المپیک ملبورن 1956 صحنه بروز اولین تحریم سیاسی بود

اولین تحریم سیاسی المپیک به سال 1956 برمی گردد، زمانی که سه کشور سویس، هلند و اسپانیا به نشانه اعتراض به اقدامات دولت مجارستان ورزشکاران خود را به المپیک ملبورن اعزام نکردند، و کشورهای عراق، مصر، کامبوج و لبنان هم به دلیل بحران کانال سوئز تصمیمی مشابه گرفتند.

با این حال جدی ترین تحریم های المپیک به سالهای 1980 و 1984 برمی گردد.

المپیک مسکو در سال 1980 با تحریم گستره بسیاری از کشورها از جمله کشورهای اسلامی و غربی همراه شد، به نحوی که تنها 81 کشور در آن دوره بازی ها شرکت کردند و چهار سال بعد هم شوروی و چهارده کشور بلوک شرق المپیک لس آنجلس را تحریم کردند تا بدین ترتیب تحریم المپیک مسکو را تلافی کرده باشند.

جالب اینکه ایران در هر دو دوره در زمره کشورهای تحریم کننده قرار گرفت و این تحریم ها باعث شد که بین هشتمین حضور ایران در المپیک و نهمین حضورش یک وقفه 12 ساله به وجود بیاید.

"سازمان تربیت بدنی قصد داشت شرکت کند"

	در زمان المپیک مسکو تجاوز نیروهای شوروی به خاک افغانستان واکنش های فراوانی را ایجاد کرد

البته به گفته حسین شاه حسینی رئیس سازمان تربیت بدنی و کمیته ملی المپیک در آن زمان، دستگاه ورزش ایران موافق حضور ایران در آن بازیها بود، اما سیاسیون تصمیم گرفتند که ایران هم مثل چندین کشور دیگر راهی مسکو نشود.

این چهره ملی-مذهبی، که در ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی با دستور مهدی بازرگان ریاست ورزش ایران را عهده دار شده بود، در این باره می گوید:" ما قرار بود با کاروانی پرتعداد به مسکو برویم ، فوتبال ما که به المپیک صعود کرده بود و تیم های کشتی، وزنه برداری، بوکس وشنا هم در مجموعه انقلاب اردوهای خود را برگزار می کردند که به یک باره حمله شوروی به افغانستان و بحث تحریم پیش آمد."

	حسین شاه حسینی مسئول دستگاه ورزش ایران در زمان المپیک مسکو با اعزام کاروان ایران موافق بود (عکس: سایت رادیو گفتگو)

پس از کش و قوس های فراوان شاه حسینی به همراه چندی از روسای فدراسیونها و مسوولان وقت سازمان تربیت بدنی عازم افغانستان شدند تا نیروهای مخالف دولت تحت حمایت شوروی این کشور (در آن زمان) را راضی کنند تا ایران به المپیک برود.

اما مجاهدین افغان و نیروهای معترض به حضور شوروی در افغانستان کاملا مخالف حضور ایران در المپیک بودند و تاکید داشتند که کشورهای اسلامی باید در حمایت از افغانستان المپیک مسکو را تحریم کنند.

این خواسته افغان ها به اطلاع دولت ایران رسید و وزارت امورخارجه بلافاصله به سازمان تربیت بدنی اعلام کرد که ایران نیز در اعتراض تجاوز شوروی به افغانستان المپیک 1980 را تحریم خواهد کرد.

تمامی ورزشکارانی که قرار بود به مسکو اعزام شوند دور هم جمع شدند و بنی صدر برای آنها دلیل تحریم را توضیح داد.

بدین ترتیب المپیک مسکو برای ایران به پایان رسید.

شاه حسینی درباره اینکه چرا با حضور ایران در آن دوره از المپیک موافق بود توضیح می دهد: "مرز شوروی به ما نزدیک بود و کافی بود که ما خودمان را به جلفا برسانیم و از آن به بعد بقیه هزینه ها با میزبان المپیک بود."

	ناصر حجازی و علی پروین با وجود کسب سهمیه المپیک به دلیل تصمیم سیاسی دولت ایران از المپیک مسکو بازماندند

در تیم فوتبال ایران بازیکنانی صاحب نامی چون ناصر حجازی، علی پروین حضور داشتند و رضا سوخته سرایی و برادران محبی آماده ترین کشتی گیران آن دوره به شمار می رفتند که در حسرت شرکت در المپیک ماندند.

