خشونتها همچنان در عراق ادامه دارد

به عقيده مورخان اين اولين انتخابات سراسری در تاريخ موجوديت سياسی عراق است که زمينه ای مناسب برای مشارکت تقريبا همه جناحها و گرايشها فراهم کرده است. اما برخی کارشناسان معتقدند که اين انتخابات در عين حال و بطور بالقوه می تواند زمينه ساز شکافهای جديدی در جامعه سياسی و ترکيب قومی و مذهبی عراق باشد.

ماشاالله شمس الواعظين کارشناس مسائل خاورميانه در تهران نيز بر همين عقيده است و می گويد: "من گمان می کنم اين سرآغاز يک شکاف بين دو جمعيت قابل توجه مردم عراق تلقی می شود. شايد بهتر اين بود که وضعيت به گونه ای پيش می رفت که در آغاز شکل گيری دولت جديد عراق و دولت مدرن عراق، شيعيان و سنی ها گام به گام و در کنار هم در اين انتخابات بسيار سرنوشت ساز شرکت می کردند که ظاهرا چنين چيزی ميسر نشده و اين می تواند در آينده شکافهای جدی ايجاد بکند و حتی پاره ای از تحليلگران هسته های اوليه يک کشمکش داخلی و حتی جنگ مذهبی ميان شيعيان و سنی ها را پيش بينی کرده اند."

رضا افشاری استاد تاريخ عرب نيز عدم مشارکت رهبران گروه بندی های مختلف سنی از مراجع مذهبی آنان تا رهبران عشيره ای و حتی سياستمداران غير دينی شان را مانعی جدی در موفقيت درازمدت اين انتخابات می داند.

شايد بهتر اين بود که وضعيت به گونه ای پيش می رفت که در آغاز شکل گيری دولت جديد عراق و دولت مدرن عراق، شيعيان و سنی ها گام به گام و در کنار هم در اين انتخابات بسيار سرنوشت ساز شرکت می کردند که ظاهرا چنين چيزی ميسر نشده و اين می تواند در آينده شکافهای جدی ايجاد بکند و حتی پاره ای از تحليلگران هسته های اوليه يک کشمکش داخلی و حتی جنگ مذهبی ميان شيعيان و سنی ها را پيش بينی کرده اند ماشاالله شمس الواعظين، کارشناس مسائل خاورميانه در تهران

او می گويد که مسئله مهم در ماههای پس از انتخابات اين است که با سنی ها چه می خواهند بکنند و اگر سهم آنها در اين مجموعه جديد دولتی بيست درصد يا در حدود بيست درصد باشد به هيچ وجه با دولت جديد عراق همکاری نخواهند کرد.

رضا افشاری از جمله تحليلگرانی است که معتقد است قطب های سياسی سنی در کل تاريخ عراق حاکمان طبيعی کشور بودند و اکنون حظور فعال شيعيان يا کردها را زياده طلبی های گروههای فرودست می دانند.

مسئولين انتخابات در عراق وعده داده اند که حتی اگر سنی ها در اين رای گيری شرکت نکنند از طريق دادن سهم برابر و متناسب در کميسيونهای تنظيم قانون اساسی به آنان حق مشارکت مناسب در اين روند داده خواهد شد.

از سوی ديگر کردها اميدوارند که بتوانند با کسب اکثريت وسيع در مجلس قانونگذاری توسط گروههای شيعه به شکلی کنار بيايند.

اما صلاح مهتدی کارشناس مسائل کردستان می گويد عدم حظور سنی ها در اين مجلس ممکن است کار را برای فراکسيون کرد نيز دشوار کند: "کردها از اينکه سنی های عرب عراق در انتخابات شرکت نمی کنند ناخشنودند. شرکت سنی های عرب از يک سو ضامن برقراری آرامش در تمامی عراق است و از سوی ديگر توازن نيروها را تامين می کند. بنابراين کردها خيلی مايل بودند که عربهای سنی هم در انتخابات شرکت کنند و از اين شرکت آنها و شرکت کردها و شرکت شيعيان يک ترکيب هارمونيک درست می شد که با همديگر همکاری داشته باشند."

