يان مک ويليام خبرنگار بی بی سی در آسيای ميانه

	به موازات نزديک شدن به انتخابات آذربايجان تدابير امنيتی شديدتر می شود

اما برای همه آنها که به انتخابات از پيش تعيين شده در اين کشورها عادت داشته اند، که برندگانش از پيش مشخص است، انتخابات ها در دو سال اخير جهتگيری غيرمنتظره ای پيدا کرده اند.

معمولا احزاب حاکم در اين کشورها برندگان انتخابات هم هستند اما اکنون انتخابات به کاتاليزوری برای تغيير تبديل شده است.

سرمشق های گرجستان و اوکراين

در نوامبر 2003 کشور کوچک گرجستان در قفقاز با انقلاب نارنجی اش به الگويی برای يک رشته از جنبش های اعتراضی تبديل شد که تا اينجا سه رئيس جمهور را در منطقه ساقط کرده است.

تقريبا يک سال پيش اوکراين در پيروی از مدل گرجستان گام برداشت و بعد در مارس 2005 نوبت قرقيزستان بود که با اين مدل تغييرات را تجربه کند.

کمی پس از شورش موفق در قرقيزستان اعتراضاتی در کشور همسايه ازبکستان صورت گرفت که دستگاه رهبری اقتدارگرای ازبکستان را به لرزه در آورد.

اما نظاميان به ميدان فرستاده شدند تا اعتراضات شهر انديجان را بيرحمانه و با شليک مستقيم گلوله به ميان جمعيت در هم کوبند و تعداد نامعلومی را قربانی کنند.

رهبران سياسی در اين کشورها اکنون مراقب اند. با وجود انتخابات پارلمانی در پايان هفته ديگر در آذربايجان و سپس انتخابات رياست جمهوری در قزاقستان که ماه دسامبر برگزار می شود بحث های بسياری در گرفته است که آيا "انقلاب رنگين" ديگری در راه است؟

هيچ رهبر سياسی در امان نيست

اتحاد جديد مخالفان آذربايجان در پيروی از اوکراين برای خود رنگ نارنجی را انتخاب کرده اند.

مخالفان در قزاقستان از تابلوها و پوشش زرد ملايم استفاده می کنند - "رنگ استپ های قراقستان".

سپتامبر آينده الکساندر لوکوسنکو رئيس جمهور اقتدارگرای بلاروس نيز با انتخابات روبروست.

در خود روسيه هم نخبگان سياسی از هم اکنون دلهره خود را برای رقابتهای انتخابات رياست جمهوری سال 2008 پنهان نمی کنند يعنی زمانی که با پايان دو دوره رياست جمهوری ولاديمير پوتين از لحاظ قانونی ديگر او نمی تواند نامزد رياست جمهوری شود.

	تغييرات در آسيای ميانه از اوکراين و گرجستان متفاوت است

جمهوری های پيشين اتحاد فروپاشيده شوروی هر يک در موقعيت متفاوتی قرار دارد. اکنون ديگر نمی توان در باره جامعه و سياست همه آنها يک حکم عام داد.

اما يک چيز روشن است و آن اينکه فعاليتهای سياسی خلاف عادت عقايد مردم و انتظارات سياسی آنها را درسراسر منطقه عوض کرده است.

هيچ رهبر سياسی اکنون نمی تواند مطمئن باشد که تا وقتی خود زمان بازنشستگی اش را انتخاب نکرده بر سر کار خواهد ماند.

نخبگان سياسی که به طور سنتی قدرت را در اختيار داشتند در جريان تغيير و تحولات پيش آمده دريافته اند که قدرت به طور دايمی برای آنها محفوظ نيست.

آسيای ميانه با وضعيتی متفاوت

تا اينجا در برابر بادهای تغيير سه کشور مقاومت کرده اند: بلاروس در اروپای شرقی و ازبکستان و ترکمنستان در آسيای ميانه.

اما نشانه هايی وجود دارد که نشان می دهد سرعت تغييرات رو به افزايش است.

"امروزه آسيای ميانه شبيه اروپای شرقی در دهه 1980 است." اين را نگاره هدايتوا می گويد که رهبر "پرتو خورشيد" از گروه های مخالف دولت ازبکستان است.

"آنچه در ماه مارس در قرقيزستان اتفاق افتاد نشان داد که آسيای ميانه در حال بيدار شدن است. زنجيرهای اقتدارگرايی در آسيای ميانه در محل ضعيف ترين حلقه خود گسست."

اما اگر اروپای شرقی پيش از آنکه به دست شوروی بيفتد دارای تجربه ای از ايده های دموکراتيک بود اين موضوع در باره خود شوروی صادق نيست.

