روسیه می‌خواهد بازیگر اصلی آفریقا شود؟

فعالیت‌های اخیر روسیه در سودان و جمهوری آفریقای مرکزی سوژه گمانه‌زنی‌های زیادی بوده است.

دلیل این گمانه زنی‌ها این است که به موازات تجدید مناسبات اقتصادی، مقاطعه کاران نظامی خصوصی روسیه نیز در هر دو کشور فعال هستند.

این پدیده به خصوص در مورد سودان موضوع بسیار حساسی است چون در این کشور تظاهرات مخالفان دولت، گسترده و غالبا با خشونت همراه بوده.

مسکو به طور فزاینده‌ای توجه خود را به کشورهای جنوب صحرای آفریقا معطوف کرده و مناسبات بازرگانی، امنیتی و دفاعی خود با این کشورها را افزایش می‌دهد.

اما در باره فعالیت های روسیه در آفریقا و گسترش آن چه اطلاعاتی در درست است؟

مزدوران روسی؟

چندین هفته است که در سراسر سودان معترضان به خیابان‌ها رفته و دولت را به سوء مدیریت اقتصادی متهم می‌کنند.

در میان این جو تنش آلود، برخی از تظاهرکنندگان و نیز رسانه‌ها مقاطعه کاران روس را متهم می‌کنند که به نیروهای امنیتی سودان کمک کرده یا آنها را راهنمایی می‌کنند.

در جریان تحقیقاتی که سال گذشته بخش روسی سرویس جهانی بی بی سی انجام داد، منابعی که با دستگاه های دفاعی مرتبط بودند، به وجود مزدوران جنگی در سودان اشاره کرده بودند.

در جمهوری آفریقای مرکزی که همسایه سودان است مسکو روابط امنیتی رسمی خود را با دولت درگیر در جنگ سودان که از حمایت سازمان ملل متحد برخوردار است، افزایش داده.

ولی تشدید اظهار نظرها در باره ابعاد فعالیت های روسیه در جمهوری آفریقای مرکزی، ماه ژوئیه گذشته و پس از مرگ سه روزنامه نگار روسی بود که برای تحقیق در باره فعالیت مزدوران به این کشور رفته بودند.

مقامات روسیه اخیرا گزارش‌های مربوط به حضور گسترده مزدوران در جمهوری آفریقای مرکزی را بی اهمیت خواندند.

ولی به عقیده تحلیلگران در مناطقی که روسیه می‌خواهد نفوذش را حفظ کرده یا افزایش دهد-حتی اگر اعلام نشده باشد-نیروهای خصوصی نظامی نقش مهمی بازی می‌کنند.

هنگامی که در دسامبر گذشته در یک کنفرانس مطبوعاتی از ولادیمیر پوتین رئیس جمهوری روسیه در باره گروه‌های مزدور سئوال شد وی گفت آنها حق دارند " در هر گوشه کره زمین به دنبال منافع بازرگانی خود باشند."

بازگشت به آفریقا

شوروی سابق، بازیگر مهمی در آفریقا بود- تا این که با پایان دوره جنگ سرد نفوذ سیاسی و اقتصادی‌اش را از دست داد.

به گفته اینا آندرونوا، از مدرسه عالی اقتصادی مسکو، روسیه در حال حاضر در صدد احیاء و تقویت موقعیت خود در قاره آفریقاست.

آیا روسیه در صدد بازگشت به دوره شوروی سابق است؟

یکی از این راه‌ها صدور تسلیحات است.

اگر چه بازار اصلی صدور تسلیحات روسیه در آسیاست، فروش تسلیحات به آفریقا نیز مهم و در حال افزایش است.

طبق داده های انستیتوی بین المللی پژوهش صلح استکهلم، بزرگترین مشتری روسیه در آفریقا، الجزایر است.

مصر هم که سالها ی دریافت کننده عمده کمک های نظامی آمریکا بود اکنون به صورت یک مشتری مهم روسیه در آمده است.

داده‌های انستیتوی بین المللی پژوهش صلح استکهلم در باره انتقال تسلیحات عمده، نشان می‌دهد در سال ۲۰۱۷- ۲۰۱۶روسیه از بسیاری کشورهای آفریقایی سفارش اسلحه دریافت کرده یا به این کشورها اسلحه فروخته است.

این کشورها عبارتند از:

از جمله این تسلیحات می‌توان از هلیکوپترهای حمل و نقل و جنگی، هواپیماهای جنگی، و سیستم‌های موشک زمین به هوا نام برد. در بسیاری موارد این تجهیزات دست دوم ولی مدرنیزه شده‌اند.

