احمد زيدآبادی کارشناس مسايل خاورميانه

	محمود عباس برای انجام همه پرسی در مورد 'سند آشتی ملی' با مخالفت دولت حماس روبرو شده است

به گفته همکاران محمود عباس، اين تمديد به درخواست رهبران عرب و زندانيان فلسطينی صورت گرفته است.

اينکه حماس در سه روز آينده طرح زندانيان فلسطينی را که به عنوان 'سند آشتی ملی' شهرت يافته است، خواهد پذيرفت يا خير، هنوز روشن نيست، اما چنانچه حماس بر موضع فعلی خود مبنی بر نپذيرفتن اين سند پافشاری کند، عباس مجبور به تعيين تاريخ مشخصی برای برگزاری همه ‌پرسی در بين فلسطينی‌ها در باره سند مذکور خواهد شد.

سند آشتی ملی که شخصيت هايی چون مروان برغوتی دبيرکل جنبش فتح و عبدالهالک نتشه از اعضای با نفوذ حماس در تهيه آن کوشيده اند، بر تشکيل دولت مستقل فلسطينی در مرزهای پيش از جنگ ژوئن ۱۹۶۷ و در نتيجه شناسايی تلويحی موجوديت اسراييل تاکيد دارد.

چنانچه حماس نتيجه همه پرسی احتمالی را نپذيرد، بعيد است عمر دولت حماس بيش از اين به درازا بکشد، زيرا در آن صورت محمود عباس راهی جز منحل کردن شورای قانونگذاری فلسطين و به تبع آن دولت حماس و برگزاری انتخابات زود هنگام پارلمانی نخواهد داشت

مصاف دشوار حماس و عباس

حماس پيشاپيش اعلام کرده است که با برگزاری همه ‌پرسی درباره اين سند مخالف است و آن را نخواهد پذيرفت. هنوز معلوم نيست که حماس قصد جلوگيری از برگزاری همه ‌پرسی را دارد و يا اينکه فقط نتيجه آن را نمی‌ پذيرد.

قاعدتا اگر عباس تاريخ مشخصی را برای برگزاری همه ‌پرسی اعلام کند، بعيد است حماس به مقابله عملی با آن برخيزد زيرا تصميم به برگزاری همه ‌پرسی از طرف کميته اجرايی سازمان آزاديبخش فلسطين صورت گرفته است و حماس امکانی برای مقابله با اين تصميم ندارد مگر از راه بی‌ثبات کردن جامعه فلسطينی که آن هم مورد علاقه اين گروه نيست.

در صورت برگزاری همه ‌پرسی، چنانچه حماس نتيجه آن را نپذيرد، ديگر بعيد است عمر دولت حماس بيش از اين به درازا بکشد، زيرا در آن صورت محمود عباس راهی جز منحل کردن شورای قانونگذاری فلسطين و به تبع آن دولت حماس و برگزاری انتخابات زود هنگام پارلمانی و يا حتی رياست جمهوری پيش رو نخواهد داشت.

روشن است که مسيری که عباس در پيش خواهد گرفت بسيار ناهموار و همراه با تنش خواهد بود، اما به نظر نمی‌رسد که او راه ديگری پيش روی خود داشته باشد.

	مخالفت حماس با انجام همه‌ پرسی ممکن است به ترس اين گروه از مراجعه به آراء عمومی تفسير شود

کارکرد سياسی همه پرسی

اکنون جامعه فلسطينی به علت بروز شکاف عميق در قوای حاکم بر دولت خودگردان از يک سو و تحريم اقتصادی بين ‌المللی دولت حماس از سوی ديگر، دچار بحران شده و اگر اين وضعيت ادامه يابد امکان بروز يک فاجعه انسانی و يا فرو رفتن اين جامعه در هرج و مرج و بی ‌قانونی کامل دور از ذهن نخواهد بود.

معمولا در جوامعی که بن ‌بست سياسی ناشی از تضاد رويکرد قوای حاکم می‌ تواند به بی‌ ثباتی دامنه ‌دار منجر شود، مراجعه به افکار عمومی از طريق برگزاری همه ‌پرسی منطقی ‌ترين راه برای رفع بن ‌بست و تعيين تکليف قوای حاکم است.

با توجه به اين سنت سياسی، مخالفت حماس با انجام همه‌ پرسی ممکن است به ترس اين گروه از مراجعه به آراء عمومی تفسير شود و چنين گمانی برای گروهی که به گسترده بودن پايگاه اجتماعی خود مطمئن است، نقطه ضعف آشکاری به شمار می‌رود.

شايد به منظور پرهيز از چنين اتهامی، حماس دست کم از مخالفت خود با نتيجه همه ‌پرسی دست بردارد.

اگر اکثريت فلسطينی‌ ها به سند آشتی ملی رای مثبت دهند، حماس می‌ تواند با وفق دادن خود با شناسايی موجوديت اسراييل از پرداخت هزينه حيثيتی ناشی از چنين اقدامی شانه خالی کند و آن را به پيروی از خواست عمومی فلسطينی‌ ها نسبت دهد

فرصتی تازه برای حماس

از قضا، با مجموعه شرايطی که حماس پيش رو دارد، انجام همه‌ پرسی در باره سند آشتی ملی که بر تشکيل دولت مستقل فلسطينی در مرزهای پيش از جنگ ژوئن ۱۹۶۷ و در نتيجه شناسايی تلويحی موجوديت اسراييل تاکيد دارد، کم دردسرترين راه برای عبور از تنگناهای موجود است.

به عبارت ديگر، اگر اکثريت فلسطينی‌ ها به سند آشتی ملی رای مثبت دهند، حماس در عمل می‌تواند با وفق دادن خود با شناسايی موجوديت اسراييل از پرداخت هزينه حيثيتی ناشی از چنين اقدامی شانه خالی کند و آن را به پيروی از خواست عمومی فلسطينی‌ ها نسبت دهد.

اين در حالی است که پنج شخصيت زندانی فلسطينی بخصوص مروان برغوتی دبيرکل جنبش فتح و عبدالهالک نتشه از اعضای با نفوذ حماس که سند آشتی ملی را تدوين کرده‌اند، پيش از اين با استفاده از موقعيت و محبوبيت ناشی از زندانی بودن خود بار شناسايی موجوديت اسراييل را به دوش گرفته‌ اند و راه را برای رهبران حماس هموار کرده‌اند.

در واقع دليلی منطقی برای مخالفت حماس با برگزاری همه ‌پرسی در باره سند آشتی ملی به نظر نمی ‌رسد، مگر آنکه حماس توانايی تطبيق با شرايط عادی برای گفتگو با اسراييل را در خود نبيند.