محمد امینی

قرار است در نشست سران آمریکا- اروپا در ماه جاری، این درخواست بار دیگر به دولت آمریکا منعکس شود.

براساس گزارشها حمایت قاطع نمایندگان این نهاد بزرگ اروپایی نشان از آن دارد که سطح نگرانی در اتحادیه اروپا نسبت به بازداشتگاه گوانتانامو چقدر بالاست، بویژه پس از آنکه سه تن از بازداشتی های این مرکز در هفته گذشته دست به خودکشی زدند.

زندانی آمريکايی خارج از قانون آمريکا

البته این نکته توسط بسیاری از کارشناسان مورد تاکید قرار گرفته است که رای پارلمان اروپا دارای بار حقوقی و الزام اجرایی در حوزه قضایی نیست.

منصور فرهنگ استاد در دانشگاه در آمریکا در این زمینه می گوید: "اتحادیه اروپا، سازمانهای حقوق بشری و بطور کلی تمامی نهادهای بین المللی موضع قاطع حقوقی در این رابطه ندارند چون آمریکایی ها این زندانیان را به عنوان زندانیان جنگی به رسمیت نمی شناسند و لذا از دیدگاه آمریکا قوانین بین المللی در مورد اسیران جنگی شامل حال این بازداشتی ها نمی شود."

از نظر کارشناسان قرار داشتن بازداشتگاه گوانتانامو در خاک کوبا وضعیت بی سابقه ای را به بار آورده است. منصور فرهنگ در اینباره می گوید:

"اینکه بازداشتگاه گوانتانامو درخاک آمریکا نیست و بنابراین هر اقدامی که دولت آقای بوش در گوانتانامو انجام دهد را نمی توان در دادگاههای آمریکا مورد رسیدگی قرار داد، وضعی را پیش آورده که در روابط بین المللی بی سابقه است. در واقع در این زمینه تصمیم گیرنده شخص آقای بوش است. "

سیر صعودی انتقادات اروپایی ها

بهرحال اتخاذ مواضع انتقادی از سوی سیاستمداران اروپایی به نقطه بی سابقه ای رسیده است.

اورسولا پلاسنیک، وزیر خارجه اتریش که کشورش ریاست دوره ای اتحادیه اروپا را در دست دارد، وجود این بازداشتگاه را امری "عجیب و غیرعادی" توصیف کرد.

خانم پلاسنیک در بیان اعتراض خود به وجود این بازداشتگاه گفت که " ما بارها تاکید کرده ایم که از نظر ما دولت آمریکا باید بازداشتگاه گوانتانامو را هر چه سریعتر تعطیل کند. ما هفته آینده این موضوع را به شکلی علنی در نشست سران در وین مطرح خواهیم کرد."

این مقام ارشد اروپایی افزوده است: " برای کشوری مانند آمریکا که به آزادی و حاکمیت قانون و روش مناسب در برخورد با مسائل متعهد است، وجود این بازداشتگاه امری نامعمول و غریب است."

گوانتانامو "نماد بی عدالتی"

عبارت مورد استفاده از سوی وزیر خارجه اتریش عینا مشابه عبارت مورد استفاده تونی بلر نخست وزیر بریتانیا بود که متحد سرسخت واشنگتن درآنچه جنگ علیه تروریسم خوانده می شود، نیز هست.

لرد گلداسمیت بلندپایه ترین مقام قضایی بریتانیا اما پا را در انتقاد فراتر گذاشت و گوانتانامو را سمبل بی عدالتی خواند.

آنگلا مرکل صدر اعظم آلمان و نیز نخست وزیر دانمارک نیز از واشنگتن مصرانه خواسته اند که این بازداشتگاه را برچیند.

آرلین مک کارتی از نمایندگان پارلمان اروپا که در ماه گذشته از گوانتانامو دیداری داشت گفت که حیات این بازداشتگاه با اصول بنیادین آمریکا بشدت متناقض است.

