آیا آمریکا می‌تواند با روسیه در زمینه حملات سایبری مقابله کند؟

روز جمعه ۱۶ دسامبر (۲۶ آذر) باراک اوباما، رئیس جمهور آمریکا در یک سخنرانی طولانی، که در برخی از فرازها قدری حماسی هم به نظر می‌رسید، قول داد که علیه حملات سایبری روسیه، که به گفته وی برای تاثیرگذاری در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا صورت گرفت، دست به مقابله به مثل بزند. او گفت که "زمان و محل این اقدام را ما انتخاب خواهیم کرد." وی تاکید کرد که "پیام روشنی برای روسیه خواهد فرستاد."

دموکرات‌ها و سیستم اطلاعاتی آمریکا ادعا می‌کنند که روس‌ها با هک کردن ایمیل‌های حزب دموکرات و خانم هیلاری کلینتون و آقای جان پودستا، رئیس کمپین انتخاباتی خانم کلینتون، سپس قرار دادن آنها در اختیار ویکی لیکس و انتشار ایمیل‌ها توسط ویکی لیکس، بر روند انتخابات آمریکا که نهایتا به باخت خانم کلینتون منتهی شد، تاثیر گذاشته‌اند. گروه کثیری در آمریکا، از جمله آقای دونالد ترامپ و حامیان وی این نظریه را رد می‌کنند.

یک روز بعد از سخنرانی آقای اوباما، نیویورک تایمز طی یک نوشته تحلیلی به ارزیابی سخنان رئیس جمهور آمریکا و چالش‌هایی که وی برای عملی کردن تهدیداتش با آن روبه‌رو است، پرداخت.

نیویورک تایمز نوشت که آمریکا می‌تواند برای حمله سایبری به روسیه از "زرادخانه سلاح‌های سایبری خود استفاده کند که با صرف میلیارد‌ها دلار در زمان ریاست جمهوری آقای اوباما ساخته شده است." اما مشکل اینجاست که "نوع هدف‌هایی که انتخاب می‌شوند و دقت اقدامات تلافی جویانه باعث لو رفتن نرم افزارهایی می‌شود که آمریکا با صبر و حوصله فراوان در شبکه‌های روسیه برای (روز مبادا) که ممکن است یک جنگ (تمام عیار) سایبری صورت بگیرد، جا داده است."

نیویورک تایمز اضافه می‌کند این احتمال وجود دارد که روس‌ها نیز، به همین ترتیب در شبکه‌های حساس آمریکا رخنه کرده و پشت پرده اخطار می‌فرستند که در صورت اقدام از سوی آمریکا دست به تلافی خواهند زد.

موضوعی که نیویورک تایمز به آن اشاره کرده و منطق هم چنین حکم می‌کند این است که اگر گزینه‌های کم خطر اما موثری در اختیار آقای اوباما بود تا به حال اقدامی انجام شده بود چون ماه‌هاست آمریکا از جریان مطلع بوده است.

آقای اوباما در سخنرانی اخیر خود می‌گوید که در ملاقاتی که با پوتین در ماه سپتامبر داشته (این نشان می‌دهد وی باید مدت‌ها قبل از سپتامبر در جریان امر بوده باشد) به او گفته که این برنامه هک کردن را متوقف کند "وگرنه (ادامه این کار) عواقب جدی‌ در بر خواهد داشت."

مایکل مک فال از مشاوران ارشد امنیت ملی اوباما که بعدا سفیر آمریکا در روسیه شد می‌گوید که اوباما "گزینه‌های چشمگیری در اختیار ندارد."

نظریه دیگری عنوان می‌کند که مثلا به دست آوردن اطلاعاتی مبنی بر وابستگی‌های پشت پرده پوتین به الیگارشی مالی حاکم بر روسیه که معاملات مشکوک و غیر قانونی بسیاری به آنها نسبت داده می‌شود، می‌تواند ضربه مهلکی به وی وارد کند.

