چرا کویت فشارهای آمریکا را نادیده گرفته و با عادی‌ سازی روابط با اسرائیل مخالف است؟

با وجود افزایش تمایل کشورهای عرب حاشه خلیج فارس به اسرائیل، کویت همچنان بر موضع خود مبنی بر مشروط کردن عادی‌سازی روابط به یافتن راه‌حلی منصفانه برای فلسطینی‌ها پافشاری می‌کند.

این منطقه در دو سال گذشته شاهد قدم‌های رسمی و مخفی به سوی اسرائیل بوده است که نهایتا روز ۱۳ اوت امسال به عادی‌سازی روابط بین امارات متحده عربی و اسرائیل با وساطت آمریکا منجر شد.

این توافق بی‌سابقه در خلیج فارس با حمایت مشخص بحرین و عمان همراه بود و سکوت قطر و عربستان سعودی.

کویت که طبق گزارش‌ها با این تصمیم امارات مخالف بود بعید است که موضع خود را در آینده نزدیک تغییر دهد، و به نظر می‌رسد که جایگاه خود را به عنوان یکی از آخرین مامن‌های حمایت از تشکیل کشور فلسطینی در خلیج فارس حفظ خواهد کرد.

این ثبات موضع نشان می‌دهد که سیاست خارجی این کشور کوچک در قبال اسرائیل و فلسطینی‌ها از دیگر کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس مستقل است.

مخالفت جدی پیوسته

کویت همیشه مخالف جدی هر گونه تلاش برای عادی‌سازی روابط با اسرائیل بوده است، حتی مخفیانه.

این کشور در پی توافق اسرائیل با امارات مجددا بر موضع خود تاکید کرد. روز ۱۵ اوت، وبسایت روزنامه کویتی القبس به نقل از منابع دولتی نوشت که "موضع کویت در قبال عادی‌سازی روابط با رژیم صهیونیستی ثابت است و تغییر نخواهد کرد."

تیتر اصلی این رورنامه با اطمینان اعلام کرد که کویت "آخرین" کشوری خواهد بود که روابطش با اسرائیل را عادی می‌کند.

به نوشته این روزنامه غیر دولتی، "موضع کویت با رویکرد سیاسی چند دهه گذشته این کشور در حمایت از آرمان فلسطین هم‌ساز است، چرا که این مساله اصلی اعراب است و کویت تنها با راه‌حلی موافقت خواهد کرد که مورد تایید فلسطینی‌ها باشد."

در این روزنامه مطلب دیگری نیز تحت عنوان "ایستادگی کویت در برابر رسانه‌های اسرائیلی: نه بزرگ به عادی‌سازی" منتشر کرده بود.

روز ۱۶ اوت نیز ۳۱ سازمان مردم نهاد در کویت با انتشار بیانیه مشترکی توافق امارات و اسرائیل را محکوم کردند.

وبسایت فلسطینی سند خبر به نقل از این بیانیه نوشت که "عادی‌سازی زدن خنجر از پشت به مردم فلسطین، اعراب و آرمان فلسطین است."

مجلس کویت هم در اقدامی سریع از این توافق انتقاد کرد و خواستار ممنوعیت عادی‌سازی روابط شد.

علاوه بر این، وبسایت میدل ایست مانیتور روز ۲۱ اوت از درخواست مرزوق غانم، رئیس مجلس، و ۱۸ نماینده دیگر مبنی بر به رای گذاشتن طرح تحریم اسرائیل و ممنوعیت عادی‌سازی خبر داد.

در ادامه نیز منابع دولتی روز ۳۱ اوت به روزنامه القبس گفتند که کویت به هواپیماهای اسرائیلی عازم امارات اجازه نخواهد داد که از آسمان این کشور عبور کنند، درست برعکس تصمیم عربستان و بحرین که با درخواست امارات برای گشودن آسمانشان به روی "همه" پروازهای عازم این کشور موافقت کرده بودند.

پیوند فلسطینی

یکی از دلایل اصلی موضع محکم کویت در قبال اسرائیل پیوند تاریخی این کشور با آرمان فلسطینی است.

کویت یکی از نخستین کشورهای عربی بود که مهاجران فلسطینی را پذیرفت؛ کسانی که فلسطین تحت قیمومت بریتانیا را به خاطر آغاز اختلافات اعراب و یهودیان در دهه ۱۹۳۰ ترک کرده بودند.

نخستین گروه مهاجران در سال ۱۹۳۶ به دعوت شیخ احمد جابر صباح، حاکم وقت کویت، وارد این کشور شدند. این روند ادامه پیدا کرد، مخصوصا در ۱۹۴۸، وقتی که فلسطینی‌ها در جریان "نکبت" مجبور به ترک خانه‌های خود شدند.

جمعیت فلسطینی‌های ساکن کویت تا سال ۱۹۹۰ به حدود ۴۵۰ هزار نفر رسید، دومین جامعه بزرگ مهاجران فلسطینی بعد از اردن.

