چرا امراض بیشتری از حیوانات به انسان منتقل می‌شود؟

دنیا در حال مقابله با ویروس جدید کرونا است که از چین شیوع پیدا کرده و اکنون در حال سرایت به کشورهای دیگر است.

یک بیماری جدید عفونی به طور معمول فقط برای یک بار شیوع پیدا می‌کند.

ولی ویروس جدید- که تصور می رود حیوانات وحشی منشاء آن بوده‌اند- نشان دهنده خطر بیماری‌هایی است که از جانب این گونه ویروس‌ها انسان را تهدید می‌کند.

در حالی که تغییرات اقلیمی و جهانی شدن نحوه رفتار متقابل انسانها و حیوانات را تغییر می‌دهد، احتمالا این خطر در آینده مشکل بزرگتری خواهد بود.

در طول ۵۰ سال گذشته شماری از بیماری‌های عفونی پس از جهش تکاملی از حیوانات به انسان، به سرعت گسترش یافته‌اند.

در دهه ۱۹۸۰ بحران ویروس اچ آی وی/ ایدز با انتقال این ویروس از هومونیدها (کپی بزرگ) به انسان شروع شد، در سال های ۲۰۰۴ تا ۲۰۰۷ شیوع آنفلوآنزای مرغی به دلیل سرایت ویروس آن از پرندگان به انسان بود و در سال ۲۰۰۹ این خوک‌ها بودند که باعث شیوع آنفلوآنزای خوکی شدند.

اخیرا معلوم شد که عامل یک بیماری جدی و حاد تنفسی (سارس) ویروسی بوده که از گربه‌های زباد به خفاش و متعاقبا به انسان سرایت کرده بود. ویروس بیماری ابولا هم از خفاش‌ها به انسان انتقال یافته.

در طول تاریخ همواره بیماری‌هایی از حیوانات به انسان سرایت کرده و در حقیقت عامل بیشتر بیماری های عفونی جدید، حیوانات وحشی هستند.

ولی تغییرات محیط زیست موجب تسریع این روند شده و افزایش جمعیت شهرنشین و سفرهای بین‌المللی سبب شده که این بیماری ها پس از بروز با سرعت بیشتری پخش شوند.

چگونه امراض با جهش از یک گونه به گونه دیگری منتقل می‌شوند؟

بیشتر حیوانات، ناقل یک رشته پاتوژن ها یعنی باکتری‌ها و ویروس هایی هستند که می توانند موجب بیماری شوند.

لازمه بقای تکاملی پاتوژن، عفونی کردن یک میزبان یا ناقل جدید است و یکی از راه‌ها گذر ویروس به سایر گونه ها است.

سیستم مصونیت میزبان جدید سعی می کند پاتوژن ها را از بین ببرد و به عبارت دیگر این دو در تلاش برای پیدا کردن وسیله‌ای برای شکست دادن دیگری، در یک بازی تکاملی ابدی درگیر هستند.

به طور مثال در جریان اپیدمی بیماری سارس در سال ۲۰۰۳ نزدیک به ده درصد از افراد مبتلا به این ویروس جان باختند، در حالی که شمار تلفات ناشی از یک اپیدمی معمولی آنفلوآنزا در مقایسه کمتر از صفر ممیز یک درصد بود.

تغییرات محیط زیست و اقلیمی، زیستگاه حیوانات را از بین برده و نحوه زندگی، مکان زندگی و این که کدام حیوان از کدام حیوان تغذیه می کند را عوض می کند.

روش زندگی انسان ها هم تغییر کرده- اکنون ۵۵ درصد جمعیت دنیا در شهرها زندگی می کنند در حالی که حدود ۵۰ سال قبل، تنها ۳۵ درصد جمعیت دنیا شهرنشین بودند.

و شهرهای بزرگتر، برای حیوانات وحشی- موش صحرایی، موش، راکون، سنجاب، روباه، پرندگان، شغال و میمون- که می توانند در فضای سبز مثل پارک ها و باغ ها زندگی کنند، مأوای تازه ای ایجاد کردند.

به دلیل وفور غذا این گونه حیوانات غالبا در شهرها بهتر از محیط وحش زندگی می کنند و در نتیجه مکان های شهری به صورت محلی برای رشد و تکامل گونه های متفاوت حیوانات درمی آید.

