همايون خيری روزنامه نگار علمی

نيزارهای جنوب عراق که قدمت آنها به دوران تمدن های بين النهرين باز می گردد و تا پيش از خشک شدن از جمله غنی ترين منابع تنوع زيستی کره زمين به شمار می رفتند عمدتا در مناطق شيعه نشين جنوب عراق قرار دارند.

براساس برآوردهای زيستی تمام نيزارهای جنوب عراق تا سال 2000 ميلادی و برای مقابله با مخالفان حکومت صدام حسين خشک شدند.

تنها بخشی از نيزارها که از خشک شدن نجات يافت محدوده مشترک با ايران و در منطقه هويزه است که مساحت فعلی آن چيزی در حدود 10 درصد از کل نيزارها برآورد می شود.

90 درصد ديگر نيزارهای جنوب عراق دارای دو بخش بزرگتر به نام های "قورنه" در ميانه، و "الحمر" در جنوب آن است که هر دوی اين مناطق به طور کامل خشک شده بودند.

نتايج مطالعه جديد توسط کورتيس ريچاردسون از دانشگاه دوک در آمريکا و نجاه حسين از دانشگاه بصره که در شماره ژوئن نشريه "علوم زيستی" منتشر شده نشان می دهد در مدت دو سال پس از سرنگونی صدام حسين و اجرای پروژه های متعدد بازيابی زيستی اکنون 39 درصد از نيزارهای خشک شده بار ديگر آبگيری شده و هر سال حدود 800 کيلومتر مربع از مساحت نيزارها پوشيده از گياه می شوند.

	ساکنان نيزارها از جمله از طريق ماهيگيری روزگار می گذراندند

اين دو پژوهشگر، که مطالعه تازه آنها با يافته های حاصل از تصاوير ماهواره ای نيز تاييد شده، احيای چنين مساحتی از بازيابی طبيعی را "معجزه نيزارها" توصيف می کنند.

گرچه نکته مهمی که در اين مطالعه به آن اشاره شده اين است که پروژه های سدسازی در سه کشور سوريه، ايران و ترکيه و افزايش تقاضای آب برای مصارف کشاورزی در عراق، آب ورودی به نيزارها را به شدت کاهش داده و در نتيجه تا بازگشت نيزارها به شرايط پيشين راه درازی در پيش است.

علاوه بر اين تغييرات ناشی از خشکی اثر عميقی بر ميزان شوری بستر نيزارها باقی گذاشته که اين خود بر کيفيت آب نيز اثر خواهد گذاشت.

با اين حال مقاله ريچاردسون و حسين نشان می دهد که تعداد ماهيان و پرندگان در بخش هايی از نيزارها که پوشيده از آب و گياه هستند به طور محسوسی افزايش يافته است.

نتايج مطالعه جديد نشان می دهد در مدت دو سال پس از سرنگونی صدام حسين و اجرای پروژه های متعدد بازيابی زيستی اکنون 39 درصد از نيزارهای خشک شده بار ديگر آبگيری شده و هر سال حدود 800 کيلومتر مربع از مساحت نيزارها پوشيده از گياه می شوند.

مقايسه ميان بخش شمالی نيزارها در منطقه هويزه و دو بخش ديگر نشان می دهد در منطقه الحمر که بزرگترين مساحت را به خود اختصاص داده تقريبا 72 درصد از جمعيت ماهيان بومی احياء شده است و پس از ساليان دراز 72 قطعه از معروفترين پرنده نيزار که به نام "وراج عراقی" شناخته می شود به نيزارهای آبگيری شده بازگشته اند.

ريچاردسون و حسين در پايان مقاله خود می نويسند می توان بازگشت گونه های جانوری و رشد گياهان را ناشی از گسترش احياء نيزارها دانست و اين شايد چيزی کمتر از يک معجزه نباشد اما هنوز نمی توان به درستی وقوع يک معجزه ديگر برای بازگشت ساکنان نيزارها را محتمل دانست.

دست کم می توان گفت اگر چنين معجزه ای نيز رخ دهد جوان ها شامل آن نخواهند بود.

آنهايی که به نيزارها بازگردند بايد سال ها صبر کنند تا بار ديگر بتوانند آن را در آن شکل و حالتی که نياکانشان در آنجا زندگی می کردند ببينند.