خدام (چپ) و رفيق حريری - از خدام به عنوان معمار سياست سوريه در لبنان ياد می شد

کنگره عمومی حزب بعث روز دوشنبه، 6 ژوئن، کار خود را آغاز کرد و گفته می شود که آقای خدام استعفانامه خود را در نخستين جلسه يکی از کميته های اين کنگره، که دستور کار آن بررسی اصلاحات سياسی و اقتصادی در سوريه توصيف شده، مطرح کرده است.

دليلی برای کناره گيری آقای خدام گزارش نشده است و به گفته يک مقام حزبی، وی در جلسه کميته سياسی حزب تمايل خود به کناره گيری را اعلام داشت هرچند معمولا استعفانامه ها به کميته های حزبی تسليم نمی شود.

اين مقام حزبی توضيح داده است که اين کميته ها در موقعيتی قرار ندارند که استعفای اعضای حزب و مقامات دولتی را قبول يا رد کنند.

عبدالحليم خدام، که زمانی مسئوليت تدوين سياست خارجی سوريه را برعهده داشت و حتی از وی به عنوان جانشين احتمالی حافظ اسد نام برده می شد، از جمله معدود اعضای سنی مذهب در تشکيلات رهبری اين کشور بود که اکثر اعضای آن را اقليت علويان برعهده دارند

کنگره جاری حزب بعث سوريه در حالی برگزار می شود که دولت اين کشور زير فشار شديد خارجی و داخلی قرار داشته تا به اصلاحات سياسی و اقتصادی دست بزند.

عبدالحليم خدام از جمله سياستمداران محافظه کار در تشکيلات حکومتی سوريه تلقی می شد و به خصوص از وی با عنوان معمار سياست سوريه در لبنان ياد می شده است.

در ماه فوريه سال جاری، رفيق حريری، نخست وزير اسبق لبنان و از مخالفان حضور نظامی سوريه در اين کشور، در اثر انفجار بمب در بيروت، پايتخت لبنان، کشته شد.

ترور آقای حريری به برگزاری تظاهرات گسترده ای منجر شد که طی آن، تظاهرکنندگان نيروهای امنيتی سوريه در لبنان را به دست داشتن در قتل وی متهم می کردند.

در حاليکه در پاييز سال گذشته، شورای امنيت سازمان ملل قطعنامه ای حاوی درخواست خروج نظاميان سوريه از لبنان را تصويب کرده بود، ادامه تظاهرات و بروز بحران سياسی در لبنان سرانجام سوريه را ناگزير ساخت پس از حدود سی سال به حضور نظامی خود در لبنان خاتمه دهد.

خروج نظامی از لبنان بی ترديد بر حيثيت سياسی دولت بشار اسد، رييس جمهوری، تاثيری منفی باقی گذاشت در حاليکه دولت وی با فشار خارجی، به خصوص از سوی آمريکا، و درخواست های داخلی برای اصلاحات مواجه بوده است.

سياستمدار قديمی

معلوم نيست که آيا کناره گيری آقای خدام از سمت معاونت رياست جمهوری ناشی از اين تحولات بوده باشد اما بی ترديد نام وی با سياست سختگيرانه سوريه در لبنان همراه بوده است.

عبدالحليم خدام در سال 1932 در خانواده ای سنی مذهب در شمال سوريه به دنيا آمد و هنگام تحصيل در رشته حقوق در دانشگاه با حافظ اسد، رييس جمهوری فقيد اين کشور، آشنا شد.

با به قدرت رسيدن حزب بعث در سال 1963، عبدالحليم خدام به سرعت در تشکيلات سياسی سوريه ترقی کرد و در سال 1967 به عنوان وزير اقتصاد و بازرگانی خارجی وارد کابينه شد.

عبدالحليم خدام در ايجاد روابط استراتژيک با جمهوری اسلامی نقشی موثر داشت

آقای خدام از معدود مسلمانان سنی در تشکيلات عالی رهبری حزب بعث بود که تحت تسلط پيروان فرقه علويان شيعی قرار داشته است.

در سال 1984 وی به عنوان يکی از سه معاون رياست جمهوری منصوب شد و مسئوليت تدوين سياست خارجی، از جمله همکاری و هماهنگی نزديک با جمهوری اسلامی ايران را در طول جنگ با عراق و پس از آن برعهده گرفت.

در سال های حضور نظامی سوريه در لبنان، به خصوص پس از اقدام نيروهای سوری به منظور خاتمه دادن به جنگ داخلی لبنان در 1990، عبدالحليم خدام با بهره برداری از روابط خود با رهبران مسلمانان سنی در اين کشور به حمايت از انتصاب نخست وزيرانی پرداخت که از سياست سوريه حمايت می کردند.

براساس قانون اساسی لبنان، در حاليکه رييس جمهوری از ميان مسيحيان و رييس مجلس از ميان شيعيان انتخاب می شوند، نخست وزير بايد از مسلمانان سنی باشد.

در زمان زمامداری حافظ اسد، گاه از آقای خدام به عنوان جانشين احتمالی وی ياد می شد اما رييس جمهوری سابق سوريه سرانجام تصميم گرفت اين مقام را به فرزندان خود منتقل کند.

با رسيدن بشار اسد به مقام رياست جمهوری در سال 2000، به تدريج از نفوذ آقای خدام کاسته شد و گاه به نظر می رسيد که وی صرفا در مقامی تشريفاتی خدمت می کند و وظيفه شرکت در مراسم رسمی خارجی را برعهده دارد.

ناظران امور سوريه روی کار آمدن سياستمدارانی با ديدگاهی نوين، سوء ظن بشار اسد نسبت به دامنه ارتباط های عبدالحليم خدام در لبنان و شايعات مربوط به فساد مالی گسترده خانواده وی را از جمله دلايل کاهش نفوذ اين سياستمدار قديمی سوری دانسته اند.