کرونا؛ ترکیه با ارسال کمک‌های جهانی قدرت نرم خود را به نمایش می‌گذارد

در میانه‌ مبارزه‌ٔ جهانی با کووید ۱۹ از ترکیه در داخل و خارج از کشور به جهت ارسال کمک‌هایی به کشور‌های دیگر تقدیر و ستایش شده است.

مولود چاووش‌اوغلو، وزیر خارجهٔ ترکیه، ۱۸ آوریل گفت که ۱۱۶ کشور درخواست کمک کرده‌‌اند که ترکیه تاکنون توانسته است به ۴۴ کشور کمک کند.

با آغاز شیوع این بیماری در چین، ترکیه اولین کشوری بود که کمک‌های خود را به چین ارسال کرد. این کشور هم‌چنین کمک‌هایی به ایتالیا، اسپانیا، بریتانیا و کشور‌های منطقهٔ بالکان فرستاده است.

علاوه بر جنبه بشردوستانه کمک رسانی، پوشش رسانه‌ای و اظهارات رسمی حاکی از آن است که به سخاوت ترکیه همچنین از بعد "قدرت نرم" باید توجه شود.

متحدان ناتو

۳۱ ماه مارس، ترکیه هواپیما‌های پر از کمک‌های بهداشتی خود را به ایتالیا و اسپانیا فرستاد و وزارت دفاع ترکیه در همان تاریخ آن را در توییترش اعلام کرد.

مقامات ترکیه این کمک‌ها را به همبستگی با ناتو ربط می‌دهند نه به حضور سیستم‌های پدافند هوایی اسپانیا که از سال ۲۰۱۵ در آدانا استان جنوبی ترکیه، مستقر است.

چاووش‌اوغلو، وزیر خارجه‌ٔ ترکیه، ۴ آوریل به کانال خبری طرفدار دولت، سی‌ان‌ان ترکیه، گفت:"در حالی‌که همهٔ کشور‌ها پدافند هوایی خود را خارج کرده بودند ... اسپانیا سیستم دفاع هوایی موشکی خود را در آدانا نگه داشت. این قدرتمندترین پشتیبانی از ترکیه در چارچوب پیمان ناتو بود".

برهان‌الدین دوران، مدیر سازمان پژوهشی وابسته به دولت، سیتا (بنیاد پژوهش‌های سیاسی، اقتصادی، اجتماعی)، در روزنامهٔ صباح ۴ آوریل به هواداری از دولت نوشت :"این نمونه‌ای از وفاداری و فراموش نکردن حمایت‌های نظامی آنها (ایتالیا و اسپانیا) در استقرار سیستم دفاع هوایی موشکی خود در حین جنگ داخلی سوریه است".

ترکیه هم‌چنین دو محمولهٔ کمک‌های پزشکی به بریتانیا، یکی دیگر از اعضای ناتو فرستاده است.

در تاریخ ۱۰ آوریل، رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، در نامه‌ای به نخست‌وزیر بریتانیا، بوریس جانسون، بریتانیا را " متحدی قوی و دوستی ارزشمند" توصیف و از جانسون دعوت کرده است تا برای "گام‌هایی در جهت همکاری‌های دو‌جانبهٔ بیشتر در دوران پس از برگزیت" به ترکیه سفر کند.

هر چند بیشتر رسانه‌های ترکیه از محموله‌های پزشکی و بهداشتی به عنوان کمک نام می‌برند اما چنین به نظر می‌رسد که بعضی از محموله‌ها به عنوان کالای تجاری به فروش رسیده است.

سرزمین‌های سابق امپراتوری عثمانی

ترکیه هم‌چنین در هفته‌های اخیر، کمک‌هایی برای کووید ۱۹ به پنج کشور منطقهٔ بالکان فرستاده است: جمهوری صربستان، بوسنی و هرزگوین، مونته‌نگرو، مقدونیهٔ شمالی و کوزوو.

این کشور‌ها پیوند‌های فرهنگی و تاریخی با امپراتوری عثمانی دارند و در سال‌های اخیر آنکارا تلاش می‌کند تا بر نفوذ خود بر این منطقه بیفزاید.

در کنار سرمایه‌گذاری‌های اقتصادی خصوصی و دولتی، آٰژانس همکاری و توسعه‌ٔ بین‌المللی ترکیه (تیکا) هم در این منطقه فعال است و با همکاری با سازمان‌های مسلمان محلی در تلاش برای احیای آثار باستانی دوران عثمانی است.

عمر چلیک، سخنگوی حزب عدالت و توسعهٔ ترکیه (آ ک پ)، درتاریخ ۹ آوریل، گفت:" بسیاری از سیاستمداران اتحادیهٔ اروپا عادت دارند با ناآگاهی سیاسی و بدون آگاهی از پیوند‌های تاریخی ترکیه با کشور‌های منطقهٔ بالکان اظهار‌نظر کنند. اکنون آنها کشورهای منطقهٔ‌ بالکان را تنها گذاشته‌اند، در حالی ‌که ترکیه هنوز در آنجا حضور دارد... در یکی از دشوارترین دوران‌ها کمک‌های ترکیه به این کشور‌ها رسیده است. قلب وجدان جهانی در ترکیه می‌تپد".

یکی دیگر از کشورهایی که در قدیم در قلمرو عثمانی بوده است، کشور جنگ‌زدهٔ لیبی است. وزارت دفاع ترکیه اعلام کرد که در تاریخ ۱۰ آوریل آنکارا کمک‌های پزشکی خود را به کارگزار سازمان ملل، دولت وفاق ملی لیبی ارسال کرده است.

