انتخابات ترکیه؛ ادامه 'شرایط حساس کنونی' در فضای رای‌گیری محلی

روز یک‌شنبه در جمهوری ترکیه، انتخابات محلی برگزار می‌شود که در آن شهرداران شهرهای بزرگ و همین‌طور دیگر مقام‌های محلی انتخاب می‌شوند.

اما با وجود جنبه محلی این انتخابات، عملا به عرصه دیگری از رقابت‌های کلان سیاست داخلی ترکیه تبدیل شده است.

رئیس‌جمهور رجب طیب اردوغان حالا امیدوار است حامیانش برای کرسی‌های محلی رای بیاورند. مخالفانش هم تلاش می‌کنند تا جای ممکن خودشان را تقویت کنند.

رقابت برای بیش از ۲۰ هزار کرسی از جمله شهرداران، روسای محله‌ها و ده‌یاران (مختارها) است.

'مجادله برای بقا'؛ ادبیات سیاسی قطبی‌تر از همیشه

کمتر از یک سال بعد از پیروزی در همه‌پرسی تغییر قانون اساسی که به رییس‌جمهور اختیارات مضاعفی داد و رجب طیب اردوغان را به حاکمی بی‌منازع‌تر از همیشه در کشورش تبدیل کرد، در این انتخابات شهر به شهر برای نامزدهای حزبش، حزب اعتدال و توسعه، تبلیغ می‌کرده‌است. با ادبیات پر آب‌وتابی که منتقدانش می‌گویند تفرقه‌انگیز است و به تندشدن فضای سیاسی ترکیه دامن می‌زند.

خودش در سخن‌رانی‌های تند روزهای مانده به انتخابات، با حرارت و مشت‌های گره‌زده، به مردم می‌گفت مساله این انتخابات، "مجادله برای بقای ما"ست و به‌همین‌خاطر رای حامیانش ضروری است.

این در سایه کودتای نافرجام سه سال پیش است که هنوز هم در فضای سیاسی ترکیه تاثیر دارد.

شبنم ارسو، تحلیل‌گر مسائل ترکیه، می‌گوید که هرچند اسم این انتخابات، انتخابات محلی است، اما احساس رای‌دهندگان و همین‌طور حسی که از رفتار احزاب سیاسی به دست می‌آید، این است که انگار این دور دوم رای‌گیری انتخابات و همه‌پرسی تابستان سال گذشته است.

او هم‌چنین به ادبیات تند احزاب سیاسی در این فضای انتخاباتی اشاره می‌کند؛ ادبیاتی که به‌خصوص از طرف رئیس دولت، بارزتر است: "حزب دولت و خود رئیس‌جمهور، مرتب از واژه‌هایی مثل «ما» و «اون‌ها» استفاده می‌کنند. و «اون‌ها» رو، یعنی کسانی که به حامیان رجب طیب اردوغان رای نمی‌دهند، می‌گذارند کنار تروریست‌ها و خائنان."

'میوه‌های انتخاباتی'

همه این‌ها زیر سایه ادامه تورم و بی‌ثباتی در بازار ارز ترکیه است.

یکی از تصاویر خبری هفته‌های اخیر از ترکیه، صف مردم در خیمه‌های فروش میوه و تره‌بار است که دولت محصولات کشاورزی را زیر قیمت بازار می‌فروشد.

طرحی که دولت ترکیه می‌گوید برای کمک به قشر کم‌درآمد و برای دورزدن واسطه‌های بازار راه انداخته، اما منتقدان دولت می‌گویند این بازار با یارانه راه افتاده و هدف، جلب رای مردم در آستانه انتخابات بوده است.

جان سلجوقی، رئیس مرکز مشاوره "تحقیقات اقتصادی استانبول"، می‌گوید در سال گذشته با بی‌میلی و تعلل رجب طیب اردوغان در افزایش نرخ سود بانکی، و همین‌طور فشاری که بازپرداخت وام‌های خارجی به خیلی از دست‌اندارکاران اقتصادی و صنعتی ترکیه وارد کرد، اقتصاد ترکیه ضعیف‌تر شد.

در این انتخابات موضوع اقتصاد و معیشت مردم یکی از موضوع‌های اصلی بوده که مخالفان حزب حاکم و رئیس‌جمهور، مرتب بر آن دست گذاشته‌اند. با این حال خود رجب طیب اردوغان هم در نطق‌های انتخاباتی‌اش به رای‌دهندگان یادآوری کرده که او می‌تواند بر نقدینگی که شهرداری‌ها در اختیار دارند تاثیر بگذارد؛ صحبتی که منتقدانش آن را یک تهدید تلقی کرده‌اند.

ائتلاف‌های سلبی

حزب حاکم، حزب عدالت و توسعه، آ ک پ، با یکی دیگر از احزاب که به گرایش ناسیونالیستی و راست‌گرایانه شناخته می‌شود، حزب جنبش ملی، م ه پ، ائتلاف کرده است.

