جان ليتل خبرنگار امور مذهبی بی بی سی

اما اکثرا ترجيح می دهند همانگونه که احمد بداوی نخست وزير مالزی هفته گذشته گفت، از وجود "گسست" ميان جهان اسلام و غرب سخن بگويند و چنين نشان دهند آنچه می بينيم، برخورد ارزشهاست.

برخی حتی استدلال می کنند اين برخورد بنيادگرايی هاست، از يک سو مذهبی و از سوی ديگر سکولار که به باورهای مذهبی احترام نمی گذارد.

اخيرا شمار زيادی از مردان، زنان و کودکان مسلمان از سراسر بريتانيا به لندن آمده بودند تا به سخنان سه روحانی از جمله دو شيخ آمريکايی تبار گوش دهند.

در حالی که عمده تاکيد اين رهبران مسلمانان بر گفتگو بود، حسی ملموس از آزردگی خاطر در مورد کاريکاتورهای پيامبر اسلام به چشم می خورد، کاريکاتورهايی که انتشارشان عملی پرخاشگرانه توصيف شده است.

اسلام دينی است که به تعليم علم بها می دهد و بسياری راه درازی را پيموده اند تا به سخنان شيخ عبدالله ابن بايه، از روحانيان بلند پايه موريتانی، گوش دهند که در عربستان سعودی تدريس می کند. ولی او از وهابيون تندرو نيست. شيخ ابن بايه خواستار برقراری ارتباط و احترام متقابل شده. وی عضو شورای عالی علمای جهان اسلام است که برای مشکلات بزرگ، مانند کاريکاتورها، راه حلی اسلامی ارايه می دهد. برداشت اين روحانی از برخورد بين دنيای غرب و اسلام چيست؟

او می گويد: "بيشتر از آن که برخورد تمدنها باشد، برخورد دو نظام ارزشی است. يکی نظام ارزشی غربی بعد از دوره روشنگری است و ديگری ارزشهای اخلاقی شرقی. ما آرزو می کنيم اين برخورد پيش نمی آمد، بلکه هماهنگی به چشم می خورد و بجای تمسخر علنی ارزشهای يکطرف، مناظره ای آزاد انجام می داديم."

نژادپرستی عموما در فرهنگ سياسی ناپسند است برای همين اسلام بهانه ای برای حمله به مهاجران شده است شيخ حمزه يوسف

مناظره آزاد بجای آنچه يک روحانی ديگر، حمزه يوسف، "دعوای خيابانی" می نامد. شيخ حمزه يوسف، يک آمريکايی است که به اسلام گرويده و بعد از واقعه يازده سپتامبر دوشادوش جورج بوش ايستاد. او می گويد مناقشه اخير اساسا درباره دين يا برخورد ايدئولوژيها نيست، بلکه بر سر چيزی پيش پا افتاده تر است.

اين روحانی به بی بی سی گفته است: "نژادپرستی عموما در فرهنگ سياسی ناپسند است برای همين اسلام بهانه ای برای حمله به مهاجران شده است. اسلام هدفی بسيار آسان برای مهاجمان شده است. فکر می کنم مساله بيشتر اين است تا نوعی مذهبی از برخورد تمدنها. اينها افکار و مفاهيمی رفيع است که کمتر با واقعيت ارتباط دارد. مناقشه از ناهنجاری بشری نشات می گيرد، ناتوانی انسانها برای همگرايی و همزيستی."

شيخ حمزه يوسف درباره برخورد ميان جهان بينی دينی و سکولار هشدار می دهد که هردو طرف بايد مراقب باشند به به دامی بزرگ نيافتند.

اين روحانی آمريکايی می گويد: "مردم خود را يا بر اساس آنچه دوست دارند، تعريف می کنند، يا آنچه از آن بيزارند. فکر می کنم مذهب اين فرصت را می دهد تا چيزی را دوست داشته باشيد يا از آن متنفر باشيد. يا می توانيد خود را بر اساس عشق به خداوند تبيين کنيد يا نفرت از فردی که دين شما را نمی پذيرد. به نظرم سکولارها همانقدر ممکن است به اين دام بيافتند که مذهبی ها با خطرش مواجه اند، چون سکولارها اغلب خود را با تنفر از فردی تبيين می کنند که سکولار نيست."

ما آرزو می کنيم اين برخورد پيش نمی آمد، بلکه هماهنگی به چشم می خورد و بجای تمسخر علنی ارزشهای يکطرف، مناظره ای آزاد انجام می داديم شيخ عبدالله ابن بايه

از بحران کاريکاتورها چنين برمی آيد که تقابلی بين دو دسته ارزشهای مطلق هست: آزادی بيان در يک سو و حق برخورداری از احترام در سوی ديگر. برخی از نويسندگان غربی گفته اند که سکولارها از اهميت باورهای مذهبی چشم پوشی می کنند، هرچند اين باور تاحدودی درست است ولی شيخ زايد شاکر، می گويد که مسلمانان به نوبه خود بايد منبع هويتشان را از نو ارزيابی کنند.

اين روحانی می افزايد: "در دنيای مدرن اگر انسان ريشه هويتش را خيلی زياد در دين بداند، يعنی دين هستی اش را تعريف کند، آنوقت انديشه هايش مطلقگرا می شود و وقتی باورهايش مورد تهديد قرار می گيرد، تمام هستی او تهديد می شود. اين شيوه افراطی خودشناسی، تنها می تواند به اعمالی افراطی منجر شود."

اين روحانی می گويد که اين نگرش، فرمولی مناقشه آفرين است که به ذهنيت "ما و آنها" دامن می زند، حال آنکه ما به دستورکاری مشترک نياز داريم.

برخی هم اين بحث جهانی را برخورد نامتمدنان می خوانند.

اهميت اصول دخيل در اين بحث هرچه باشد، بسياری اذعان می کنند که محض خاطر همگرايی، وقت مصالحه رسيده.