همه اينها نشان می دهد که با جدی تر شدن اولين گام ها در جهت بنای يک ساختار سياسی جديد در عراق حساسيتهای جناحی و قومی و يا رقابتها رو به افزايش بوده است.

کردها از اينکه سنی های عرب عراق در انتخابات شرکت نمی کنند ناخشنودند. شرکت سنی های عرب از يک سو ضامن برقراری آرامش در تمامی عراق است و از سوی ديگر توازن نيروها را تامين می کند. بنابراين کردها خيلی مايل بودند که عربهای سنی هم در انتخابات شرکت کنند صلاح مهتدی، کارشناس مسائل کردستان

ماشاالله شمس الواعظين معتقد است دو عامل ممکن است در درازمدت موفقيت کار اين مجلس را به مخاطره بياندازد، يکی بحث مناطق کردنشين که به عقيده او درواقع سيستم فدرالی را اجرا می کنند و بدين ترتيب شمال عراق جدا از پيکره کل عراق عمل می کند. او اين را گسلی می خواند که ممکن است هر زمانی فعال شود.

گسل دوم به عقيده او اختلاف نظری است که بين سنی ها و شيعيان عراق در مورد برگزاری انتخابات در زير سايه "سياست اشغالی يا دولت اشغالی يا کشور اشغالی" شکل گرفت. آقای شمس الواعظين معتقد است که حوادث خشونت آميز را که برای تقويت گسلهای تازه شکل گرفته در عراق انجام می شود نيز بايد در نظر داشت.

رضا افشاری نيز چگونگی رفتار با سنيان مخالف انتخابات و تصميم گيری بر سر سهم آنان در قدرت آينده را يکی از مشکلات اصلی دولت آينده عراق می داند.

اما او در عين حال بعيد می داند که عدم حضور آنان در انتخابات بتواند بطور کلی اين روند را مسدود کند هرچند ممکن است مشروعيت يا کارکرد سراسری آن برای اتحاد عراق جديد را سلب کند.

آقای افشاری می گويد: "به نظر نمی رسد که جامعه سنی عراق قادر باشد دولت جديدی را که در عراق دارد شکل می گيرد سرنگون کند. ولی می توانند با عدم همکاری خودشان و با حرکات خشونت آميز زندگی را بر اين دولت حرام کنند و مشروعيت اين دولت را زير سوال ببرند. بنابراين آينده زياد روشن نيست و من هم در مجموع زياد خوشبين نيستم که در سال 2005 يک دولت مردم گرا در عراق بوجود بيايد."

به نظر نمی رسد که جامعه سنی عراق قادر باشد دولت جديدی را که در عراق دارد شکل می گيرد سرنگون کند. ولی می توانند با عدم همکاری خودشان و با حرکات خشونت آميز زندگی را بر اين دولت حرام کنند و مشروعيت اين دولت را زير سوال ببرند رضا افشاری، استاد تاريخ عرب

خود سياستمداران عراقی نيز موفقيت اين مسير را قطعی نمی دانند.

محمود عثمان، يکی از همين سياستمداران، می گويد: "دولتی که بعد از انتخابات روی کار می آيد حداقل ممکن است بيشتر تمثيل ملت و نماينده ملت باشد ولی خود انتخابات برای برخی از مردم که می خواهند در انتخابات شرکت کنند صلاحيت دارد. ممکن است گروهی نتيجه انتخابات را قبول کنند و گروهی بگويند که صحيح نبوده و ما قبول نمی کنيم ولی کسانی که بايکوت می کنند برای آنها صلاحيت ندارد."

ولی گذشته از بازيگران داخلی در عراق و برنامه هريک از آنها، نقش عوامل خارجی، از نيروهای ائتلاف به رهبری آمريکا گرفته تا همسايگان عراق بخصوص دولت ايران را نبايد در اين ميان ناديده گرفت.