آیا فرصت صلح آمریکا و کره شمالی تمام می‌شود؟

المپیک زمستانی امسال را "المپیک صلح" نامیده بودند، ولی حقیقت این است که در پیونگ‌چانگ خبری از صلحی نبود.

تو و بیرون ورزشگاه‌ها، مدام صدای همهمه و تشویق شنیده می‌شد؛ موجی از هیجان همه جا را گرفته بود و همه با بی‌صبری منتظر بودند سرنوشت مدال‌ها معلوم شود. اما تلا‌ش‌های دیپلماتیک حول بازی‌ها در حد شایعه و حرف‌های درگوشی ماند.

خواهر رییس‌جمهور کره شمالی را دیده‌اید؟ فکر می‌کنید رییس‌جمهور کره جنوبی به پیونگ‌یانگ خواهد رفت؟ به نظرتان حالا چه می‌شود؟

کره جنوبی بیش از ۶۰ سال است که رابطه‌ای پر فراز و نشیب با هم‌نام شمالی دارد، و حالا دیگر یاد گرفته درباره امیدها و پیشرفت‌های خود با احتیاط و بدون بوق و کرنا صحبت کند. اما این روزها به نظر می‌رسد که پس از سال‌ها، برای اولین بار فرصت کوچکی ایجاد شده؛ فرصتی که شاید دوام چندانی نیز نداشته باشد.

وزیر "اتحاد" کره جنوبی، چو میونگ-گیون، صراحتاً به من گفت که مقامات کره شمالی مرتب با همتایان کره جنوبیِ خود دیدار و گفتگو دارند، و وقتی موضوع سلاح‌های هسته‌ای کره شمالی مطرح می‌شود، میز مذاکره را ترک نمی‌کنند. چو میونگ-گیون می‌گوید: "بارها این پیام را به کره شمالی فرستاده‌ایم که برای بهبود روابط میان دو کشور، باید شبه‌جزیره را از سلاح‌‌های هسته‌ای خالی کنیم. باید کره شمالی برای حل مسالمت‌‌آمیز این مشکل با آمریکا مذاکره کند."

کره شمالی نیز اعلام کرده که خواهان مذاکره با آمریکا است. ولی آمریکا چه در سر دارد؟

در روزهای پایانی سال ۲۰۱۷، دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، گفت "ما خواهان مذاکره‌ایم"؛ منتها این را هم اضافه کرد که "تنها در شرایط مناسب"، بی آنکه بگوید منظورش از شرایط مناسب چیست.

اما درست چند ساعت بعد از این اظهارات، جوزف یون، یکی از باسابقه‌ترین دیپلمات‌های وزارت ‌امور‌خارجه آمریکا در حوزه کره شمالی، از سمتش استعفا داد. او به خبرنگاران گفت "زمان مناسبی" برای استعفا بوده، و تاکید کرد که این تصمیم ربطی به اختلافات در مورد سیاست‌های کاخ سفید در مورد مسایل کره شمالی ندارد. آن طور که کارشناسان می‌گویند، یون به شدت از طرفداران سازش و راه‌حل‌های مبتنی بر دیپلماتیک است.

درست زمانی که پیونگ‌یانگ این تصمیم استثنایی را گرفته که بر سر میز مذاکره بنشیند، خروج جوزف یون از وزارت‌امور‌خارجه می‌تواند دولت ترامپ را برای بهبود روابطش با کره شمالی فلج کند.

پروفسور جان دلری، استاد دانشگاه یانسه، معتقد است که استعفای یون نشانه بدی است، و می‌پرسد: "چرا بدون این‌که جانشینی برایش تعیین شود استعفا می‌دهد؟ هیچ مدیر عالی‌رتبه‌ای اجازه نمی‌دهد که یکی از مدیران کلیدی‌اش استعفا دهد بدون این‌که جایگزینی برایش تعیین شده باشد. روال همیشه همین است".

برقراری ارتباط با کره شمالی، حتی در خام‌ترین و ابتدایی‌ترین شکل آن، کار دشواری است و نیاز به مدیریت و نظارت کارشناسی دارد؛ و در این میان، دولت ترامپ حتی نتوانسته سفیری برای کره جنوبی پیشنهاد دهد، چه رسد به این‌که بخواهد یا بتواند پیش‌قراولی برای ماجرای کره شمالی تعیین کند.

پروفسور دلری اضافه می‌کند: "ملزومات اجرای دیپلماسی پایه [با کره شمالی] وجود ندارد. دولت ترامپ گفته بود در مسایل امنیت ملی آمریکا، مسأله کره شمالی اولویت دارد، ولی هیچ کاری در این مسیر انجام نمی‌دهد. فقط که نمی‌توان فشار آورد. می‌توان فشار را آن قدر بالا برد که طرف مقابل له شود. فشار می‌تواند تا حدی کارساز باشد، منتها باید با مذاکره و گفتگو ترکیب شود. از این فرصتی که پیش آمده باید استفاده کرد. به هر حال می‌تواند شروع خوبی باشد."

