اجلاس گروه ۲۰ چه اهمیتی دارد؟

سران بیست قدرت اقتصادی دنیا امروز سی نوامبر در بوئنوس آیرس، پایتخت آرژانتین، گردهم می‌آیند تا در مورد چشم‌انداز اقتصاد و سیاست جهان به گفتگو بنشینند.

خاصیت اجلاس گروه بیست چیست؟ آیا واقعا در روند تحولات جهان اثرگذار است، آن‌هم امسال که اجلاس زیر سایه جنگ تجاری آمریکا و چین، قتل خاشقچی و لحن خصمانه بعضی سران نسبت به بقیه برگزار می‌شود؟

فرضیه معروف مدافعان گروه بیست این است که این نهاد به اندازه کافی کوچک است که بتواند تصمیم بگیرد، و به اندازه کافی بزرگ است که تصمیمش اثرگذار باشد.

مقایسه کنید با سازمان ملل متحد که نزدیک به دویست عضو دارد، یا گروه هفت (متشکل از هفت قدرت بزرگ اقتصادی دنیا) و گروه هشت (که همان گروه هفت است بعلاوه روسیه).

حدود ۸۵ درصد اقتصاد دنیا را همین بیست کشور تشکیل می‌دهند. و البته هشتاد درصد سرمایه‌گذاری جهانی و دو سوم جمعیت جهان هم در همین بیست کشور است.

بنابراین عجیب نیست که طی یک دهه‌ای که از عمر این گروه می‌گذرد، به یکی از مراکز مهم برنامه‌ریزی‌های کلان اقتصادی بدل شده است.

با این حال، منتقدان گروه بیست معتقدند دوران اوج این گروه به سر آمده و این روزها بیشتر مثل یک نهاد چندملیتی است که معلوم نیست قرار است چه کار کند.

چشم‌انداز تیره

به نظر می‌رسد دستور کار اجلاس امسال تهدیدهای پیش روی اقتصاد جهانی باشد. و احتمالا حواس‌ها بیش از هرچیز متوجه دیدار سران چین و آمریکا خواهد بود.

دونالد ترامپ گفته ممکن است تعرفه‌ واردات چینی را از ۱۰ درصد (که دولت خودش تعیین کرده) به ۲۵ درصد افزایش بدهد. آمریکا سالانه حدود دویست میلیارد دلار از چین کالا وارد می‌کند.

اقتصاددانان هشدار داده‌اند که تنش تجاری قدرت اول و دوم اقتصادی جهان، ممکن است رشد اقتصاد جهانی را متاثر کند.

گذشته از مسایل اقتصادی، موضوع قتل جمال خاشقجی هم احتمالا در این اجلاس طرح خواهد شد. صداهای بسیاری خواهان روشن شدن نقش محمدبن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، در این قتل و مجازات احتمالی این کشورند.

اما آن‌طور که استیوارت پتریک، مدیر مدیریت جهانی در شورای روابط خارجی آمریکا، می‌گوید، مسئله اصلی پیش روی اجلاس گروه بیست، نه اقتصاد، نه بن سلمان، بلکه ظهور "ملی‌گرایی پوپولیستی" است.

اشاره او به سیاست‌مدارانی مثل دونالد ترامپ است که در نگاه طرفداران‌شان جلوی "نخبگان اقتصادی جهان" ایستاده‌اند. در نگاه این افراد، نهادهایی مثل گروه بیست و اجلاس سالانه‌اش، نماینده این نخبگان است.

گذر از بحران

شاید به‌یادماندنی‌ترین دستاورد گروه بیست، پاسخ هماهنگ این کشورها به بحران اقتصادی ۲۰۰۷-۲۰۰۸ باشد. جایی که سران کشورهای توسعه‌یافته و درحال‌توسعه برای نخستین بار از موضعی برابر به گفتگو نشستند و تصمیم گرفتند.

نتیجه آن گفتگوها برنامه‌ اقتصادی هماهنگی بود متشکل از نجات موسسات مالی، سیاست‌های پولی انبساطی و تلاش برای بالا بردن مصرف عمومی.

این تدابیر اگرچه بحران را تا حدی رفع کرد، اما تاثیر معناداری بر سازوکار اقتصاد جهانی نداشت. در نتیجه بحران‌های مالی مشابه باز هم می‌تواند رخ بدهد.

و تازه این یکی از نقدهایی است که به تصمیم‌گیرندگان کلان اقتصادی دنیا وارد است.

دریای متلاطم

در گزارش چشم‌انداز اقتصادی که سازمان توسعه و همکاری اقتصادی (او-ای-سی-دی) هفته پیش منتشر کرد، آمده: "اقتصاد جهان در دریایی متلاطم می‌راند. تجارت و سرمایه‌گذاری جهانی به سبب افزایش تعرفه‌های دوجانبه افت کرده، و بسیاری کشورهای درحال‌توسعه، با خروج سرمایه و افول پول ملی روبرو هستیم."

صندوق جهانی پول پیش‌بینی کرده که رشد جهانی امسال به ۳.۹ درصد می‌رسد، اما در سال‌های آینده افت خواهد کرد. کارشناسان این نهاد می‌گویند رشد اقتصادی، هم در اقتصادهای پیشرفته هم در اقتصادهای درحال‌ظهور، "نامتوازن" است.

پیش‌برنده رشد اقتصاد جهانی آسیاست، یا به عبارت دقیق‌تر، چین و هند. رشد اقتصادی در آمریکای جنوبی رو به کندی دارد و بیشتر کشورهای درحال‌توسعه از افزایش قیمت نفت متاثر شده‌اند.

اقتصاد آمریکا به خاطر سیاست‌های انبساطی و نرخ پایین بیکاری، رشد مطلوبی دارد، اما رشد اقتصادی در اروپا و ژاپن کندتر است.

واکنش مردم

ده سال پس از بحرانی که اقتصاد جهان را به زانو درآورد، روشن است که سیاست‌های کمابیش هماهنگ دولت‌ها نتوانسته یک رشد اقتصادی فراگیر، متوازن و پایدار ایجاد کند.

مردمانی که از رشد اقتصادی چیزی عایدشان نشده و امیدشان را به تغییر معنادار از دست داده‌اند، به ملی‌گرایی اقتصادی رو آورده‌اند. ترامپ، برگزیت، ملی‌گرایی اروپایی، و روی کار آمدن دولت راست افراطی در برزیل، به درجات مختلف حاصل این روی‌گردانی مردم از "وضع موجود" است.

گروه بیست هم از این نقدها مصون نمانده. بسیاری معتقدند برون‌داد این گروه فقط حرف است، نه عمل.

و البته سرانی که این آخر هفته در بوینس آیرس جمع می‌شوند، برای اینکه نشان بدهند اجلاس گروه بیست همچنان مهم است، خواهند گفت اگر راه‌حلی باشد از همکاری بیشتر و نزدیک‌تر می‌گذرد، نه تک‌روی.