فریبا صحرایی

وقتی آمدم به کانادا با خودم یک دایره هم آوردم تا تنهایی ها یم را با آن پر کنم

در خانواده ای اهل موسیقی و هنر بزرگ شد و ۱۶ ساله بود که به تنهایی به کانادا مهاجرت کرد، اما با وجود گذر این همه سال هنوز با گذشته و هویت خویش متصل است و موفقیت خود را هم مرهون آن می داند. رقص از نگاه او ابزاری است برای بیان مفاهیم و احساسات. ساشار ظریف را همه جا و همه کس با هنر رقص مترادف می دانند. طراحی و اجرای دهها رقص سنتی، عرفانی و معاصر ایرانی و مطالعه، تدریس و تحقیق در این زمینه از جمله دستاوردهای ساشار محسوب می شود که در نهایت موجب شد تا برای اولین بار به همت این هنرمند ایرانی تبار برای اولین بار رشته رقص خاورمیانه در دانشگاههای کانادایی راه اندازی شود.

	ساشار ظریف

یک رقص خوب چه ویژگی ها و چه تعریفی دارد؟

یک رقص خوب مثل یک کتاب یا یک مقاله خوب است . که مفهوم و معنی داردو کلمات همگی به درستی در جای خود قرار گرفته باشند. حالا هر قدر این نوشتار پرمفهوم تر و ساده تر باشد به همان نسبت بهتر است. رقص خوب هم به دراماتیک بودن و پریدن نیست. باید با حس کردن همراه باشد. اگر بروید توکردستان، مازندران،آذربایجان،بختیار ها و قشقایی هامی ببینید که چطور با احساس و هویت می رقصند. بنابراین وقتی رقص انجام می دهی باید با هویت و ریشه تو ارتباط داشته باشد.

فکر می کنی اگر ایران بودی می توانستی هم از نظر آکادمیک و هم اجرایی به اهدافت برسی و اینجا چقدر توانستی از طریق رقص به معرفی فرهنگ ایرانی بپردازی ؟

اگر ایران بودم نمی توانستم این قدر پیشرفت کنم. در عین حال که همه کسانی که در ایران در این زمینه تلاش کردم مورد تقدیر من هستند.

زندگی در کانادا به خاطر چند ملیتی بودنش این فرصت را به من داد که چیزهای مختلفی را یاد بگیرم. ولی موضوع این است که ما باید نگاهمان را نسبت به رقص عوض کنیم. و برای رقص های سنتی خودما ن ارزش بیشتری قاثل باشیم و آنها را حفظ کنیم.برای من جالب است که ماها با رقص های خارجی طور دیگری برخورد می کنیم. سعی می کنیم آنها را بفهمیم و بیشتر به آن فکر می کنیم . ولی وقتی به رقص های خودمان می رسیم، کلا یک دفعه نگاهمان عوض می شود . انگار دو شخصیته هستیم. یک شخصیت ما با دنیای خارج کار می کند و شخصیت دیگرمان با دنیای داخل.با دنیای داخل که کار می کنیم خیلی چیزها عوض می شود.

قبل از رقص ،من اول مهندسی خواندم و برای این که آن را ول کنم و وارد رشته رقص شوم خیلی سخت بود.خیلی سال های افسردگی (دیپرس) داشتم. به عنوان هنرمند خیلی سال های سختی داشتم. به تنهایی آمدم کانادا و همیشه نگران پول تو جیبی و غذا و جا بودم. چون خیلی سخت است که از سنین کودکی این جا باشی و بخواهی یک اهدافی را هم دنبال کنی. من این پستی بلندی ها را زیاد دیدم.

سختی ها خیلی زیاد است. در واقع هنر از تفریح و تفنن کاملا جدا است. وقتی می خواهی مثلا کار رقص را به عنوان هنر انجام بدهی خیلی مشکل داری چون باید از فکر و جانت مایه بگذاری و تازه به مردم هم التماس کنی که بیایند و این را بفهمند. از نظر شخصی هم مثلا طراحی یک رقص یک مساله شخصی است، انرژی و فکر باید بگذاری.این با روح و روان تو خیلی مرتبط است. من ایستادن در این نقطه را مدیون گذشته ام می دانم. من یادم است که مادر بزرگ من یک دایره داشت و همیشه در اتاق خودش می نشست و دایره می زدو سه گاه می خواند. مثل این که این طوری دردو دل می کرد.

