آیا برزیل هدف جاسوسی صنعتی آمریکا قرار گرفته؟
- نویسنده, پابلو اوچوا
- شغل, بیبیسی
دیلما روسف، رئیس جمهوری برزیل، دنبال جلب این نوع توجه به منابع معدنی و نفتی کشورش نبود.
اسنادی که در ماه سپتامبر امسال توسط ادوارد اسنودن، پیمانکار سابق آژانس امنیت ملی آمریکا (NSA)، منتشر شد، نشان میدهد که NSA در مورد پتروبراس، شرکت دولتی نفت برزیل، جاسوسی کرده است.
این ادعاها سر و صدای زیادی در برزیل به پا کرد و باعث شد دیلما روسف، رئیس جمهوری این کشور، سفر رسمیاش به واشنگتن را لغو کند. او قرار بود در این سفر منابع غنی انرژی برزیل را به سرمایهگذاران بالقوه معرفی کند. با اینکه بیش از یک ماه از زمان پخش این ادعاها از شبکه تلویزیونی گلوبو (Globo) برزیل گذشته، آمریکا هنوز برای اطمینان دادن به برزیل در مورد برنامه شنودش اقدامی انجام نداده است.
غول برزیلی
گلن گرینوالد، خبرنگار آمریکایی مقیم ریودوژانیرو، یکی از تهیهکنندگان گزارشی بود که از شبکه تلویزیونی گلوبو پخش شد. این گزارش سوالاتی را درباره احتمال دست داشتن NSA در جاسوسی صنعتی علیه برزیل پیش آورد.
آمریکا قویا این ادعاها را تکذیب کرده، اما در برزیل روی این مسأله حساسیت زیادی وجود دارد. پتروبراس بزرگترین شرکت برزیلی و یکی از منابع عمده درآمد دولت این کشور است. این شرکت همچنین مشغول توسعه منابع نفتی عظیم برزیل است که در آبهای عمیق واقع شدهاند.
برزیل روز ۲۱ اکتبر (۲۹ مهر ۱۳۹۲) امتیاز توسعه بزرگترین میدان در بین این میادین نفتی جدید (میدان نفتی لیبرا) را میان شرکتهای بینالمللی به مزایده میگذارد. در نتیجه ادعای دست داشتن NSA در جاسوسی صنعتی – و بهخصوص هدف قرار گرفتن پتروبراس – در حساسترین زمان ممکن مطرح شده است.
اختلاف میان دوستان
اما تیموتی ادگار، که بین سالهای ۲۰۰۶ و ۲۰۰۹ مدیر آزادیهای مدنی و حریم خصوصی کاخ سفید بوده، معتقد است که برای درک دلیل جاسوسی درباره کشوری نظیر برزیل، باید به مقررات عملیاتی سفت و سخت NSA نگاه کرد.
او به بیبیسی گفت: "میتوانم به شما بگویم که آمریکا دنبال جاسوسی صنعتی نیست. اگر برای جمعآوری اطلاعات سری درباره برزیل دلایل امنیتی وجود داشت، آنوقت این کار به اقتضای ضرورتهای امنیت ملی مشروع بود. اما اگر صرفا با اهداف صنعتی انجام شود، در واقع نقض سیاستهای آمریکا در این زمینه است."
آقای ادگار میگوید که در کل اولویت موسسات اطلاعاتی آمریکا، مقابله با تروریسم بینالمللی، مهار اشاعه سلاحهای کشتار جمعی، و مبارزه با قاچاق بینالمللی مواد مخدر است. اما به گفته آقای ادگار، اطلاعات مربوط به رهبران سیاسی و نظامی کشورهای دیگر - بهخصوص آنهایی که در عرصه بینالمللی دشمن یا رقیب آمریکا بهحساب میآیند – هم ممکن است در ردیف اولویتهای اطلاعاتی قرار گیرد.
با وجود اینکه روابط واشنگتن و برازیلیا اخیرا گرمتر شده، بسیاری تحلیلگران میگویند اینکه برزیل در میان اولویتهای اطلاعاتی آمریکا قرار گرفته باشد جای تعجب ندارد. برزیل از داراییهای استراتژیک خود، از جمله منابع انرژیاش، برای توسعه حوزه نفوذ ژئواستراتژیک خود و تقویت پیوندها با دیگر قدرتهای نوظهور نیمکره جنوبی بهره برده است. در این فرآیند، برازیلیا در موضوعاتی نظیر جنگ سوریه و مهار برنامه هستهای ایران در بسیاری موارد برخلاف منافع آمریکا عمل کرده است.
هدف مشروع؟
آقای ادگار میگوید که از منظر جمعآوری اطلاعات، جاسوسی در مورد برزیل تنها در صورتی معنا میدهد که دلیلی امنیتی و "حلقه اتصال اطلاعاتی مشروعی" برای آن وجود داشته باشد، و مثلا برای درک بهتر چگونگی تأمین انرژی نیمکره جنوبی به آن نیاز باشد.
اما آمریکا تا کنون از ارائه این "حلقه اتصال اطلاعاتی" خودداری کرده است. سرویسهای اطلاعاتی آمریکا در مورد دلایل زیر نظر گرفتن ارتباطات الکترونیکی برزیل، از جمله ارتباطات خود خانم روسف، سکوت کردهاند.
سکوت آمریکا باعث تشدید خشم خانم روسف شده، و باعث شده که او علاوه بر لغو سفر رسمیاش به آمریکا – که قرار بود ۲۳ اکتبر (اول آبان ۱۳۹۲) انجام شود – ماه گذشته در جلسه مجمع عمومی سازمان ملل انتقادات تندی را متوجه آمریکا کند. او برنامه شنود آمریکا را حمله به "حق حاکمیت و حقوق مردم و شرکتهای برزیلی" دانست. او همچنین این گفته مقامات آمریکایی که زیر نظر گرفتن ارتباطات برزیل بخاطر مصالح خود این کشور بوده را رد کرد و با تأکید گفت که برزیل "میداند چگونه از خودش محافظت کند".
باراک اوباما، رئیس جمهوری آمریکا، قول داده که با بازنگری در رویههای کاری فعلی NSA، به "متحدانی" نظیر برزیل اطمینان خواهد داد که اطلاعات جمعآوری شده توسط سرویسهای مخفی تنها به "اطلاعات لازم برای حفاظت از افراد و شهروندانمان" محدود خواهد بود.
هنوز مشخص نیست این بازنگری چقدر طول خواهد کشید و آیا خیال خانم روسف را راحت خواهد کرد یا نه. اما آقای گرینوالد گفته که قصد دارد در هفتههای آتی اطلاعات بیشتری را در مورد شنودهای دولت آمریکا منتشر کند. با این اوضاع و احوال، بعید است که سفر رسمی خانم روسف به واشنگتن در آینده نزدیک انجام شود.
