هبا صالح خبرنگار بی بی سی

تحليلگران می گويند اتحاديه عرب ضعيف تر از آن است که تصميمات بزرگ بگيرد

اين جمله بدبينانه ای است که هنگام برگزاری اجلاس سران عرب، مردم کشورهای عربی اغلب به همديگر می گويند. آنها از ديرباز آموخته اند که نشستهای اتحاديه عرب تقريبا هميشه نااميدکننده است.

وجهه اين نشستها در بسياری از موارد بخاطر مشاجرات علنی که بجای اتحاد، تفرقه اعراب را برجسته می کند، مخدوش شده است.

سال گذشته سرهنگ معمر قذافی، رهبر ليبی بعد از انتقاد از تقريبا کليه شرکت کنندگان در اجلاس سران عرب، از جلسه افتتاحيه بيرون رفت. يک سال پيشتر در اجلاسی که قريب به دو هفته پيش از حمله آمريکا به عراق در تفرجگاه شرم الشيخ مصر برگزار شد، وی با امير عبدالله، وليعهد عربستان سعودی، به ناسزاگويی پرداخته بود.

سران عرب در آن نشست نيز چنان دچار تشتت آرا بودند که نتوانستند چيزی بهتر از حمايت خشک و خالی از بغداد ابراز کنند. اين در حالی بود که آمريکا برای آغاز تهاجم نظامی اش از خاک همسايگان عرب عراق مهيا شده بود.

بدون ضمانت اجرا

اکثر نشتهای سران عرب با تصويب قطعنامه ای کم مايه خاتمه می يابد که به نظر می آيد رهبران عرب به مجرد خروج از محل برگزاری نشست، مفادش را فراموش می کنند.

قوانين اتحاديه عرب تاکيد می کند که تمام قطعنامه ها پيش از تصويب بايد از حمايت يکپارچه کليه کشورهای عضو برخوردار شود. همين لزوم جلب رضايت همه شرکت کنندگان اغلب اوقات سبب می شود تصميماتی ضعيف و فاقد ضمانت اجرا اتخاذ شود.

نوشدارو پس از مرگ  اتحاديه عرب عادت کرده است که زخم بيمار را تنها بعد از مرگش مداوا کند عبدالرحمان الراشد، روزنامه نگار سعودی

همچنين اين امر موجب می شود مناقشه های بين اعراب به ندرت بصورت کارآمد بررسی شود.

در اجلاس اخير که اتحاديه عرب شصتمين سالگرد تاسيس خود را جشن گرفت، بحران مربوط به حضور سوريه در لبنان در دستور کار رسمی قرار ندارد، زيرا نه دمشق و نه دولت تحت حمايتش در بيروت اين موضوع را در دستورکار قرار نداده اند.

رويای اعراب

حذف اين بحث، انتقاد شديد عبدالرحمان الراشد، ستون نويس برجسته سعودی، را برانگيخت. وی نوشت: "اتحاديه عرب عادت کرده است که زخم بيمار را تنها بعد از مرگش مداوا کند."

آقای راشد افزود: "اين نهاد سالمند تمامی رويدادهای بزرگ را ناديده گرفته زيرا اغماض بهترين راه فرار از مسئوليت است. اما می توان گفت که هنر اجتناب (از رويارويی با واقعيت) به زوال اتحاديه عرب انجاميده است."

هرچند مردم کشورهای عربی از ضعف و ناتوانايی اين اتحاديه در اتخاذ يک موضع نيرومند و واحد عربی به خوبی آگاه هستند، اين آرزو را که روزی جهان عرب قادر خواهد بود منسجم اقدام کند، از سر بيرون نرانده اند.

هيچ فراخوانی برای برچيدن اتحاديه عرب صورت نگرفته است. فقط يک ميل سرخورده عمومی وجود دارد که اين نهاد زمينه همکاری نزديکتر اعراب، اگر نگوييم اتحادشان، را فراهم آورد.

توقعات زياد

اما برخی از مفسران می گويند که مردم جهان عرب از اين سازمان توقعات زيادی دارند. عبدالمنعم سعيد، مدير مرکز مطالعات سياسی و راهبردی الاهرام، می گويد: "کسانی که می پنداشتند اتحاديه عرب مساله فلسطين را حل خواهد کرد و به اتحاد اعراب دست خواهد يافت، سطح توقعشان را خيلی بالا برده بودند."

پرهیز از موانع بزرگ سال گذشته سرهنگ معمر قذافی، رهبر ليبی بعد از انتقاد از شرکت کنندگان اجلاس سران عرب، از جلسه افتتاحيه بيرون رفت  کسانی که می پنداشتند اتحاديه عرب مساله فلسطين را حل خواهد کرد و به اتحاد اعراب دست خواهد يافت، سطح توقعشان را خيلی بالا برده بودند عبدالمنعم سعيد، مدير مرکز مطالعات سياسی و راهبردی الاهرام

وی ادامه می دهد: "اتحاديه عرب موفق شده است محفلی برای کشورهای عربی بوجود آورد تا گردهم آيند و ديدگاه های خود را برای مردم جهان بيان کنند. اما اتحاديه عرب سازمانی از کشورهای مستقل است که هر يک فقط نماينده ملت خود است."

با اين وجود، ترديدی نيست که اختلاف نظرهای اعضا، کارآمدی اين اتحاديه را به عنوان سازمانی منطقه ای کاهش داده است.

تجاوز عراق به کويت و جنگ اول خليج فارس که در آن نيروهای عربی بخشی از ائتلاف تحت رهبری آمريکا برای آزادسازی اين شيخ نشين را تشکيل دادند، به مدت بيش از يک دهه در اتحاديه عرب تفرقه انداخت.

شکافهای عميق

دولتهای عربی در بسياری از موارد به اين نتيجه رسيده اند که داشتن روابط قوی با آمريکا، حتی اگر خشم ساير کشورهای عربی را برانگيزد، بيشتر به نفع آنهاست. اختلاف نظر اعراب بر سر تجاوز آمريکا به عراق در سال ۱۹۹۱ يک نمونه از اين شکافهاست.

موضوعی ديگر که درون اتحاديه عرب گسستهای ژرفی برجانهاد، تصميم مصر در سال ۱۹۷۸ برای صلح با اسرائيل و داشتن روابط نزديکتر با آمريکا بود.

البته دولتهای عربی از لزوم تقويت اين سازمان آگاه اند، اما به نظر نمی رسد آنها تاکنون درمورد برداشتن گامی اساسی در اين راه به توافق رسيده باشند.

يکی از اصلاحات مورد بحث در اجلاس الجزيره که در ۲۳ مارس خاتمه يافت، تشکيل يک پارلمان انتصابی عربی وابسته با اين سازمان بود. اين موضوع در بيانيه نهايی اجلاس تصويب شد، ولی تحليلگران اين پيشنهاد را تمسخرآميز خوانده اند.

آنها می گويند که بدون استقرار مردم سالاری در کشورهای عضو، تشکيل يک محفل بی خاصيت ديگر برای اعراب،۶ بيهوده است.