|
نگرانی های زندگی در یک جامعه مصرفی | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
اتومبیل های بزرگ شش سیلندر و هشت سیلندر، خانه هایی که تنها با زدن دکمه کنترل از راه دور در پارکینگشان باز می شود تا وارد شوید و در هر اتاقشان یک تلویزیون هست. این رؤیای آمریکایی است؛ رؤیایی که خیلی ها از جمله مهاجران ایرانی را به این سرزمین می کشاند. این استانداردی است که برای بیش از نیم قرن برای طبقه متوسط و بالای آمریکا یک واقعیت بوده است. اما این سکه روی دیگری هم دارد: مصرف 25 درصد انرژی جهان در کشوری که فقط پنج درصد جمعیت جهان را تشکیل می دهد. به عبارت دیگر حدود 300 میلیون ساکن آمریکا مسئول مصرف روزانه 25 درصد نفت جهان هستند که عمدتا در قالب سوخت اتومبیل، نیروگاه های تولید برق و سایر کاربردهای فرعی تر مانند سوخت هواپیماها به کار گرفته می شود. خیل عظیمی از مردم این کشور در حومه ها (suburb) زندگی می کنند که هرچند مزایایی دارد اما آنها را وامی دارد برای رسیدگی به کوچکترین امور روزمره سوار اتومبیل شوند و بنزین بسوزانند. و البته هر کس به آمریکا سری زده باشد می داند که سیستم حمل و نقل عمومی در چنین کشور وسیعی - حداقل در خارج از شهرهای عمده - جوابگو نیست. اصولا یکی از اولین وسایلی که هر فرد مقیم آمریکا به آن نیاز پیدا می کند و مجبور به خریدن آن می شود وسیله نقلیه است. در این کشور از 16 سالگی به نوجوان ها گواهینامه داده می شود تا بتوانند مستقلا به امورشان بپردازند. اما این سال ها که مساله گرمایش زمین از یک نظریه به واقعیت بدل شده و اکنون اکثر دانشمندان آن را به فعالیت بشری نسبت می دهند، در آمریکا نیز این بحث به سطح کوچه و بازار راه یافته است. و این نگرانی از آلودگی محیط زیست و دامن زدن به گرمایش زمین در میان ایرانی ها هم به راحتی مشاهده می شود. ماندانا مهرآیین ساکن شهر سن دیگو در جنوب کالیفرنیا می گوید: "به نظر من ما انسان ها داریم به سرعت محیط مان را آلوده می کنیم. و این آلودگی در گرمایش زمین بی تاثیر نیست" و حتی از این نیز پیشتر می رود و می افزاید "در کل نگران آلودگی محیط زیست و نگران حیوانات و جانداران در حال انقراض هستم." هرچند هنوز گروهی از سیاستمداران و معدودی دانشمندان هستند که نسبت به نقش بشر در گرمتر شدن زمین ابراز تردید می کنند اما معدود افرادی که برای این گزارش با آنها مصاحبه شد جملگی به نقش حداقل نسبی بشر در این گرمایش اشاره کردند. مهرداد سیدجلالی ساکن ناحیه اورنج کانتی در جنوب کالیفرنیا گفت: "مسلما آلودگی صنعتی و فعالیت انسانی طی 100 سال گذشته عامل مهمی در گرمایش زمین بوده است." نگین دیگر ساکن این ناحیه می گوید: "فکر می کنم مواد آلاینده ای که در هوا، آب و حتی خاک به دست بشر اضافه شده مهمترین نقش را در این گرمایش داشته باشد." این نگرانی ها در مواردی به اقدامات هرچند محدود برای کاستن از آلودگی یا دست کم اندیشیدن به راه های کاهش آلودگی منجر شده است. بنفشه ساکن لس آنجلس در مورد صرفه جویی در انرژی در زندگی شخصی می گوید: "به خصوص در مورد خاموش کردن لامپ ها و چگونگی استفاده از سیستم های گرمایی و سرمایی توجه دارم... همچنین سعی می کنم مطمئن شوم که موتور ماشین درست کار می کند و حتی به خریداری ماشین هایبرید هم فکر کرده ام." نیروی محرکه اتومبیل های هایبرید علاوه بر بنزین از برقی تامین می شود که حین حرکت تولید شده است. مصرف بنزین این نوع اتومبیل ها خیلی کمتر از اتومبیل های عادی است و در سال های اخیر در آمریکا طرفداران نسبتا زیادی پیدا کرده است که خود شاهدی بر نگرانی مردم عادی از آلودگی محیط زیست و همچنین راهی برای گریز از بهای سرسام آور بنزین در پی گرانی نفت است. بهای یک گالن بنزین (تقریبا 8/3 لیتر) که ده سال قبل حدود یک دلار بود اکنون حدود سه دلار است با این حال بنزین هنوز بسیار ارزانتر از اروپاست که علت اصلی آن عدم اعمال مالیات بر این سوخت در آمریکاست. تولید برق و آلودگی بسیاری از نیروگاه ها در آمریکا مثل سایر نقاط جهان با سوزاندن سوخت های فسیلی برق تولید می کنند و از منابع عمده آلودگی هستند.