من هم وقتی آمدم به کانادا با خودم یک دایره آورده بودم که هر وقت دلم می گرفت ، می گذاشتم هم اتاقی هایم که می رفتند بیرون در تنهایی خودم دایره می زدم. می خواستم آن تنهایی را از بین ببرم و خودم را متصل کنم به گذشته ام. تمام آنها برای من آموزش بود و من از همه این گذشته درس گرفتم. راه من خیلی راه هموار و آسانی نبود. تنهایی خیلی سخت بود . روبر شدن با زندگی واقعی در سنین پایین همگی در شخصیت هری امروز من تاثیر داشته است. وقتی به همکارانم نگاه می کنم می بینم که مثلا هندی ها همگی هر وقت دلتنگ می شوند و یا به اصطلاح کم می آورند بر می گردندمی روند کشورشان موسیقی و همه چیز هست، یعنی یک جایی دارند که بروند شارژ شوند و بر گردند . ولی برای من چنین جایی وجود ندارد. من دیگر همینم که هستم.

از سال های ۹۸ میلادی شروع به تدریس رقص دراروپا و کانادا کردم و با توجه به این که ۹۹ درصد شاگردانم غیر ایرانی بودند، مجبور بودم که قبل از هر چبزاین همه سال سعی کنم که فرهنگ ایرانی و سنت ها و فرهنگ فولکولوری را به آنها برسانم. این باعث شد ه که همه کارهای من زاده این مسایل باشد و همه طراحی های من با هویت من عجین باشدو فرهنگ را با حرکت به مخاطب معرفی کند.
مثلا فرهنگ لوطی گری و خاله زنکی ها و نظایر آن را به شاگردان حتی ایرانی خودم در قالب رقص یاد می دهم و به صورت تکنیکی با آن برخورد می کنم، اول براشون خنده دار است. ولی بعد که با آن آشنا می شوند خیلی براشون جالب است. چون با فرهنگ خودشان ارتباط برقرار می کنند.

چطور به فکر طراحی "دیدار با ساقی" افتادی؟

همیشه سوال هایی که هنرجویان از من می پرسیدند من را به این فکر می انداخت که چرا رقص ما فاقد یک ساختار تعریف شده است . چطور موسیقی کلاسیک ما و شعر ما این قدر غنی است و ساختار مشخصی دارد که عمدتا هم الهام گرفته از مکتب های عرفانی هستند. برای همین من از ساقی به عنوان وسیله ای که بتواند این کار را در رقص انجام بدهد استفاده کردم. من از بچگی به ساقی و شعر حافظ خیلی علاقه داشتم. با شخصیت ساقی خیلی رابطه داشتم. ساقی در شعر کسی است که شراب حقیقت را به تو می دهدو به عنوان یک معلم است برای تو. برای همین شروع به تحقیق روی ادبیات و موسیقی ایرانی انجام دادم و در علم عروض مطالعه کردم. روی فلسفه عرفانی و حرکت های عرفانی مکاتب دراویش مختلف مطالعه کردم و یک ساختاری را برای رقص تعریف کردم که امیدوارم بتواند با شعر و موسیقی ما پا به پا جلو رود.

در این مطالعات به این موضوع پی بردم که ما هنرهایی داریم که به آن هنرهای زمانی می گویند که با زمان رابطه مستقیم دارند: شعر، موسیقی و رقص.من به این ها می گویم سه تفنگ دار. رقص به نظر من در گذر زمان از بین رفته است و تکامل آن دوتای دیگر بدون وجود رقص بوده است.

لذا به نظر من ما نیاز به ساختاری داشتیم در موسیقی و برای رقص هم کلمات حرکتی. به طوری که مفهوم باشد . حرکت و موسیقی همیشه مورد استفاده صوفی ها و عرفا بوده است به این دلیل که با استفاده از این حرکت به قدرت ایمان و اندیشه خود رشد دهند. من هم در این کار سعی کردم کلماتی را که برای رقص درست می کنم از آن جا سرچشمه بگیرد.امیدوارم که به زودی بتوانم مکتب رقص ساقی را راه اندازی کنم. این شاید شروعی باشد برای بنیان گذاشتن سیستم رقصی که ما بتوانیم در کنار هنر موسیقی و شعر مان داشته باشیم.

