برگزیت بی‌توافق: افشای اسناد 'عملیات سهره اروپایی'

وقتی می‌شنوید که پس از لو رفتن 'عملیات سهره اروپایی' دولت بریتانیا مجبور شده اسناد این پروژه محرمانه را منتشر کند، بیشتر از خبرهای برگزیت، ممکن است یاد داستان‌های کارآگاهی دوران ملکه ویکتوریا بیفتید.

ولی داستان خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا آن‌قدر پیچ و خم‌های عجیب و غریب داشته که گذاشتن نام یک پرنده روی برنامه‌ریزی‌های دولت برای برگزیت بی‌توافق کاملاً عادی به نظر می‌رسد؛ حتی اگر نام آن پرنده در انگلیسی 'یلوهمر' به معنی "چکش زرد" باشد.

هر چه فرآیند برگزیت بیشتر کش آمده و بگومگوهای سیاسی بر سر آن داغ‌تر شده، عده بریتانیایی‌های که فقط می‌خواهند این بحث‌ها تمام شود، بیشتر شده است.

همین حس کلافگی و استیصال باعث شده احتمال اجرای این 'عملیات' بالاتر برود؛ چرا که خیلی‌ها به این نتیجه رسیده‌اند که تحمل عواقب خروج بی‌توافق از اتحادیه اروپا را به تماشای این سریال کشدار ظاهراً بی‌پایان ترجیح می‌دهند.

عملیاتی که لو رفت

داستان از آن‌جا شروع شد که یک سال پیش عکسی از یکی از معاونان وزیر دارایی موقع خروج از دفتر نخست‌وزیر بریتانیا منتشر شد که سندی را در دست داشت.

سندی که برای اولین بار نشان می‌داد دولت مشغول برنامه‌ریزی برای مقابله با عواقب کوتاه‌مدت خروج بی‌توافق احتمالی از اتحادیه اروپاست و نام این پروژه را عملیات سهره اروپایی گذاشته است.

یک سال بعد با رأی نمایندگان مجلس بریتانیا، دولت ناچار شد این سند را منتشر کند.

سندی که نشان می‌دهد دولت پیش‌بینی می‌کند در صورت خروج بی‌توافق تعداد کامیون‌هایی که هر روز بین بریتانیا و اروپا رفت و آمد می‌کنند بین ۴۰ تا ۶۰ درصد کم شود، واردات دارو و لوازم پزشکی تا شش ماه مختل شود، بعضی از مواد غذایی کمیاب شود و قیمتشان بالا برود، و حتی تظاهرات گسترده خیابانی راه بیفتد.

این سند همچنین اقدامات پیشگیرانه دولت را فهرست کرده است؛ از انبار کردن دارو گرفته تا آماده کردن پارکینگ‌هایی برای هزاران کامیون و تریلی که پشت مرز مانده‌اند.

چرا خروج بی‌توافق مشکل ایجاد می‌کند؟

وقتی دو شرکت یا دو کشور بر سر یک قرارداد تجاری مذاکره می‌کنند، اگر به توافق نرسند، معمولاً هیچ چیزی تغییر نمی‌کند.

داستان برگزیت دقیقاً برعکس است.

خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا بدون یک توافقنامه به معنی زیر و رو شدن کامل روابط دو طرف است؛ و می‌تواند زلزله‌ای در اقتصاد بریتانیا به راه بیندازد.

تا وقتی بریتانیا عضو اتحادیه اروپاست، صادرات و واردات کالاها و خدمات بین دو طرف آزاد، نامحدود، و معاف از عوارض گمرکی یا قید و بندهای قانونی دیگر است.

همین باعث شده که در طول چند دهه گذشته، بسیاری از بخش‌های اقتصاد بریتانیا، از کارخانه‌های خودروسازی تا سوپرمارکت‌های زنجیره‌ای، مدل تجاری‌شان را بر اساس این دسترسی کامل و سریع به محصولات و بازار اتحادیه اروپا تنظیم کرده‌اند.

به عبارت دیگر، اگر در فرآیند واردات از اتحادیه اروپا خللی ایجاد شود، ممکن است خط تولید کارخانه‌ها تعطیل شود و قفسه‌های سوپرمارکت‌ها خالی بماند.