از آن سو، سارا سندرز، سخنگوی کاخ سفید، تلاش کرده موضع آمریکا را روشن کند: "بگذارید کاملاً شفاف بگویم. نتیجه هر گفتگویی با کره شمالی باید خلع سلاح هسته‌ای این کشور باشد. تا‌ آن زمان، آمریکا و جهان باید ثابت کنند که برنامه‌های هسته‌ای و موشکی کره شمالی خنثی شده‌اند."

از آن طرف، بخش اصلی کار را رییس‌جمهور کره جنوبی، مون جه-این، به عهده گرفته است. مون وعده داده بود که با کره شمالی وارد گفتگو می‌شود و از پیشنهادی که کیم جونگ-اون در سخنرانی سال نوی خود مطرح کرده بود نیز به گرمی استقبال کرد. ناگفته نماند که محبوبیت مون پس از آن که تصمیم گرفت برای مسابقات المپیک زمستانی امسال، تیم هاکی‌ روی یخِ بانوانِ کره جنوبی را با تیم کره شمالی ادغام کند آسیب خورد.

حالا مون از آمریکا خواسته تا سطح توقعات را برای مذاکره با کره شمالی پایین بیاورد. به نظر می‌رسد که مون مشتاق است تا پیش از مانور مشترک نظامی آمریکا و کره جنوبی، که قرار است پس از پایان بازی‌های المپیک زمستانی برگزار شود، مذاکرات جلو برود. پیونگ‌یانگ به شدت از مانورهای مشترک آمریکا و کره جنوبی خشمگین می‌شود، و اغلب در پاسخ به آن آزمایش‌های موشکی انجام می‌دهد.

به این ترتیب، اگر مون واقعاً می‌خواهد پیشرفتی حاصل شود، باید آمریکا و کره شمالی پیش از برگزاری مانور، دور میز مذاکره بنشینند.

پروفسور کیم جانگ-هو، استاد دانشگاه هانکوک در کره جنوبی، معقد است که دقیقاً به همین دلیل، این تلاش‌های اخیر برای کاهش تشنج، دوامی نخواهد داشت. او در عین حال به انگیزه‌ها و اقدامات مون نیز مشکوک است، و باور ندارد که تا به حال در روابط با کره شمالی، پیشرفتی صورت گرفته باشد.

کیم جانگ-هو می‌گوید: "مون می‌خواهد زمان بخرد تا بتواند نشستی با کیم جونگ-اون داشته باشد. رییس‌جمهور ما می‌خواهد با او ملاقات کند تا به طور نمادین بگوید که کره شمالی کشوری است مثل بقیه کشورها که می‌توان با آن وارد گفتگو شد. و با همین کار به طور اتوماتیک در فهرست نامزدان جایزه صلح نوبل جای می‌گیرد. ولی از آن طرف، آمریکا و ژاپن به ما فشار خواهند آورد که هر چه سریع‌تر، مثلاً اواخر آوریل، مانور نظامی برگزار کنیم. به نظر من، با برگزاری این مانورها که قطعاً تا قبل از ماه مِی انجام می‌شود، دوباره در روابط تنش ایجاد خواهد شد."

بسیاری از کارشناسان به خواست کره شمالی برای مذاکره با آمریکا در مورد پاکسازی هسته‌ای خود مشکوک و بدبین‌اند. کیم جونگ-اون تلاش کرده به سئول اطمینان دهد که موشک‌های او کره جنوبی را هدف نخواهند گرفت، بلکه "مهاجمان آمریکایی" را نشانه می‌گیرند، و همین از تمامیت هر دو کره محافظت خواهد کرد.

این نظریه را با پروفسور بونگ یونگ-شیک، محقق دانشگاه یانسه، در میان گذاشتم که کره شمالی هرگز از موشک‌های خود دست نخواهد کشید. یونگ-شیک مخالفت کرد و گفت: "هدف نهایی کره شمالی حفظ بقا و امنیت خود است. اگر سلاح‌های هسته‌ای و موشک‌های قاره‌پیما بقای حکومت را تضمین نکند و عملاً به تدریج هدف نهایی آن را تهدید کند، حکومت از سلاح‌های هسته‌ای و موشک‌های خود دست می‌کشد. هدف اصلی استراتژیِ فشارِ حداکثری که دولت ترامپ علیه کره شمالی در پیش گرفته هم همین است."

البته بونگ یونگ-شیک این نکته مهم را هم به صحبت‌های خود اضافه کرد: "فشار حداکثری آمریکا شاید کره شمالی را قانع کند که برای حفظ بقای خود، از سلاح‌های هسته‌ای و موشک‌هایش به عنوان آخرین تیر ترکش خود استفاده کند. به همین دلیل، این استراتژی مثل پوکر است: با ریسک‌ها و هزینه‌های بسیار بالا بین واشنگتن و پیونگ‌یانگ."

و کره جنوبی در مرکز این پوکر است؛ پوکری که در این لحظه در موقعیتی بسیار حساس قرار دارد. مون تا جایی که توانسته بازی خودش را پیش برده بدون آن‌که دیگر بازیگران اصلی وارد شوند. حالا وقت آن است که آمریکا دستش را رو کند.