معامله قرن یا کوکتل پارتی در هتلی لوکس مشرف به خلیج فارس؟

پس از دو سال و نیم انتظار، دولت دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، سرانجام نشست دو روزه صلح خاورمیانه را امروز (سه‌شنبه چهارم تیر) در منامه پایتخت بحرین آغاز کرد.

از این طرح صلح به عنوان طرحی "نامتعارف" در بسیاری از محافل سیاسی نام برده می‌شود و به میانجیگری رئیسان جمهور قبلی آمریکا برای صلح خاورمیانه شبیه نیست. براساس گزارشها در این نشست حرفی از معاوضه اراضی، تشکیل دولت فلسطین یا موضوعات سیاسی دیگر که دیپلماتها دهه‌ها مشغول حل آن بودند در میان نیست.

هدایت طرح صلح را جرد کوشنر، داماد و مشاور آقای ترامپ، به عهده دارد و ابتکار او در این طرح این بوده که سیاست را از اقتصاد جدا کرده است. آنها نشست فعلی را فقط برای مسائل اقتصادی در نظر گرفته‌اند و آن را "کارگاه اقتصادی" خوانده‌اند. آمریکا می‌گوید به مسائل سیاسی بعدا رسیدگی خواهد کرد.

آقای کوشنر در مورد اصلاح معامله قرن به رویترز گفت: "وقتی به این 'معامله قرن' حمله می‌شود خنده‌ام می‌گیرد." و می‌افزاید: "اگر جسارت دنبال کردنش را داشته باشند این 'فرصت قرن' است."

این "کارگاه" دو روزه امشب با باز کردن سر گفتگو در ضیافت شامی در هتلی مجلل مشرف به خلیج فارس آغاز می‌شود و موضوع آن "صلح بسوی رونق" است؛ چارچوبی برای پنجاه میلیارد دلار سرمایه گذاری در سرزمین‌های فلسطینی و کشورهای همسایه در طول ده سال؛ ۲۸ میلیارد برای سرزمین‌های فلسطینی (غزه و کرانه باختری)، ۷.۵ میلیارد برای اردن، ۹ میلیارد دلار برای مصر و شش میلیارد دلار برای لبنان.

در این طرح ۱۷۹ پروژه از جمله پروژه‌های ساخت راه، گذرگاه‌های مرزی، نیروگاه و گردشگری پیش بینی شده و وعده ایجاد یک میلیون شغل برای فلسطینی‌ها را می‌دهد. برخی کارشناسان این پیش‌بینی را "خوش‌بینانه" می‌دانند.

این طرح اما به نوعی فلسطینی‌ها را متحد کرده و به عبارتی اختلاف‌ها را کنار گذاشته و یک‌صدا آن را تحریم کرده‌اند.

دولت خودگردان و حماس هر دو این طرح را رد کرده و آن را تلاش دولت حامیِ اسرائیل آقای ترامپ می‌دانند تا فلسطینی‌ها را با پول بخرد و آنها از خواسته خود برای تشکیل کشور فلسطین دست بردارند.

محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین، گفته آمریکا تمام مسئله را از سیاسی به اقتصادی تبدیل کرده و این قابل قبول نیست.

دیروز نیز صدها فلسطینی در اعتراض به این طرح صلح در کرانه باختری تظاهرات کردند. معترضان در نزدیکی الخلیل عکس‌های دونالد ترامپ و پادشاه بحرین را آتش زدند. آنها دور تابوتی نشستند و شعار دادند که "معامله قرن" را نمی‌خواهند.

در مقابل بنیامین نتانیاهو نخست وزیر اسرائیل موضع فلسطینی‌ها را نشانه این دانسته که آنها درباره صلح جدی نیستند: "من نمی‌فهمم فلسطینی‌ها چطور طرحی را رد کرده‌اند که اصلا نمی‌دانند محتوایش چیست."

رهبر راست‌گرای اسرائیل در ماه‌های اخیر از انضمام قسمت‌هایی از کرانه باختری به خاک اسرائیل صحبت کرده است، چیزی که در عمل امکان تشکیل سرزمین فلسطین را منتفی می‌کند.

دیوید فریدمن، سفیر آمریکا در اسرائیل، گفته واشنگتن این انضمام را خواهد پذیرفت و دولت آقای ترامپ هم اشاراتی کرده که در طرح سیاسی خود به دولت فلسطین اشاره نخواهد کرد، چرخشی بزرگ در سیاستی که آمریکا سالها دنبال می‌کرد.

آقای ترامپ تا به حال هم در حمایت از اسرائیل قدمهای بزرگی برداشته از جمله به رسمیت شناختن بیت‌المقدس به عنوان پایتخت اسرائیل.

حاضران در اجلاس

بسیاری از کشورهای اروپایی که چندان با سیاست‌های تندروانه آقای ترامپ راحت نیستند از شرکت در نشست منامه -حداقل در سطح مقامات ارشد- خودداری کرده‌اند.

مصر و اردن تنها کشورهای عرب که با اسرائیل قرارداد صلح امضا کرده‌اند مقامات میان‌رتبه‌ای را به منامه فرستاده‌اند و سخنگوی وزارت خارجه اردن گفته "هیچ برنامه اقتصادی نمی‌تواند جایگزین راه حلی سیاسی برای پایان دادن به اشغال باشد."

حاضران اصلی در نشست کشورهای نفت‌خیز حوزه خلیج فارس هستند که انتظار می‌رود صورت حساب این سرمایه‌گذاری عظیم به نامشان نوشته شود. با این که موضوعات سیاسی در دستور کار نیست اما انتظار می‌رود این فرصتی باشد برای تقویت مواضع مشترک علیه ایران.

کشورهای حوزه خلیج فارس هر چه بیشتر خود را همسو با اسرائیل می‌بینند. خصومت با ایران سبب شده روابط اسرائیل و این کشورها از هر زمان دیگری بیشتر به هم نزدیک باشد.

در اقدامی بی‌سابقه کاخ سفید شماری از روزنامه‌نگاران اسرائیلی را دعوت کرده تا از اسرائیل به نشست منامه بیایند. در بیشتر کشورهای عرب ورود شهروندان اسرائیل ممنوع است مگر آنکه گذرنامه دیگری داشته باشند، البته بحرین که روابط خوبی با ایران ندارد در پذیرفتن شهروندان اسرائیلی از کشورهای دیگر رویکرد بازتری داشته است.

از دیگر چهره‌های سرشناس حاضر در نشست کریستین لاگراد رئیس صندوق بین المللی پول، دیوید مالپاس رئیس بانک جهانی و تونی بلر نخست وزیر سابق بریتانیا هستند.

از فلسطینی‌ها کسی در نشست حاضر نیست و به گفته ریچارد لبرون دیپلمات سابق آمریکا در خاورمیانه و کارشناس اندیشکده آتلانتیک، دولت آمریکا کاملا انتظار داشت که فلسطینی ها در آن شرکت نکنند: "با این حال این نشست به کوشنر امکان می‌دهد در حالی که همچنان منافع اسرائیل را پیش می‌برد این تصویر را از رهبران فلسطین ایجاد کند که به فکر مردم فلسطین نیستند."

وی می‌افزاید: "شکست کارگاه منامه موفقیتی برای استراتژی آقای ترامپ خواهد بود."

به گفته آقای لبرون "این به کوشنر و همکارانش امکان می‌دهد ادعا کنند حداکثر تلاششان را برای رسیدگی به موضوع کرده‌اند و دیگران را سرزنش کنند که چرا همکاری نکرده‌اند."