روسیه کجای مناقشه قره‌باغ ایستاده؟

آغاز درگیری میان ارمنستان و جمهوری آذربایجان بر سر منطقه مورد مناقشه ناگورنو-قره‌باغ، برای مسکو که رابطه‌ خوبی با هر دو طرف دارد، مشکلی احتمالی تلقی می‌شود.

تحلیل‌گران معتقدند بزرگ‌ترین عامل می‌تواند حمایت علنی ترکیه از باکو باشد، مسأله‌ای که احتمالا نقش سنتی روسیه به عنوان میانجی و کارگزار قدرت در منطقه را برهم خواهد زد.

موضع عمومی روسیه چیست؟

روسیه تا کنون بر موضع سنتی خود پایبند بوده و سعی کرده در رابطه با مسأله قره‌باغ بی‌طرف عمل کند.

تنها موردی که روسیه تا مرز انتقاد از ترکیه پیش رفت، زمانی بود که نظر دمیتری پسکوف سخنگوی کرملین در رابطه با حمایت این کشور از جمهوری آذربایجان پرسیده شد و او هم از کشورها خواست از "نفت ریختن بر آتش" خودداری کنند.

وزارت خارجه روسیه روز ۲۷ سپتامبر خواهان برقراری آتش‌بس فوری و شروع مذاکرات میان این دو کشور شد.

همان روز ولادیمیر پوتین، رییس‌جمهوری روسیه در مکالمه تلفنی با نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان از "نگرانی جدی" خود در رابطه با تشدید درگیری‌ها حرف زد.

سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه هم حین مکالمه تلفنی با جیحون بایراموف، وزیر امور خارجه جمهوری آذربایجان خود از عبارتی مشابه استفاده کرد.

به گفته وزارت امور خارجه روسیه، لاوروف همچنین در تلاش برای برقراری آتش‌بس، به مذاکراتی "فشرده" دست زده است.

رسانه‌های دولتی روسیه موضع رسمی کشور مبنی بر بی‌طرفی را منعکس کرده‌اند و در برنامه‌های خبری پر سر و صدا هم هیچ نشانه‌ای از جهت‌گیری دیده نشده است.

روسیه چگونه در این مساله درگیر است؟

روسیه، در کنار فرانسه و آمریکا از روسای مشترک گروه مینسک است که مدت‌هاست برای برقراری صلح میان جمهوری آذربایجان و ارمنستان و حل مناقشه قره‌باغ فعالیت می‌کنند. هر چند در سال‌های اخیر پیشرفت چندانی در این روند دیده نشده است.

مسکو سال ۱۹۹۴ به برقراری اولین آتش بس در قره‌باغ کمک کرد و در روند آشتی که به درگیری‌های شدید قبلی در این منطقه در سال ۲۰۱۶ پایان داد هم نقش میانجی را داشت.

روسیه و ارمنستان - اما نه جمهوری آذربایجان- اعضای سازمان پیمان امنیت جمعی هستند. گروهی به رهبری روسیه که به منظور همکاری‌های امنیتی در منطقه تشکیل شد و اعضای آن باید به یکدیگر کمک نظامی بدهند.

روسیه علاوه بر این در ارمنستان پایگاهی نظامی دارد. این پایگاه در شهر گیومری در ۱۲۴ کیلومتری شمال ایروان،‌ پایتخت این کشور واقع شده و ۳ هزار سرباز در آن مستقر هستند.

روسیه از سوی دیگر رابطه خوبی هم با جمهوری آذربایجان دارد و و سلاح هر دو طرف را تامین می‌کند.

بعد از اعتراضات ۲۰۱۸ ارمنستان که نیکول پاشینیان را به قدرت رساند، هیچ نشانه آشکاری مبنی بر شک مسکو نسبت به وفاداری این کشور دیده نشد و این در حالی بود که روسیه معمولا به شورش‌های مردمی موفق در همسایگان نزدیک و هم‌پیمانان خود حساسیت دارد.

اما انتقاد شدید مارگاریتا سیمونیان، سردبیر ارمنی‌تبار شبکه تلویزیونی آر‌تی (راشا تودی) به سیاست ایروان نسبت به مسکو و "قدرناشناسانه" خواندن آن - هر چند در قالب یک اظهار نظر کاملا شخصی- از تنش‌های احتمالی پشت‌پرده حکایت داشت.

تحلیل‌گران روس چه می‌گویند؟

کارشناسان خبری روسیه به طور کلی معتقدند مسکو می‌خواهد جلوی یک درگیری جدی را بگیرد و در عین حال روابط خوب خود با هر دو طرف را حفظ کند. اما آنچه حمایت علنی ترکیه از جمهوری آذربایجان تلقی می‌شود، تحقق چنین نیتی را دشوار کرده است.

مارینا پرووسکینا در روزنامه پرخواننده "موسکوفسکی کومسومولتز" نوشت: " چیزی که روسیه به آن نیاز ندارد، یک جنگ بزرگ در قفقاز جنوبی است. چنین اتفاقی کرملین را در موقعیتی به شدت دشوار قرار می‌دهد: هم باکو و هم ایروان شرکای روسیه به حساب می‌آیند و به نفعش نیست که روابط خود را با آن‌ها خراب کند."

میخاییل سرگیف در روزنامه "نیزاویسمایا گازتا" نوشت بعید می‌داند مسکو بیش از این بتواند " بر موضع پیشین خود به عنوان داوری خارج از درگیری پایبند بماند" چون "حمایت مستقیم ترکیه از جمهوری آذربایجان، روسیه را به سوی دیگر هل می‌دهد".

او در ادامه نوشت:‌ "و اگر ایروان و مسکو پیروزی ترکیه- جمهوری آذربایجان را نپذیرند، روسیه باید خود را برای جنگی شدید آماده کند."