اروپا فقط می تواند انتقاد کند!

اما آیا مقامات و نهادهای اتحادیه اروپا علاوه بر ابراز نظر مخالف کار دیگری می تواند انجام دهد؟ مایک سندرز خبرنگار بی بی سی سردبیر امور اروپایی بی بی سی درگزارشی می گويد یک منبع اتحادیه اروپا به شکل خصوصی روی این موضوع انگشت گذاشته که این اتحادیه غیر از اعمال فشار سیاسی کار دیگری نمی تواند در قبال این موضوع انجام دهد.

این منبع گفته است رسیدن به توافق میان 25 کشور عضو اتحادیه بر سر لحن و محتوای درخواست از آمریکا در این رابطه کار دشواری است.

براساس گزارش مایک سندرز این موضوع را نباید فراموش کرد که در قضیه دستگیری و انتقال غیر قانونی افراد مظنون به فعالیت های تروریستی که توسط آژانس اطلاعات مرکزی آمریکا- سی آی ای- با استفاده از فرودگاهها و تاسیسات شماری از کشورهای اتحادیه اروپا صورت می گرفت، انتقادهایی متوجه این کشورها شده است؛ بویژه از آن جهت که برخی از این مظنونان به مراکز بازجویی از جمله گوانتانامو فرستاده می شدند، یعنی همان موضوعی که اروپایی ها نسبت بدان انتقادهایی را متوجه دولت آمریکا می کنند.

سرنوشت گوانتانامو: جدولی برای تعطیلی

اما پرسشی که برای همگان مطرح است این است که با وجود این حجم از مخالفت ها که بر وجهه سیاست های واشنگتن در جهان نیز تاثیر می گذارد، چه سرنوشتی برای این بازداشتگاه وبیش از چهارصد بازداشتی آن رقم خواهد خورد.

آرلین مک کارتی از اعضای پارلمان اروپا که عضو حزب کارگر حاکم بریتانیا هم هست می گوید آمریکا برای تعطیلی گوانتانامو جدول زمانی ارائه دهد.

خانم مک کارتی تاکید کرده که "ما به آنها گفته ایم که برای تعطیلی این بازداشتگاه جدول زمانی ارائه کنند. آمریکا باید اینکار را حتما انجام دهد. آمریکایی ها باید ترتیبی بدهند تا افراد بازداشتی اگر اسناد و شواهدی علیه آنان هست، محاکمه شوند. در غیر اینصورت باید افراد نگاهداری شده در گوانتانامو آزاد شوند و آمریکایی ها اطمینان حاصل کنند که افراد آزاد شده به کشورهایشان بازگردانده شوند."

کارشناسان می گویند حجم انتقادها به وجود بازداشتگاه گوانتانامو در داخل آمریکا نیز فشار بسیار زیادی به دولت جرج بوش وارد می کند. شمار قابل توجهی از نمایندگان کنگره و سنا نسبت به این موضوع مواضع انتقادی گرفته اند و فضای انتقادی در رسانه های آمریکا نیز فشار سنگینی به دولت وارد می کند تا برای این موضوع راه حلی پیدا کند.

منصور فرهنگ می گوید دولت آمریکا بدنبال یافتن راهی برای محاکمه بازداشتی ها گوانتانامو در دادگاههای نظامی است، هرچند این فرمول نیز باید فرایندی قضایی را طی کند.

حال باید منتظر ماند و دید که نشست سران اروپا و آمریکا که بزودی تشکیل خواهد شد، چه نتایج و بازتابهایی را در خصوص سرنوشت این بازداشتگاه جنجالی بهمراه خواهد داشت. در این میان نکته مسلم آن است که ادامه حیات گوانتانامو به شکل فعلی تقریبا بیش از آنکه به امنیت و وجهه آمریکا در نزد کشورهای اسلامی و غیر اسلامی کمک کند، بیشتر به یک موضوع هزینه ساز تبدیل گشته است.