تجهیزات نظامی روسیه از تجهیزات کشورهای غربی نسبتا ارزانترند ولی هنوز پرقدرت و قابل اعتمادند و به همین جهت بیشتر مورد توجه کشورهای فقیرتر هستند

غنی از لحاظ منابع

فعالیت‌های روسیه در آفریقا همچنین به وضوح به خاطر منابع غنی این قاره است.

این کشور با کمبود مواد معدنی از جمله منگنز، بوکسیت و کروم که برای صنعت مهم هستند، مواجه است.

شرکت آلومینیوم روسال، حمل بوکسیت از معادن گینه را شروع کرده است. تخمین زده شده که یک چهارم کل تولید سنگ آهن شرکت روسال از این معادن تامین می‌شود.

الماس هم مورد توجه روسیه است - در سال ۲۰۱۷ آلروسا، کمپانی دولتی استخراج الماس روسیه قراردادی با آنگولا در این زمینه امضا کرد.

آلکس واینز، از اندیشکده چتم هاوس در لندن می گوید: "گاز شرق آفریقا بخصوص مورد توجه شرکت روسی روس‌نفت، است و این شرکت دفتری در موزامبیک باز کرده و امتیاز استخراج گاز دو حوزه دریایی را واگذار کرده است."

پل استرونسکسی، عضو ارشد بنیاد وقف کارنگی برای صلح بین المللی، که دفترش در آمریکاست، معتقد است که برای روسیه فعالیت در کشورهای آفریقایی که از نظر منابع غنی هستند چندین مزیت دارد.

"استخراج مواد معدنی، نفت و گاز و غیره در بخش‌هایی از سیبری یا شمالگان می تواند پُرهزینه و مشکل باشد به همین جهت روس‌ها به مناطق دیگر روی می‌آورند."

سال گذشته روسیه قراردادهایی برای تقویت مناسبات اقتصادی با آنگولا، نامیبیا، موزامبیک، زیمبابوه و اتیوپی امضاء کرد.

این کشور همچنین در اوت ۲۰۱۸ یک مرکز بازرگانی لجیستیکی در یک بندر اریتره دایر کرد.

ولی از لحاظ جهانی، تجارت روسیه با آفریقا همیشه تحت الشعاع روابط بازرگانی این کشور با اروپا، آسیا و آمریکا قرار داشته.

رقبای روسیه

نباید فراموش کرد که سایر اقتصادهای نوظهور مانند چین، هند و اندونزی نیز در سال‌های اخیر تجارت با آفریقا را توسعه داده‌اند.

با این وجود، ممکن است به نظر روسیه تقویت روابطش با آفریقا شانسی برای احیای موقعیت جهانی‌اش باشد.

پل استرونسکی از بنیاد وقف کارنگی، می گوید: "در جاهایی مانند جمهوری آفریقای مرکزی- جایی که فرانسه به طور سنتی بیشترین نفوذ را داشته- بخشی از فعالیت‌های روسیه به این دلیل است که می‌خواهد نشان دهد می تواند در مناطقی که غرب آن را حوزه نفوذ خود می‌داند، فعالیت کند."

روسیه تا کنون دو بار میزبان عمر البشیر، رئیس جمهوری سودان بوده. کسی که دادگاه بین المللی جنایی او را متهم به دست داشتن در جنایات جنگی کرده است.

ولی به نظر برخی از تحلیلگران دستاوردهای روسیه محدود است.

آلکس واینز، از اندیشکده چتم هاوس، خاطر نشان می‌سازد که روسیه، اتحاد جماهیر شوروی سابق نیست.

به عقیده او روسیه فاقد امکاناتی است که بتواند در آفریقا به طور موثری رخنه کند؛ در نتیجه به دنبال بهره برداری‌های مناسب مانند فروش اسلحه یا استخراج مواد خام این قاره است.

با این وجود، تجدید توجه روسیه به آفریقا نادیده گرفته نشده.

دولت آمریکا در ماه دسامبر گذشته با اعلام استراتژی جدید خود برای آفریقا، از گسترش سریع فعالیت‌های روسیه و چین در این قاره انتقاد کرد.

آمریکا می گوید دولت روسیه "بدون توجه به حاکمیت قانون یا پاسخگویی یا شفافیت، در حال گسترش روابط اقتصادی و سیاسی خود است."