نظریه مخالف می‌گوید که این کار در قالب پروژه "اسناد پاناما" انجام شد اما ضربه آنچنانی به پوتین وارد نکرد. نظرسنجی‌هایی که از سال ۲۰۱۴ در مورد محبوبیت پوتین توسط سازمان‌های آمریکایی صورت گرفته همگی حکایت از محبوبیت ۸۰ درصدی او در روسیه دارند. این رقم در مقایسه با محبوبیت خود آقای اوباما که طبق آخرین نظرسنجی گالوپ ۵۶ درصد بوده، رقم بالایی است.

در نهایت مشکلی که در پیش پای آقای اوباما قرار دارد این است که هر اقدام تلافی جویانه آمریکا، که بهر حال قرار است ضربه‌ای به روسیه وارد کند تا درس عبرتی بگیرد، می‌تواند با حمله متقابل روسیه روبرو شود و جنگی آغاز شود که معلوم نیست به کجا ختم خواهد شد. در عین حال پیش‌بینی اینکه بازنده نهائی چه کسی خواهد بود غیر ممکن است.

نیویورک تایمز می‌نویسد: "تمام این مسائل به اینجا ختم می‌شود که آقای اوباما از خود بپرسد روس‌ها چگونه ممکن است این درگیری را به سطح بالاتری ارتقا دهند و اینکه آیا در انتها ایالات متحده بیش از روس‌ها زیان نخواهد دید."

کارشناسان معتقدند که رقابت بر سر تولید سلاح‌های مهلک سایبری، معادل مسابقه تولید سلاح‌های هسته‌ای در قرن بیستم است. زمانی که مسابقه هسته‌ای بین دو بلوک شرق و غرب به رهبری روسیه و آمریکا سرعت گرفت سال‌ها جهان در سایه ترس یک جنگ خانمان‌سوز به سر می‌برد. اما با آنکه دو قدرت حتی تا آستانه برخورد پیش رفتند (در جریان استقرار موشک‌های روسی در خلیج خوک‌ها) اما جنگی در نگرفت.

علت این امر، با اقتباس از تئوری بازی‌ها، این بود که برخلاف تصور عموم، نفس تهدید یک جنگ عظیم هسته‌ای خود مانع وقوع آن شد. به عبارت دیگر یکی از ویران‌گرترین اختراعات بشر یعنی بمب اتمی، در حالی که دو دشمن آن‌چنان مجهز شدند که بتوانند "ضربه دوم" را در برابر ضربه اول غافلگیرانه به طرف مقابل وارد کنند، به عامل صلح بین آنان بدل شد.

مجهز شدن به سلاح‌های سایبری که می‌تواند به اندازه بمب اتمی مخرب باشد مسابقه جدیدی است که برای کسب برتری بین پاره‌ای از کشورهای جهان درگرفته است.

به نوشته فایننشال تایمز، اکنون ۵ کشور در جهان از ظرفیت‌های بسیار بالایی برای حملات سایبری برخوردارند. این پنج کشور عبارتند از آمریکا، بریتانیا، اسرائیل، روسیه و چین. گزارش مزبور اضافه می‌کند که "ایران به سرعت در حال ظهور به عنوان عضو ششم کلوپ ابرقدرت‌های سایبری است."

اگر روند تولید سلاح‌های سایبری ادامه پیدا کند (که فعلا دلیلی دیده نمی‌شود که متوقف شود) نه تنها آمریکا بلکه همه کشورهایی که در این مسابقه جایگاهی پیدا کرده‌اند پیش از اقدام به حمله به واکنش طرف مقابل فکر خواهند کرد. از این رو بسیار محتمل است که به مرور زمان، برخورداری از این سلاح، مانند سلاح‌های هسته‌ای، خود به عامل بازدارنده دست زدن به حمله از سوی نیروهای متخاصم تبدیل شود.