از طرف دیگر، اتحادیه اروپا مقصد نیمی از صادرات بریتانیاست؛ و پس از خروج بی‌توافق، صادرکنندگان بریتانیایی هم باید عوارض بپردازند و هم برای اولین بار با بسیاری از موانع گمرکی دیگر از قبیل انواع و اقسام فرم‌ها مواجه می‌شوند.

بیکاری، تورم، رکود اقتصادی

بانک مرکزی بریتانیا به تازگی در پیش‌بینی‌هایش درباره عواقب خروج بی‌توافق تجدید نظر کرد.

این نهاد قبلاً تخمین زده بود که در ۱۲ ماه پس از خروج بی‌توافق، رشد اقتصادی بریتانیا منفی هشت درصد باشد؛ ولی در ارزیابی جدیدش می‌گوید اقتصاد بریتانیا در این مدت تنها ۵.۵ درصد کوچک می‌شود.

طبق پیش‌بینی بانک مرکزی بریتانیا، در این مدت نرخ بیکاری تقریباً دو برابر می‌شود و از ۳.۸ درصد فعلی به ۷ درصد می‌رسد و نرخ تورم بیش از دو برابر می‌شود و از ۲ درصد فعلی به بیش از ۵ درصد می‌رسد.

البته بسیاری از مردم و سیاستمداران طرفدار برگزیت این ارزیابی‌ها را قبول ندارند و آن‌ها را غیر قابل اعتماد و بخشی از 'پروژه هراس‌افکنی 'و تلاش 'طبقه حاکم مخالف برگزیت' برای جلوگیری از اجرای 'اراده مردم' می‌بینند.

ولی چنین پیش‌بینی‌هایی است که باعث شده اکثر نمایندگان مجلس بریتانیا با خروج بی‌توافق مخالف باشند و آن را به مثابه 'پرتاب شدن از لبه پرتگاه' بدانند.

همین نگرانی بود که باعث شد برای اولین بار در تاریخ بریتانیا، احزاب مخالف با پیشنهاد دولت برای برگزاری انتخابات زودرس مخالفت کنند و بیش از ۲۰ نماینده حزب حاکم، اخراج از حزب را به جان بخرند تا جلوی تلاش احتمالی دولت برای خروج بی‌توافق در پایان اکتبر را بگیرند.

نوشدارو یا مرگ سهراب

با وجود همه هشدارها و پیش‌بینی‌ها درباره عواقب منفی خروج بی‌توافق، این گزینه طرفدار کم ندارد.

در بین سیاستمداران هوادار برگزیت، راستگرایان آن را راه میانبری برای رهایی سریع از قید و بندهای قوانین اتحادیه اروپا و آمریکایی کردن اقتصاد بریتانیا می‌بینند؛ اتفاقی که می‌تواند باعث چرخش سریع سیاست خارجی بریتانیا هم بشود و موضع این کشور را در مسائلی نظیر ایران به دولت دونالد ترامپ نزدیک کند.

برای معدود چپگرایان طرفدار برگزیت هم خروج بی‌توافق به معنی امکان باز شدن دست دولت برای دخالت بیشتر در اقتصاد است، چرا که قوانین اتحادیه اروپا حمایت دولت‌های عضو از صنایع ملی را ممنوع می‌کند و مثلاً اجازه نمی‌دهد به یک کارخانه رو به ورشکستگی امتیاز ویژه‌ای بدهند.

در این بین، بعضی از مردم هم که از سه سال و اندی جر و بحث سیاستمداران بر سر برگزیت جان به لب شده‌اند، امیدوارند خروج بی‌توافق بتواند نقطه پایانی بر همه دعواها بگذارد.

امیدی که فردای آن روز ممکن است به یأس تبدیل شود؛ چرا که بریتانیا و اتحادیه اروپا دوباره باید به سر میز مذاکره برگردند تا درباره بدهی بریتانیا به اتحادیه، حقوق شهروندان مهاجر، مرز ایرلند شمالی با جمهوری ایرلند، و نیز روابط تجاری آینده چانه بزنند.

خروج بی‌توافق پایان سریال برگزیت نیست؛ تنها آغاز یک فصل جدید در این داستان است.