S I، به معاونت فرماندهی ارتش و جانشینی ژنرال مشرف نمود پیدا کرد. ژنرال کیانی، از آن دسته فرماندهانی است که در چند سال گذشته، پرویز مشرف آنان را به‌عنوان افراد مورد اطمینان خود در سمت‌های کلیدی ارتش جایگزین کرده است.

اگر دیوان رای به عدم صلاحیت ژنرال مشرف در انتخابات ریاست جمهوری بدهد، وی حکومت نظامی اعلام خواهد کرد ... مردم به خیابان‌ خواهند آمد و اوضاع از کنترل خارج می ‌شود

اینک در حالی ‌که ژنرال مشرف در لباس ریاست جمهوری، از فرماندهی ارتش کناره می ‌گیرد، یکی از همان افراد که ضرورت‌های تازه را درک می ‌کند، آماده‌ به‌دست‌ گرفتن سکان فرماندهی ارتش می‌ شود.

از دیگر سو، با اعلام هماهنگی آقای نواز شریف و خانم بوتو برای مبارزه تا برقراری دموکراسی همه حزبی و نیز تعهد ژنرال مشرف به برگزاری انتخابات آزاد، همچنین تقبل هزینه‌ های نظارت بر انتخابات پارلمانی ژانویه‌ سال آینده، احزاب سیاسی امیدواری می‌یابند تا با آماده شدن برای حضور در رقابت‌ها، تنور مبارزات انتخاباتی پارلمانی ماه ژانویه را گرم‌تر کنند.

به‌نظر می ‌رسد مخالفان نیز شرایط کنونی را پذیرفته‌اند. پیر صابرشاه، رییس حزب مسلم لیگ شاخه (نواز) درباره‌ احتمال رد صلاحیت آقای مشرف می ‌گوید: "اگر دیوان رای به عدم صلاحیت ژنرال مشرف در انتخابات ریاست جمهوری بدهد، وی حکومت نظامی اعلام خواهد کرد" و به گفته‌ او، "در چنین شرایطی مردم به خیابان‌ها خواهند آمد و اوضاع از کنترل خارج می‌شود."

بوتو، شریف و دیگر بازیگران

اعلام تاریخ ۱۸ اکتبر (۲۶ مهر) از سوی دادگاه عالی برای اعلام نتیجه‌ رسمی انتخابات نیز تنها می ‌تواند طی مراحل قانونی برای رسیدگی به درخواست تجدید نظر‌خواهی و موظف بودن دادگاه به شنیدن سخنان مدعیان تلقی شود. بنا بر این، دور از ذهن نیست که دادگاه، بر همان رای قبلی خود مبنی بر اجازه‌ دادن به ژنرال برای شرکت در انتخابات با وجود ریاست او بر ستاد مشترک ارتش تاکید ورزد و ژنرال مشرف از هفته‌ آینده، به یک رییس جمهور با لباس غیرنظامی بدل شود.

در میان احزاب پاکستانی، بی‌نظیر بوتو با حزب مردم از جایگاه و شانس ویژه ‌ای برای پیروزی در انتخابات پارلمانی سال آینده برخوردار است. نه حزب آقای نواز شریف و نه مجلس متحده عمل، هیچیک از محبوبیتی در اندازه‌های خانم بوتو برخوردار نیستند.

دور از ذهن نیست که دادگاه، بر همان رای قبلی خود مبنی بر اجازه‌ دادن به ژنرال برای شرکت در انتخابات با وجود ریاست او بر ستاد مشترک ارتش تاکید ورزد

وکلا و قضات نیز که با حمایت روزنامه‌ نگاران، پس از چالش ناموفق ژنرال مشرف برای برکناری رئیس دیوان عالی، به یک نیروی سیاسی فعال در صحنه بدل شده‌ اند، به اندازه‌ او پشتیبانی متحدان اروپایی و آمریکایی را همراه ندارند.

اعلام حمایت ژنرال حمیدگل از کاندیدای وکلا در جریان انتخابات ریاست جمهوری، خود عامل تردید برانگیزی در نگاه متحدان غربی و ناظران بیرونی به‌حساب می ‌آید.

نتیجه‌ رقابت‌های بازیگران در صحنه سیاسی پاکستان هر چه باشد، دستکم روند جاری نشان می ‌دهد که در برابر خطر تندروهای مذهبی، ارتش و برخی احزاب سیاسی، نسبت به گذشته همگرایی بیشتری از خود نشان می ‌دهند.