احمد زيدآبادی کارشناس مسايل سياسی ايران و خاورميانه

	جورج بوش عمده سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل را به خاورميانه اختصاص داد

به استثنای بخشی کوچک از سخنرانی‌ آقای بوش که به بحران دارفور و افغانستان اختصاص داشت، بقيه سخنان وی به مسائل و بحران‌ های جاری در خاورميانه مربوط بود.

اگر افغانستان را نيز جزيی از طرح خاورميانه بزرگ دولت آمريکا به شمار آوريم، آنگاه می‌ توان گفت که تقريبا کل سخنرانی جورج بوش به مسائل اين منطقه از جهان اختصاص يافته بود.

جورج بوش ضمن تکرار واژه "خاورميانه بزرگ" طبق روال معمول خود، گسترش دموکراسی و آزادی در اين منطقه را تنها راه مبارزه با آنچه تروريسم و افراط‌گرايی خواند دانست.

آقای بوش در عين حال، مردم کشورهای ايران، عراق، افغانستان، سوريه و لبنان را مورد خطاب قرار داد و سياست دولت خود را در برابر اين کشورها تشريح کرد.

او همچنين مناقشه بين اسراييل و فلسطينی ‌ها را مورد توجه خاص قرار داد و بر سياست رسمی کاخ سفيد نسبت به تشکيل دولت مستقل و يکپارچه فلسطينی در کنار اسراييل تاکيد کرد.

اظهارات جورج بوش درباره خاورميانه، دارای نکات تازه و بديعی نبود و همچنان از ادامه استراتژی اعلام شده ايالات متحده در برابر اين منطقه حکايت داشت. با اين حال، شايد بتوان همان تکرار مواضع گذشته را به نحوی نکته مهم سخنرانی بوش دانست.

تغييری در راه نيست

با توجه به انتقادهای گسترده ‌ای که از سياست خارجی دولت جورج بوش بويژه در منطقه خاورميانه از سوی بسياری از محافل داخلی و خارجی آمريکا به عمل آمده بود، برخی ناظران انتظار داشتند که آقای بوش در سخنرانی خود در سازمان ملل رويکرد تازه‌ ای در سياست خارجی خود اعلام کند، اما آقای بوش با صراحت کامل نشان داد که همچنان به استراتژی اعلام شده خود در مورد خاورميانه پايبند است و به خلاف نظر برخی از کارشناسان، اين استراتژی را نه فقط شکست خورده نمی ‌داند، بلکه آن را موفق ارزيابی می‌ کند.

در واقع با دقت در متن سخنرانی جورج بوش می‌ توان به اين نکات پی برد که ايالات متحده در ماههای آينده، متحدان منطقه ‌ای خود را به پيشبرد اصلاحات سياسی تشويق خواهد کرد، نظاميان خود را در عراق نگه خواهد داشت و ايران و سوريه را برای همسو شدن با نظم جديد مورد نظر آمريکا در خاورميانه تحت فشار بيشتر قرار خواهد داد.

همدردی با فلسطينيان، تازه اما کم اثر

درباره مناقشه فلسطين، اما جرج بوش گرچه وعده خود را مبنی بر تشکيل کشور مستقل فلسطينی تکرار کرد و از "تحقير روزانه ‌ای که فلسطينی ‌ها بر اثر اشغال تحمل می‌ کنند" تاسف خورد، اما نکته ‌ای که نشان از تحرک جدی آمريکا برای به جريان انداختن روند صلح داشته باشد، به زبان نياورد.

البته شايد لحن به نسبت ملايم جورج بوش در برابر حماس را بتوان علامتی از نگاه تازه دولت آمريکا به مناقشه فلسطين تفسير کرد، علامتی که اگر با علائم ديگر، تقويت شود، ممکن است برای حل بحران خاورميانه دری بگشايد.

جورج بوش بر خلاف هميشه، حماس را با صراحت در کنار گروههايی که آمريکا آنها را تروريست می ‌داند، قرار نداد و با ذکر اين مساله که مردم فلسطين به دليل نارضايتی از فساد و به منظور بهبود وضع خود، به نمايندگان اين گروه رای داده ‌اند، از حماس دعوت کرد که با پذيرش شرايط کميته چهار جانبه بين ‌المللی مبنی بر شناسايی موجوديت اسراييل، نفی خشونت و پذيرش پيمان‌ های امضا شده بين اسراييل و سازمان آزادی بخش فلسطين، به خواست مردم فلسطين عمل کند.

ترديدی نيست که جورج بوش به عمد عبارات سخنرانی خود را درباره حماس به نحوی انتخاب کرده بود تا فرصت لازم را در اختيار محمود عباس رئيس دولت خودگردان فلسطين برای تعامل با حماس به منظور تشکيل دولت وحدت ملی قرار دهد.

اين مساله نشان می‌ دهد که آمريکا به رغم موضعگيری ‌های اخير خود، از تشکيل دولت وحدت ملی در فلسطين به عنوان راهی برای عبور از بن ‌بست موجود در مذاکرات اسراييل و فلسطينی ‌ها نا اميد نشده است.

به هر حال، سخنرانی جورج بوش در مجموع نشان داد که منطقه خاورميانه در کانون سياست خارجی آمريکا قرار دارد و از اين پس، دخالت ايالات متحده در اين منطقه ابعاد گسترده‌ تری خواهد يافت.