آسيای ميانه بويژه هيچ تجربه دموکراسی در تاريخ خود ندارد.

ايده های دموکراتيک گرچه به مناطق نزديک تر به اروپا سرايت کرده ست اما برای رسيدن به مناطق دوردست در تقلاست.

تحليلگران معتقدند که پيشرفت دموکراسی و بازار آزاد به هيچوجه تضمين شده نيست.

انقلاب در گرجستان و اوکراين نتوانسته برای رفع بی عدالتی و نارضايتی جادو کند.

ناظران تاکيد می کنند که جمهوريهای آسيای ميانه بسيار از نمونه های اروپايی جمهوريهای شوروی پيشين متفاوت اند.

قرقيزستان و قزاقستان

از نظر منتقدان کسانی که امروز در قرقيزستان بر سر کار آمده اند چندان دموکراتيک تر از رهبران پيشين نيستند.

دوسيم ستپايف رئيس "گروه ارزيابی ميزان ريسک" در آلماتی می گويد: "در اروپای شرقی لخ والسا يا واسلاو هاول چهره های تازه ای بودند که با رژيم کهنه رابطه ای نداشتند."

"اما در اينجا همان چهره های قديمی حکومت و نخبگان پيشين جا عوض کرده اند. مردم هنوز نقشی ندارند. بيشتر مردم هنور نمی دانند سياست چيست."

در کشور همسايه، قزاقستان، نيز اگر چه مردم از گسترش فساد درخانواده رئيس جمهوری خشمگين اند و اين به آنها انگيزه می دهد که در انتخابات آتی به نورسلطان نظربايف رای ندهند اما بيشتر مردم هنوز نمی توانند به گروه ضعيف و کم شناخته مخالفان هم اعتماد کنند.

بعد از بيشتر از يک دهه فقر و تغييرات پر زحمت پس از فروپاشی شوروی مردم بيش از هر چيز خواستار ثبات اند بويژه حالا که زندگی سرانجام دارد رونقی پيدا می کند.

بسياری از مردم می گويند که می دانند رهبرانشان جيب های خود را پر می کنند اما دليلی نمی بينند که چرا بايد يک گروه ديگر را سر کار آورد که اين بار آنها به پر کردن جيب خود مشغول شوند.

انقلاب در کاخ رئيس جمهوری؟

در ازبکستان وضعيت بمراتب واضح تر است. سرگئی يژکوف يکی از ناظران باسابقه مسائل ازبکستان می گويد در اين کشور هيچ اپوزيسيونی نمی تواند به وجود آيد زيرا دولت همه رسانه ها را کنترل و هر گونه انتقاد را سرکوب می کند.

او گرچه با گروه "پرتو خورشيد" برای اصلاحات همدلی می کند اما می گويد اين گروه فاقد محبوبيت عمومی است.

	کريموف اطمينان دارد اپوزيسيونی در مقابل او شکل نمی گيرد اما ممکن است با انقلاب در کاخ خود روبرو شود

"يک گروه نخبگان رسمی و بازرگان وجود دارد که کريموف آنها را کاملا کنترل نمی کند. تنها اين گروه است که اگر ترکيب شد می تواند واقعا کريموف را از قدرت کنار بزند و وضع ازبکستان را تغيير دهد."

"اين نخبگان البته می دانند که رئيس جمهور رئيس جمهور خوبی نيست و چيزهايی بايد تغيير کند اما آنها می خواهند موقعيت خود را حفظ کنند."

اسلام کريموف روشن ساخته است که روش خود را تغيير نخواهد داد اما بسياری از تحليلگران می گويند فشار برای تغيير سرانجام به حدی خواهد رسيد که رئيس جمهور نتواند در برابر آن مقاومت کند.

در چنان مرحله ای احتمالا آنچه اتفاق می افتد يک انقلاب درباری و از درون کاخ رياست جمهوری است. اما اينکه چنان انقلابی صلح آميز خواهد بود يا با خونريزی کسی نمی تواند حدس بزند.

تنها چند سال پيش بود که تقاضا برای تغييرات اقتصادی و سياسی در بسياری از جمهوريهای سابق شوروی رو به افول رفت و ساکت شد. اما در دو سال گذشته اوضاع عوض شده است.

بسياری از مردم همچنان به هرج و مرجی که "دموکراسی" سالهای آخر شوروی برای آنها به ارمغان آورد به ديده عدم اعتماد نگاه می کنند اما تغييرات سياسی حالا ديگر به يک واقعيت تبديل شده است.