شهروندی کویت به بیشتر این افراد اعطا نشد، اما کاملا در فرهنگ و اقتصاد این کشور ادغام شدند. جامعه فلسطینی‌های ساکن کویت وضع نسبتا بهتری از فلسطینی‌های ساکن دیگر کشورها داشت، اما این وضعیت در پی حمایت سازمان آزادی‌بخش فلسطین (ساف) از حمله صدام حسین به کویت در سال ۱۹۹۰ تغییر کرد.

کویت در واکنش حدود ۲۰۰ هزار فلسطینی را بین مارس و سپتامبر ۱۹۹۱ اخراج کرد و مانع از بازگشت حدود ۲۰۰ هزار نفر دیگری شد که هنگام اشغال کویت توسط عراق از کشور گریخته بودند. این اقدام تلافی‌جویانه باعث شد که تعداد فلسطینی‌های ساکن کویت با کاهشی شدید به ۲۰ هزار نفر در سپتامبر ۱۹۹۱ برسد.

با این حال، روابط پس از این که محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان، در سال ۲۰۰۴ به طور رسمی از کویت عذرخواهی کرد بهتر شد، و راه را برای ادامه حمایت مالی کویت از فلسطینیان هموار کرد.

بعد از حدود ۲۳ سال قطع روابط، سفر تاریخی آقای عباس به کویت در سال ۲۰۱۳ به منظور افتتاح سفارت فلسطین باعث شد تا روابط از قبل نیز بهتر شود.

حمایت عمومی

عامل موثر دیگر در موضع ضدعادی‌سازی کویت پایبندی این کشور به ارزش‌های ناسیونالیسم عربی و هم‌بستگی اسلامی است.

این مساله هم در بیانیه‌های شیخ صباح احمد جابر صباح، امیر کویت، بازتاب پیدا می‌کند، هم در موضع‌گیری‌های نیروهای سیاسی فعال در این کشور.

اسلام‌گرایان و ناسیونالیست‌های عرب حضور برجسته‌تری نسبت به دیگران دارند و با وجود اختلافاتی که با یکدیگر دارند به شدت از آرمان فلسطینی حمایت می‌کنند.

این عقاید که حامیان زیادی بین نمایندگان مجلس دارد باعث شده است که مجلس کویت مرتبا با برنامه صلح آمریکا برای خاورمیانه مخالفت کند.

در ژوئن ۲۰۱۹، مجلس با صدور بیانیه‌ای اضطراری از دولت خواست که در کارگاهی که قرار بود در بحرین به منظور رونمایی از بخش‌هایی از برنامه صلح آمریکا برگزار شود شرکت نکند.

در ماه فوریه گذشته نیز مرزوق غانم، سخنگوی مجلس کویت، در حرکتی نمادین یک نسخه از این برنامه را در جلسه مجلس کشورهای عرب در عمان، پایتخت اردن، به سطل زباله انداخت.

او گفت که "به نام خلق عرب اعلام می‌کنم که این توافق قرن است و جای واقعی و درستش نیز در زباله‌دان تاریخ است" و اضافه کرد که این توافق "مرده زاده شده است و هزار دولت دیگر آمریکا هم که بیایند نمی‌توانند به آن کمک کنند".

مقاومت در برابر فشار

عامل سومی که مقاومت کویت در برابر عادی‌سازی را توضیح می‌دهد توجه ناچیز این کشور به فشار آمریکا در این زمینه است، با وجود این که یکی از متحدان منطقه‌ای اصلی ایالات متحده محسوب می‌شود.

به نظر می‌رسد که کویت استفاده آمریکا از "تهدید ایران" را نایده گرفته است و زیر بار فشار به کشورهای عرب خلیج فارس برای ایجاد روابط نزدیکتر با اسرائیل نمی‌رود.

تهدیدات ایران در منطقه در سال ۲۰۱۹ به اوج خود رسید و افزایش تنش بین تهران و واشنگتن به ادعای حمله ایران به نفتکش‌ها در تنگه هرمز و سرنگونی هواپیمای بی‌سرنشین آمریکایی منتهی شد.

به نظر می‌رسد که در پی این وقایع تعدادی از کشورهای منطقه اولویت‌های خود را تغییر داده‌اند و به منظور مقابله با تهدید ایران روابط خود با آمریکا را مستحکمتر کرده‌اند.

وبسایت فلسطینی قدس نیوز روز ۱۸ اوت گزارش کرد که جرد کوشنر، مشاور رئیس‌جمهوری آمریکا، نیز ظاهرا نقش چالشی کویت برای برنامه صلح خاورمیانه را پذیرفته است و می‌گوید که این کشور "موضع بسیار رادیکالی در حمایت از فلسطینی‌ها" اتخاذ کرده است و چنین وضعیتی اصلا "سازنده نیست".

با وجود چنین فشارهایی، کویت همچنان بر موضع خود در قبال آرمان فلسطینی پافشاری می‌کند.