نکته ای که در گزارش چند روز قبل یک موسسه مطالعاتی در آمریکا به خوبی تبلور یافت. موسسه فکری "مرکز توسعه جهانی" برای نخستین بار جدولی را تنظیم کرد که نشان می دهد یک چهارم کل دی اکسید کربن جهان در اثر تولید الکتریسیته در آمریکا متصاعد می شود و پس از آن کشورهای چین، روسیه و هند قرار می گیرند. این ارتباط میان مصرف برق و تولید آلودگی بسیاری را به فکر صرفه جویی در برق انداخته است. نگین می گوید: "اصولا سعی می کنم از وسائل برقی فقط در حد نیاز استفاده کنم و در مواقع غیرضروری فورا اضافه ها را خاموش می کنم، مثلا حتی المقدور از دستگاه خشک کن لباس ها استفاده نکنم و در فضای بیرون لباس ها را خشک کنم." شرکت های الکتریکی در آمریکا نیز طی یکی دو سال اخیر به تولید انبوه لامپ های تازه ای دست زده اند که بسیار کمتر از لامپ های معمولی برق مصرف می کند. اینها انواع کوچک لامپ های فلورسنت هستند که نه فقط خیلی کمتر از لامپ تنگستن (Incandescent) برق مصرف می کند بلکه طول عمر آن نیز خیلی بیشتر است. اکنون در بسیاری از فروشگاه های این کشور می توان این نوع لامپ ها را یافت و آشکارا خریداران زیادی پیدا کرده است. مهرداد سیدجلالی در پاسخ به این سوال که چطور از اتلاف انرژی در خانه جلوگیری می کند می گوید: "یکی از ساده ترین و ارزان ترین راه ها عوض کردن لامپ های سنتی با انواع تازه کم مصرف (energy saver)، است که در مصرف انرژی بازدهی بیشتری دارند." اما در کشوری که انگار هر اتومبیل فقط یک سرنشین دارد و سیستم حمل و نقل عمومی ضعیف است اینها گام های کوچکی به حساب می آید. بسیاری از مردم برای خرید روزانه با اتومبیل های غول پیکر شش یا هشت سیلندر به مراکز خرید مراجعه می کنند که در بسیاری موارد چند دقیقه با خانه فاصله دارد. علیرغم تخفیف خطرات زندگی صنعتی برای محیط زیست از طریق وضع تدابیر و قوانین مثلا برای کاستن از آلودگی اتومبیل ها به خصوص در کالیفرنیا که در این زمینه یکی از سخت ترین مقررات را دارد، ضرر این سبک زندگی برای محیط هنوز زیاد است. با این حال اینها عاداتی است که دست کشیدن از آنها برای جامعه ای که برای دهه های متمادی به انرژی ارزان عادت داشته و عواقب زیست محیطی عمیق آن - گرمایش زمین- تازه آشکار شده است، آسان نیست. عیب های زندگی در جامعه مصرفی برای نگین که چند سال است در آمریکا زندگی می کند بسیار آشکار بوده است: "مردم آمریکا بیش از حد اصراف می کنند، توی آمریکا هر چیزی که از مغازه خریداری شود حتی اگر کمی از آن استفاده شود و به هر دلیلی دیگر لازمش نداشته باشی باید بعدش بریزی دور. مثلا اگر دستگاه پرینتر یا فکس یا هر چیز دیگه ای داشته باشی و سالم باشه ولی دیگر استفاده نداشته باشی، معمولا جاش توی سطل آشغال است، مردم اینجا همه چیز را حرام می کنند." |
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||