چه کسانی بیشتر در معرض خطر هستند؟

امراض جدیدی که به حامل یا میزبان تازه‌ای منتقل شده‌اند، غالبا خطرناک تر هستند و به همین دلیل است که هر نوع مرض جدیدی نگران کننده است.

خطر ابتلا به این نوع از بیماری‌ها در بعضی از گروه ها بیشتر از بقیه است.

شهرنشینان فقیر اغلب در رشته هایی کار می کنند که با نظافت و بهداشت سر و کار دارد و این نوع کارها خطر تماس آنها با منابع و ناقلان بیماری ها را افزایش می‌دهد.

همچنین ممکن است به دلیل تغذیه بد و قرار داشتن در معرض هوای کثیف یا شرایط غیربهداشتی، سیستم مصونیت بدنی این گروه ضعیف تر باشد و اگر مریض شوند ممکن است توانایی پرداخت هزینه مراقبت‌های پزشکی را نداشته باشند.

از طرف دیگر در شهرهای بزرگ به دلیل این که مردم تنگاتنگ یکدیگرند، یک هوا را تنفس می کنند و به یک سطح دست می زنند، عفونت های جدید می تواند به سرعت پخش شود.

همچنین در بعضی از فرهنگ ها- مردم با گوشت حیوانات وحشی تغذیه می کنند و حیواناتی را که در داخل شهر و یا اطراف شهر گیر آورده اند، می خورند.

تا کنون حدود ۱۲ هزار مورد ابتلا به ویروس جدید کرونا و مرگ ۲۵۹ نفر از مبتلایان تایید شده.

با توجه به این که کشورها در حال اتخاذ تدابیری برای مهار این بیماری هستند، پیامد‌های بالقوه اقتصادی آن روشن است.

در حال حاضر ممنوعیت های سفر به اجرا درآمده، ولی حتی بدون این ممنوعیت، مردم از ترس ابتلا به ویروس کرونا از تماس با دیگران پرهیز می کنند؛ در نتیجه نحوه رفتار مردم تغییر کرده است. عبور از مرزها سخت‌تر شده، کارگران فصلی مهاجر را نمی توان جا بجا کرد و زنجیره‌های عرضه مختل می شوند.

چنین روندی، پیامدهای عادی شیوع این نوع بیماری است. در سال ۲۰۰۳، هزینه اپیدمی سارس برای اقتصاد جهانی نزدیک به ۴۰ میلیارد دلار در ۶ ماه بود. بخشی از این مبلغ هزینه معالجه مبتلایان بود ولی نقش کاهش فعالیت های اقتصادی و تردد مردم را هم باید در نظر داشت.

چه می توانیم بکنیم؟

جوامع و دولت ها مایلند به جای این که هر بیماری عفونی جدیدی را نشانه نحوه تغییر دنیا بدانند با آن مانند یک بحران مستقل برخورد کنند.

هر چه بیشتر محیط را تغییر دهیم احتمالا بیشتر اکوسیستم ها را مختل کرده و امکانات بروز بیماری را فراهم می کنیم.

فقط حدود ده درصد پاتوژن ها تا کنون شناخته شده اند و به همین جهت برای شناسایی بقیه آنها و این که چه حیواناتی ناقل آنها هستند، به منابع بیشتری نیاز است.

به طور مثال تحقیق در باره تعداد خرموش های لندن و این که ناقل چه بیماری هایی هستند، ضروری است.

بسیاری از شهرنشینان برای حیوانات وحشی که در شهرها زندگی می کنند ارزش قائلند ولی همچنین باید قبول کنیم که بعضی از حیوانات ناقل آسیب های بالقوه هستند.

منطقی است که توجه کنیم چه حیواناتی تازگی وارد شهرها شده اند و این که آیا مردم حیوانات وحشی را می کشند یا می خورند یا این که از اطراف آن ها را به بازار می آورند.

بهبود بهداشت، جمع آوری زباله ها و سمپاشی حشرات راه هایی است که به جلوگیری از بروز و شیوع بیماری ها کمک می کند. به معنی وسیع تر، موضوع در باره تغییر روش های اداره محیط های زیست و نحوه برخورد مردم با آنها است.