سفیر ترکیه در طرابلس، می‌گوید که این کمک‌ها نشان‌دهندهٔ "همدلی برادرانه با مردم لیبی" است.

کمک‌های پزشکی آنکارا به لیبی با زمینهٔ توافق‌های دریایی و امنیتی که در نوامبر سال ۲۰۱۹ با دولت وفاق ملی لیبی به امضا رسید، ارسال شده است.

۱۲ آوریل، سخنگوی دفتر رئیس‌جمهور، ابراهیم کالین به سی‌ان‌ان ترکیه گفت که اسرائیل هم از ترکیه درخواست کمک‌های پزشکی کرده است، و آنکارا کمک‌های کوویدـ۱۹ را "هم‌‌زمان" برای فلسطینی‌ها هم ارسال کرده است.

ادعای کالین مبنی بر درخواست کمک‌های پزشکی ارمنستان از ترکیه هم تکذیب شد. دولت ارمنستان گفت چنین درخواستی نداشته است.

انتقاد از غرب

مقامات ترکیه تلاش می‌کنند سخاوتمندی آنکارا را در تقابل با کوتاهی‌های اتحادیهٔ اروپا و کشورهای غربی نشان دهند.

اردوغان در نامه‌ای به پدرو سانچز، نخست‌وزیر اسپانیا، در مورد کمک‌های ارسالی ۲ آوریل نوشت:"ما از هر وسیله‌ٔ ممکن استفاده می‌کنیم تا کمک‌های پزشکی را که شما نیاز دارید از کشورمان به شما برسانیم، در شرایطی که حتی کشور‌های اتحادیهٔ اروپا سر راه ما قرار می‌گیرند".

رسانه‌های طرفدار دولت وصاحب‌نظران هم با او هم‌صدا هستند.

روزنامهٔ صباح، ۹آوریل، می‌نویسد:"کشور‌های غربی همدیگر را به دزدی کمک‌ها و محموله‌ها محکوم می‌کنند. اعضای اتحادیهٔ اروپا به دلیل فقدان همبستگی با هم می‌جنگند. آمریکا توانایی رهبری جهانی را ندارد. در چنین شرایط دشواری، ترکیه... دست یاری دراز می‌کند".

محمود اوور، روزنامه‌نگار در روزنامه صباح شمارهٔ ۱۶ آوریل چنین می‌نویسد:"ویروس کرونا نشان داد که سیستم‌های درمانی در کشور‌های توسعه‌یافته خیلی بدتر از آن است که فکر می‌کردیم... اگر ترکیه بتواند به ۴۰ کشور کمک‌های پزشکی ارسال کند، حتی به کشور‌های پیشرفته‌‌ای مثل بریتانیا، ایتالیا و اسپانیا، این نشانهٔ دور‌اندیشی و بینش و آمادگی دولت است".

یکی دیگر از صاحب‌نظران طرفدار دولت، عبدالرحمان اوزون (با ۱۹۷،۰۰۰ دنبال‌کننده) در توییتر گفت:"ترکیه حق دارد که با ادامهٔ راه پیشینیان خود در توانایی و قدرتمندی، احساس غرور و سربلندی کند، خدا را سپاس که ما کشوری داریم که به کشور‌های آسیب‌دیدهٔ اتحادیهٔ اروپا کمک می‌کند و نیازی به صندوق بین‌المللی پول ندارد، در شرایطی که همه محتاج صندوق بین‌المللی پول شده‌اند. به همین دلیل است که غرب به ما حسادت می‌کند".

بازیگر قدرتمندتر جهانی؟

فهرست گوناگون کشور‌هایی که کمک‌های پزشکی ترکیه را دریافت کردند شامل سومالی، عراق، ایران، جمهوری آذربایجان، قزاقستان، کلمبیا و آلبانی می‌شود.

گروهی در داخل ترکیه از دولت می‌پرسند چطور است که به همهٔ کشور‌ها کمک ارسال می‌شود در حالی که در داخل کشور خودمان درگیر این بیماری هستیم و مبارزه با کوویدـ۱۹ ادامه دارد.

ابراهیم قهوه‌چی، روزنامه‌نگار روزنامهٔ محافظه‌کار لیبرال "قرار"، از تلاش‌‌های روابط‌عمومی دولت انتقاد کرد و گفت در داخل کشور خودمان به این کمک‌ها نیاز داریم.

پژوهشگر علوم سیاسی، مراد سومار هم از تصمیم دولت برای کمک‌های جهانی انتقاد کرد و آن را از بالا به پایین و غیر‌شفاف توصیف کرد.

سومار در گفتگو با خبرگزاری آلمانی دویچه‌ولهٔ ترکی در ۲۰ آوریل، گفت:"آیا ترکیه باید بخش مهمی از منابع و تجهیزات خود را صرف فعالیت‌های بشردوستانهٔ خارجی کند؟ این تصمیمی است که جامعه و مردم باید بگیرند یا حداقل آن را تأئید کنند".

به‌هرحال، رسانه‌های طرفدار دولت و مقامات دولتی همچنان این کمک‌ها را به نشانهٔ قدرتمندی جهانی ترکیه جار می‌زنند.

در وبسایت کانال خبر، تلاش‌های ترکیه را "الگویی برای جهانیان" نامیده است و در صفحهٔ اول روزنامهٔ آکشام۲۰ آوریل این تلاش‌ها با جملهٔ "پرچم ترکیه را بر فراز جهان به اهتزار درآورد" تحسین شده است.

سخنگوی دفتر رئیس‌جمهور ترکیه گفت که اردوغان، دستور داده است که هر نوع کمک ضروری ارسال شود "بدون هیچ تفاوت و تبعیضی میان شرق و غرب".