البته با توجه به خداحافظی محمد نصیری، دارنده سه مدال المپیک، ایران در آن دوره وزنه بردار عنوان داری نداشت.

مسابقه با آمریکا، ممنوع!

	المپیک لس آنجلس به موقعیتی برای مقابله به مثل اتحاد جماهیر شوروی و کشورهای بلوک شرق تبدیل شد

درست است که ایران برای دومین مرتبه المپیک را تحریم کرد، اما این مرتبه اصلا تب و تاب حضور در المپیک در بین اهالی ورزش به وجود نیامد.

آن روزها ایران درگیر جنگ با عراق بود و رابطه تیره ای بین ایران و آمریکا برقرار بود و به همین علت ایران خیلی زود تصمیم گرفت که ورزشکاران خود را به لس آنجلس اعزام نکند و اعلام کرد که به دلیل "سیاست های تجاوزکارانه آمریکا" در المپیک شرکت نمی کند.

این بار نه از اردو خبری شد و نه قرار بود ورزشکاری به المپیک برود، و در بین چند کشوری که المپیک لس آنجلس را تحریم کردند ایران یکی از پیشگامان بود.

اسماعیل داودی شمسی که در آن سال ریاست سازمان تربیت بدنی را بر عهده داشت در این باره می گوید:" آن موقع اصلا رسم نبود که ورزشکاران ایرانی با آمریکایی ها مسابقه بدهند و من به خاطر می آورم هنگامی که درمسابقات جهانی کشتی، یک کشتی گیر ما خلاف این رویه عمل کرد و با حریف آمریکایی اش مسابقه داد، رئیس فدراسیون کشتی توبیخ شد و یکی از نشریات آن موقع به نام 'ارزش و ورزش' به شدت از ما انتقاد کرد."

"به هرحال در دولت چندین مرتبه درباره حضور ایران در المپیک بحث شد؛ من یادم می آید که آقای غفوری فرد که آن موقع وزیر نیرو بود چندان مخالف نبود، من هم همین طور. حتی برای تصمیم گیری جلساتی هم با اقایان خامنه ای و هاشمی رفسنجانی [رئیس جمهور وقت] و رئیس مجلس وقت هم داشتیم ."

	رضا سوخته سرایی از جمله ورزشکارانی بود که موقعیت حضور در المپیک لس آنجلس را از دست داد (عکس: سایت فدراسیون کشتی ایران)

به هرحال در گیرودار جنگ ایران وعراق، ایران برای دومین بار به المپیک نرفت که با توجه به شرایط آن روز کشور و رابطه تهران و واشنگتن امری طبیعی به نظر می رسید.

برادران محبی، رضا سوخته سرایی، علیرضا سلیمانی، و مجید ترکان شاخص ترین کشتی گیران، و علی پاکیزه جم و رمضانعلی تیموری بهترین وزنه برداران آن دوره ایران بودند که برای حضور در المپیک شانس بالایی داشتند.

آیا مدال می گرفتیم؟

این دو تحریم باعث شد که ورزشکاران شاخص ایران در دهه 80 میلادی موفق به حضور در بزرگترین رویداد ورزشی جهان نشوند.

با این حال عده ای معتقدند که با توجه به شرایط ایران در آن سالها، حضور پیدا نکردن در المپیک چندان اتفاق عجیبی نبوده است.

	جنگ ایران و عراق باعث شد ایران خیلی زود از شرکت در المپیک 1984 لس آنجلس چشم پوشی کند

آیا با توجه به غیبت چندین کشور در آن دوالمپیک، کشتی گیران و وزنه برداران صاحب نام آن زمان از شانس خوبی برای کسب مدال برخوردار بودند؟

مهدی رستم پور، کارشناس کشتی در این باره می گوید:" ایران نه در المپیک 1976 طلا گرفت و نه در المپیک 1988، و بعید بود که درآن دو المپیک طلا می گرفتیم."

"در وزنه برداری که پس از خداحافظی محمد نصیری هیچ شانس نداشتیم، در کشتی هم شاید برادران محبی، ترکان، سوخته سرایی و سلیمانی نقره یا برنز می گرفتند ."

داودی شمسی، رئیس سازمان تربیت بدنی در سال 1984 هم نظری مشابه دارد:" آن موقع وضعیت مان خیلی بد بود در بازیهای آسیایی هم خوب کار نکرده بودیم و بعید می دانم که می توانستیم در المپیک نتیجه بگیریم."