جان لاين خبرنگار بی بی سی در دمشق

نيروهای سوريه از سال 1976 به بعد در لبنان مستقر بوده اند

فضای تازه بين المللی در دوران دوم رياست جمهوری جورج بوش، هيچ کشوری در منطقه خاور ميانه را به اندازه سوريه به دردسر نمی اندازد.

وضعيت به سرعت در حال تحول جاری باعث شده است رئيس جمهور اسد از نشان دادن واکنش خودداری کند يا اصولا از آن عاجز باشد.

سوريه برای سال های متمادی از فشارها جان به در برده است. هيچ کس در واشنگتن علاقه ای به اين وضع نداشت، اما روسای جمهور آمريکا يکی پس از ديگری احساس می کردند بايد کانال های منتهی به دمشق را باز نگاه دارند.

اگر امروز به سخنان رئيس جمهور اسد گوش دهيد تصور می کنيد اوضاع هيچ تغييری نکرده است.

وی اخيرا به روزنامه ايتاليايی "رپوبليکا" گفت: "دير يا زود (آمريکايی ها) تشخيص خواهند داد که ما بخشی از راه حل هستيم. ما برای فرآيند صلح در عراق نقش اساسی داريم. شايد آمريکايی ها روزی بيايند و ما را به کمک فراخوانند."

قواعد تازه

مايکل دورن، تحليلگر، روز دوشنبه در روزنامه نيويورک تايمز نوشت: "از دهه 1980 به بعد، سوريه عادت داشته است از يک طرف آتش به پا کند و از طرف ديگر نقش آتش نشان را بازی کند."

مشکل اينجاست که دولت بوش قواعد بازی را عوض کرده است.

کم نيستند کسانی که معتقدند سوريه ممکن است هدف بعدی دولتی باشد که از به نمايش گذاشتن زور بازوی آمريکا ابايی ندارد.

نه اينکه حمله آمريکا يا حتی اقدام محدود نظامی قريب الوقوع باشد. واقعيت اين است که چنين حرکتی در مقطع فعلی نه تنها بی فايده بلکه زيانبار خواهد بود.

بسياری معتقدند که دستان بشار اسد برای اجرای اصلاحات بسته است

اما سوريه ممکن است هدف بعدی آن نوع فشار ديپلماتيک پايداری باشد که مدت ها پيش از سرازير شدن تانک های آمريکا از آن سوی مرزهای عراق به تضعيف دولت صدام حسين کمک کرد.

آخرين بازديد يکی از وزرای خارجه آمريکا از سوريه ديگر اکنون خاطره ای کمرنگ است.

سفير آمريکا برای مشورت به واشنگتن فراخوانده شده است و تاکنون تاريخی برای بازگشت او به سوريه تعيين نشده است.

قطعنامه ای هم که در سازمان ملل (قطعنامه شماره 1559) تصويب شده و از سوريه می خواهد نيروهايش را از لبنان خارج کند مبنای فشارهای جامعه جهانی است.

سوريه دوستان ارزشمند زيادی در جهان عرب ندارد، چرا که کشورهايی مانند مصر و عربستان سعودی برای حفظ موقعيت خود نزد واشنگتن سخت در تکاپو هستند.

سوريه اکنون در مورد سه مساله به دردسر افتاده است: دخالتش در لبنان، ادعاهای مربوط به حمايت از شورش های عراق و اکنون ادعاهايی که می گويد سوريه دستور بمبگذاری روز جمعه تل آويو را صادر کرده است.

هنوز هيچ نشانه ای وجود ندارد که نشان دهد سوريه متوجه عمق بحران شده است. اما حتی اگر دمشق متوجه هم شده بود، به سختی می توانست راهی برای فرونشاندن خشم عمو سام پيدا کند.

امان عبدالحميد، يکی از صريح اللهجه ترين منتقدان دولت سوريه می گويد: "اين رژيم در سراسر پنج سال گذشته نشان داده است که در مقاطع بحرانی هميشه به اتخاذ مواضع تند روی می آورد."

"فقدان بصيرت و درايت در اين رژيم، و ناتوانی اش در اجرای يک فرآيند روشن اصلاحات همواره به ايجاد بحران منجر شده است."

هيثم المليح، يک ناراضی ديگر سوری توضيح داد: "رژيم واقعا بدی در سوريه داريم، واقعا بی فکر. اين حکومت نمی تواند ببيند که در باقی جهان چه می گذرد."

ملوک الطوايفی

با اين حال اکثر منتقدان دولت اصرار می ورزند که برای پرزيدنت بشار اسد احترام قائلند چرا که به اعتقاد آنها او يک اصلاح طلب است.

آنها می گويند مشکل اين است که او اقتدارات زيادی ندارد.

بنابه اکثر گزارش ها، سوريه اکنون تحت حاکميت رشته ای از حکومت های ملوک الطوايفی- يک رشته امپراطوری های خصوصی- به خصوص دستگاه های اطلاعاتی است.

اين وضع تغيير جهت را دشوار يا شايد غيرممکن می کند.

وضع جاری همچنين اين باور را تقويت می کند که ممکن است عناصری در داخل دولت سوريه دستور ترور رفيق حريری، نخست وزير سابق لبنان را -عليرغم اين واقعيت که چنين دستوری به گفته بشار اسد می تواند برای سوريه به مثابه خودکشی باشد- صادر کرده اند.

در ضمن نمی توان منکر شد که واشنگتن درحال مسدود کردن فضای مانور سوريه است.

برای مثال پيشنهادهای دولت سوريه برای بازگشايی مذاکرات صلح با اسرائيل قاطعانه پس زده شده است. معلوم نيست سوريه برای کاهش فشار آمريکا چه کار می تواند بکند.

تحولات در ساير قسمت های خاورميانه نيز اوضاع را پيچيده تر کرده است.

هرچه اسرائيل و فلسطينی ها به صلح نزديک تر شوند، سوريه منزوی تر می شود.

ريشه های دموکراسی در منطقه هرچه عميق تر می شود، نظام تک حزبی سوريه ناهنجارتر به نظر می رسد.

وقت کشی

به اين ترتيب صرفنظر از اينکه ادعاهای اسرائيلی ها و آمريکايی ها تا چه حد صحت دارد، تا حدی منطقی به نظر می رسد اگر سوريه واقعا تلاش داشته باشد صلح در عراق و اسرائيل را مختل کند.

از هر نظر اوضاع را بسنجيم، سوريه اروپای شرقی دهه 1980 نيست که مردم آن در آستانه انقلابی خيابانی برای سرنگونی حکومت باشند.

استاندارد زندگی در اين کشور بسيار پايين است و آزادی های سياسی ناموجود.

سال ها سرکوب، مردم را بی تفاوت کرده است. هيچ جنبش واقعی مخالفی وجود ندارد.

سوريه در سال های آينده با انزوای بيشتر و انحطاط اقتصادی بيشتر و شايد حتی روزی با تحريم های سازمان ملل مواجه شود مگر آنکه جو فعلی در سطح بين المللی به شدت تغيير کند.

و تنها پاسخی که به نظر می رسد دولت سوريه در مقطع کنونی داشته باشد وقت کشی بيشتر است.