معمای گورهای بی نام و نشان کشمیر

"یکی این جاست، یکی هم این جا، یکی هم آن طرف، یکی دیگر...."

عطا محمد خان، در زیر آفتاب تند نیمروزی به نقاطی بر روی تپه‌های در امتداد رودخانه اشاره می‌کند. او می‌گوید "هر کدام از آن‌ها یک گور است که توسط پلیس در زمین حفر شده است."

آقای خان، گورکن روستای بی‌نیار در اوری، در کشمیر تحت کنترل هند، در نزدیکی خط کنترل مرزی‌ است که کشمیر را بین هند و پاکستان تقسیم می‌کند.

گورستانی که او در آن کار می‌کند، یکی از زمین‌هایی ا‌ست که در حال حاضر و پس از گزارش کمیسیون دولتی حقوق بشر مبنی بر وجود نزدیک به شش‌هزار جسد در گورهای بی‌نام و نشان در شمال کشمیر، مورد توجه قرار گرفته است.

این اولین بار است که یک نهاد دولتی چیزی را که سال‌هاست کشمیری‌ها ادعا می‌کنند، پذیرفته است.

"پیکرهای غرقه در خون"

عطا محمد خان می‌گوید که "پلیس اغلب شب‌ها اجساد را می‌آورد. بسیاری از اجساد غرق خون بودند، سوراخ گلوله روی بدنشان دیده می شد، برخی پاهایشان شکسته بود. به سختی می‌شود توضیح داد. آنها اجساد عادی نبودند."

شهادت او یکی از شهادت‌هایی ا‌ست که توسط کنشگران حقوق مدنی به ثبت رسیده است.

خرم پرویز از "ائتلاف جامعه مدنی" می‌گوید: "ما در اطلاعیه‌های عمومی از مردم خواسته‌ایم که اگر گور بی‌نام و نشانی می‌شناسند، با ما تماس بگیرند."

او می گوید "ما به مناطق مختلف سفر کردیم و با پلیس، گورکن‌ها و ریش‌سفیدان محل ملاقات کردیم و مدارک و شواهد به دست آمده را جمع‌آوری کردیم. "

مایسومه در قلب سرینگر است، منطقه‌ای که روزگاری دژ بزرگ جدایی‌طلبان کشمیر بود.

در اوج جنبش جدایی‌طلبی، نیروهای امنیتی به این جا حمله‌ور می‌شدند و هر کسی که مظنون به جنگ‌طلبی بود را دستگیر می‌کردند.

خانواده سید انور شاه در یک اتاق کوچک در ساختمانی مخروبه زندگی می‌کنند.

مادرش با گریه برای من تعریف می‌کند که او چه طور یازده سال پیش ناپدید شده است.

" او آن روز برای رفتن به سر کار از خانه خارج شد، من بسته‌غذای ناهارش را آماده کرده بودم. نیروهای امنیتی او را در خیابان دستگیر کردند. ما حتی متوجه نشدیم که چه اتفاقی افتاده است. من همه جا دنبال او گشتم، اما پیدایش نکردم."

چه کسانی به خاک سپرده شده‌اند؟

در بیست سال گذشته، هزاران نفر از کشمیری‌ها ناپدید شده‌اند، بسیاری از آنان پس از دستگیری توسط نیروهای امنیتی ناپدید گشته‌اند.

درحال حاضر این نگرانی وجود دارد که برخی از آنان به قتل رسیده و در گورهای بی‌نام و نشان دفن شده باشند.

پروین آهنگر، که مسئول انجمن والدین افراد ناپدیدشده است، می‌گوید: "فرزندان ما توسط نیروهای امنیتی، پلیس و نیروهای ویژه دستگیر شده‌اند. از آنها بپرسید که اینها کجا هستند، از آنها بپرسید چه بلایی برسرشان آمده است. "

با این وجود، عمر عبدالله، نخست‌وزیر کشمیر تحت کنترل هند می‌گوید که بعید است شهروندان عادی در گورهای بی‌و‌نام نشان به خاک سپرده شده باشند.

"ما شواهد و مدارکی داریم که نشان می‌دهد آنها در چه شرایطی مرده‌اند. آنها پیکارجویانی از مناطق مختلف جهان بودند که یا در حال عملیات نفوذی و یا نبردهای رودرو کشته شده‌اند."

علی رغم همه این ها، بر اثر فشار افکار عمومی، دولت دستور داده است که تحقیق‌ها ادامه پیدا کند و معلوم شود که چه کسانی در این گورها دفن شده‌اند.

کسی در کشمیر به نتیجه تحقیق خوش‌بین نیست.

سید علی شاه گیلانی، رهبر تندروی جدایی‌طلبان می‌گوید: "تحقیقات به همان کسانی سپرده شده است که مسئول حفر این گورهای بی‌نام و نشان هستند. برای همین است که ما برای رسیدگی به این موضوع از سازمان ملل متحد درخواست تشکیل دادگاه جنایات جنگی کردیم."

با تمام این ها، این ماجرا باعث ایجاد چالشی جدید در زمینه عملکرد هند در کشمیر شده است، منطقه‌ای که هنوز به شدت نظامی ا‌ست و تنها در دو دهه‌ گذشته بیش از ۶۰ هزار نفر در آن جان خود را از دست داده‌اند.