من دو سال روی این موضوع به عوان تز دکترایم کار مطالعاتی کردم و برای آن هم به ایران رفتم

در دیدار با ساقی به خوبی از همه عناصر لازم مثل نور و موسیقی و صحنه سازی استفاده کرده بودی و جالب این که مخاطبان غیر ایرانی تو خیلی تحت تاثیر قرار گرفته بودند . در این کار سادگی خیلی به چشم می آمد. نظرت در این مورد چیست؟

هر چیزی که انسان می خواهد بیان کند باید با صداقت بیان شود تا کاملا تاثیر گذار باشد.

من در اجرای مقدماتی دیدار با ساقی از رنگ ها زیاد استفاده کرده بودم، لباس ها تمام رنگی و سنتی بود و طراحی هم به همین ترتیب. ولی بعد در اجرای اصلی ، لباس ها خیلی ساده بود و سفید. حرکت ها ساده بود. هر کسی شخصیت خودش را روی صحنه داشت. من فکر می کنم هر کسی با صداقت حرف حودش را بزند، بیشتر از هر چیز ارزش دارد و این پیام اصلی رقص من بود .

کمی در مورد مکتب رقص ساقی بگو ، دقیقا می خواهی چه بکنی؟

با آقای سهیل پارسا و پیروز یوسفیان که از هنرمندان ایرانی هستند کار را ادامه خواهیم داد . مکتب رقص ساقی را اگر داشته باشیم می توانیم روزی را ببینیم که بچه های ما به این مکتب می روند و این افکار از نسلی به نسلی دیگر منتقل می شود. و وقتی این رقص را یاد می کیرند از فرهنگ ما الهام بگیرند.

ما صبح تا شب از حافظ و سعدی حرف می زنیم ولی جایی نداریم که این افکار را تمرین کنیم و به فرزندانمان منتقل کنیم. بویژه برای ایرانیان خارج از کشور و نسل دومی ها این افکار نیاز به تمرین و ممارست دارد. برای رقص ساقی اول باید زبان شعر را بفهمیم و با استفاده از زبان اشاره آن را درک کنیم. بنابراین آموختن این زبان اشاره مهم است. امیدوارم این شروعی باشد که واقعا آن ثروت عرفانی فرهنگ ما را نشان بدهد.

من سعی کردم از تمام فرهنگ های غیر ایرانی که در بوجود آوردن شخصیت ساقی نقش داشتند در این کار استفاده کنم. این زیبا است که نشا بدهیم که این فرهنگ ها چطور با هم تعامل کردند. مثلا تاجیکستان ، ترکمنستان، آذربایجان و نظایر آن.

از بین انواع رقص معاصر، سنتی و عرفانی کدام یک را بیشتر دوست داری ؟

من همه را دوست دارم ولی رقص سنتی برای من از همه مهم تر است و بیشتر از آن لذت می برم. چون در واقع رقص سنتی تمرین هویت من است . در واقع آنجا از وجود خودم لذت می برم.

رقص های عرفانی برای من لذت نیست، فقط تجربه است و خود شناسی. رقص های معاصر هم تلاش من است برای برقراری ارتباط با دنیای اطراف.

چطور شد که رشته رقص خاورمیانه را در دانشگاه یورک راه اندازی کردید ؟ آیا دانشجوی ایرانی هم داری ؟

رقص های خاورمیانه و از جمله رقص های ایرانی در آمریکای شمالی تا به حال نبوده و اولین بار در دانشگاه یورک راه اندازی شد . از رقص های شالیزار گرفته تا رقس های قشقایی را به دانشجو معرفی می کنیم. و قبل از هر چیز فرهنگ را از طریق حرکت ها به دانشجو یان آموزش می دهیم. بیشتر دانشجویان هم غیر ایرانی هستند .

به هر حال خیلی سال طول کشید که من افکارم را در قالب یک دوره و رشته آکادمیک پیاده کنم . تا بتوانیم آن را به دیگران معرفی کنیم و از این راه فرهنگ ایرانی را بشناسانیم.

کار تحقیق را باز ادامه خواهی داد ؟

هر سال تابستان موقع تحقیقات من است. امسال هم برنامه دارم که به افغانستان و تاجیکستان بروم و خیلی دوست دارم دوباره به ایران بروم. به دهات دور افتاده ایران که چقدر برای من قابل تقدیر هستنند.