حرکتی که برای خیلی از ناظران، نشانه‌ای دیگر بوده از عزم رجب طیب اردوغان برای تاکید بر ادبیات ملی‌گرایانه به جای ادبیات اسلام‌گرایانه‌ای که در سال‌های اخیر از او شنیده می‌شد.

از سوی دیگر، در چندین کلان‌شهر ترکیه حزب عمده کردها، حزب دموکراتیک خلق، ه د پ، نامزدی معرفی نکرده است. از جمله در بزرگ‌ترین شهر ترکیه، استانبول و همین‌طور در پایتخت، آنکارا. در این شهرها نامزدهای حزب جمهوری‌خواه خلق، ج ه پ، که حزب اصلی مخالف رجب طیب اردوغان است، وضع خوبی دارند و امیدهایی برای پیروزی جلوی نامزدهای حزب رئیس‌جمهور دارند.

این اقدام عمده‌ترین حزب کردهای ترکیه، تلاشی تلقی شده است به این امید که رای‌های حامیان این حزب با حامیان دیگر حزب مخالف، یک‌کاسه شود و نامزدهای حامی آقای اردوغان را شکست بدهند.

در واکنش، رئیس‌جمهور در روزهای مانده به انتخابات تهدید کرده که برای برخی از این نامزدهای احزاب مخالفش پرونده‌هایی دارد که آنها را به فساد مالی یا ارتباط با گروه‌های کرد متهم می‌کند؛ گروه‌هایی که دولت ترکیه تروریست می‌شمارد.

آقای اردوغان حتی صریح تهدید کرده که اگر این نامزدهای مورداشاره‌اش در انتخابات پیروز شوند، نخواهد گذاشت قدرت را در دست بگیرند.

با همین تهدیدهاست که خیلی از ناظران می‌گویند بعید نیست بعد از انتخابات، مناقشه‌های ادامه‌داری بر سر نتایج آن در بگیرد.

این نخستین انتخابات بعد از تغییر ساختار سیاسی ترکیه و تمرکز قدرت نزد رئیس‌جمهوری است. اگر حزب حاکم کمتر از نیمی از آرا را جلب کند، می‌تواند برایش به معنی کاهش حمایت از این ساختار نوین باشد.

رقابت محلی؛ آغازی بر یک پایان، از همان پله اول نردبان؟

حتی در سطح انتخابات محله‌ها هم مخالفان امید دارند. آنها راه تقویت جای پای خود در نظام سیاسی ترکیه را همین پله‌های پایین نردبان قدرت می‌بینند.

چه این‌که اصلا رجب طیب اردوغان ربع قرن پیش در منطقه بی‌اوغلو، در استانبول، خودش را ثابت کرد و سال‌های بعد بالاتر رفت و حالا طولانی‌ترین دوره زمام‌داری در تاریخ نوین ترکیه را داشته است.

البته که برای گردش‌گران، خیابان استقلال و منطقهبی‌اوغلو استانبول، بیشتر یک جای دیدنی و البته شلوغ برای تفریح و خرید است. اما در صحنه سیاست داخلی ترکیه، این یکی از نقاط نمادین در انتخابات است که پیروزی در آن، برای مخالفان دولت، می‌تواند بارقه‌ای از امید برای بازگشت به قدرت باشد.

حزب رقیب تلاش می‌کند با تمرکز بر مسائل محلی، حتی حمایت کسانی را هم جلب کند که شاید در انتخابات دیگر به حزب حاکم، آ ک پ، رای می‌دهند.

الپر تاش، نامزد حزب جمهوری‌خواه خلق، ج ه پ، برای شهرداری محله بی‌اوغلو استانبول، درباره اهمیت این محله می‌گوید: "بی‌اوغلو یک محله تاریخی استانبول است. قلب این شهر است. ولی در بیست و چند سال گذشته، در این مدتی که حزب عدالت و توسعه قدرت داشته، این محله هویت چندفرهنگی‌اش را از دست داده است."

او می‌گوید آن‌چه حامیان رجب طیب اردوغان برای این محله می‌خواهند، می‌تواند برآورده کند.

رویای آبی به جای واقعیت سیمانی

گذشته از رقابت‌های سیاسی کلان، برای آنها که به خط مشی زیست‌محیطی دولت و یا فساد اداری انتقاد دارند، این انتخابات فرصتی هم هست برای تاکید بر ایده‌های متفاوت. هرچند در واقع چندان امیدی به پیروزی نداشته باشند.

از جمله، ایلکر یوجل، روزنامه‌نگاری که از فساد مدیران شهری گزارش می‌دهد و حالا خودش از یک حزب کم‌قدرت، حزب وطن، برای شهرداری استانبول، نامزد شده است.

او می‌گوید نامزد حزب‌های عمده برای شهرداری استانبول، شامل اکرم امام‌اوغلو از حزب جمهوری‌خواه خلق، بن‌علی ییلدیریم از حزب عدالت و توسعه، "همه در کار ساخت و ساز اند. ولی ما می‌گوییم استانبول باید به جای این‌که به رنگ خاکستری بتون و سیمان باشد، باید دوباره آبی شود."