کرونا؛ دولت بریتانیا چگونه می‌‌خواهد مانع دست زدن شما به صورتتان شود؟

در بریتانیا از مردم خواسته شده است که با ارتقای سطح بهداشت شخصی به تلاش‌ها برای محدود کردن شیوع ویروس کرونا کمک کنند. اما دولت چطور می‌خواهد این خواسته را عملی کند؟

به صورتتان دست نزنید.

به نظر می‌رسد که افراد مختلف به طور میانگین ساعتی ۲۰ بار به صورت خود دست می‌زنند، اما مراجع رسمی به منظور سرعت نگرفتن روند شیوع از مردم خواسته‌اند تا دست از این کار بردارند.

اما کنار گذاشتن چنین عادتی، آن هم بعد از یک عمر، کار راحتی نیست.

برای همین دولت بریتانیا دارد از "تئوری تلنگر" استفاده می‌کند، شاخه‌ای از اقتصاد که طراحی شده است تا با راحت‌تر، عادی‌تر و مشخص‌تر کردن "کار درست" شما را به انجام آن ترغیب کند.

تیم بینش رفتاری دولت مسئول ارائه مشاوره به هیات وزیران است و چندین ایده به منظور کاهش میزان دست زدن به صورت ارائه کرده است.

مثلا می‌توانید از دوستان، اقوام یا همکاران خود بخواهید که هر وقت دیدند که نزدیک است صورت خود را بمالید، داد بزنند "صورت".

یا دست به سینه بنشینید و بازوهایتان را بگیرید تا دست‌هایتان یک وقت ناخودآگاه به طرف صورتتان نروند.

توصیه دیگر جایگزین کردن این عادت با کاری دیگر است، مثل ضرب گرفتن با انگشتان روی پا یا بازی کردن با یک جسم جایگزین، مثل توپ.

سینتیا مک‌وی، رئیس سابق دانشکده روانشناسی دانشگاه کالدونین گلاسگو، می‌گوید "حتی نگرانی بابت چیزی مثل ویروس کرونا هم باعث نمی‌شود که شما به صورتتان دست نزنید، چرا که عادتی بسیار قوی است. بنا بر گزارش‌ها، هستند کسانی که از روی نگرانی ماسک صورت استفاده می‌کنند، اما آن را بر می‌دارند تا بتوانند دماغشان را بمالند."

دولت‌ها استفاده زیادی از تئوری تلنگر می‌کنند. هدف این تئوری القاء عادت‌های بهتر، یا تغییر "هنجارهای اجتماعی"، به جای تمرکز بر توصیه‌های "از بالا به پایین" است.

اگر تعداد افرادی که کار خاصی می‌کنند به حد مشخصی برسد، احساس عجیب بودن به شما دست می‌دهد. اگر همان کار را نکنید انگار که از دیگران عقب افتاده‌اید، یا احساس گناه می‌کنید.

کلی هانستون، مشاور سابق دولت در علوم رفتاری، می‌گوید "از روش‌های سنتی توصیه و نصیحت قویتر است. دوره تمکین گذشته است و باید از روش‌های ارتباطی دیگری استفاده کنیم. در بعضی موارد اعتماد ما به رهگذر گوشه خیابان بیشتر از کارشناسان است. مثل خواندن نظرات دیگران درباره هتل‌ها - شما ترجیح می‌دهید نظر رابرت را بدانید تا کارمند فلان آژانس مسافرتی."

همزمان با شروع بحران ویروس کرونا، توصیه دولت این بوده است که وقتی دست خود را می‌شویید دو بار آهنگ تولدت مبارک را بخوانید. این کار راحت‌تر از این است که به خاطر بسپارید که دست‌ها را باید ۲۰ ثانیه شست.

در عین حال توصیه شده است که در صورت نبود دستمال باید در آرنج خود عطسه کنیم.

رد پای تئوری تلنگر در هر دو مورد دیده می‌شود، چرا که این تئوری بر دادن "پیام واضح" تاکید دارد.

در عین حال، پیش‌فرض تئوری تلنگر این است که مردم لزوما بر اساس منافع خود یا جامعه رفتار نمی‌کنند. دلیلش هم تنبلی، خودخواهی، نادانی و مسائل دیگر است. برای همین هم لازم است که به نرمی آن‌ها را به سمت کاری که دولت می‌خواهد انجام دهند هل دهیم.

این ایده در پی چاپ کتاب "تلنگر"، اثر ریچارد تیلر و کاس سانستاین، طرفداران زیادی پیدا کرده است.

بعضی از شهرداری‌های بریتانیا برای اینکه مردم را به بازیافت بیشتر زباله‌های خود ترغیب کنند سطل‌هایی برای بازیافت به آن‌ها می‌دهند که از سطل زباله عادی بزرگتر است.

نامه‌ای که به منظور یادآوری پرداخت مالیات به مردم فرستاده می‌شود می‌گوید که "اکثر" مردم در آن منطقه مالیات خود را پرداخت کرده‌اند تا با اعمال فشار اجتماعی گیرنده را مجاب به پرداخت کند.

امروزه حتی عضویت در طرح اهداء عضو و طرح‌های بازنشستگی خودکار است. تحقیقات نشان می‌دهد که عضویت خودکار - و خروج انتخابی - باعث افزایش تعداد شرکت‌کنندگان در این طرح‌ها می‌شود.

اما برای مقابله با تاثیرات ویروس کرونا بر جامعه چه کارهایی می‌توان کرد؟ دولت از مردم خواسته است که دستمال توالت، ماکارونی و باقی کالاها را انبار نکنند و سوپرمارکت‌ها هم از مردم می‌خواهند که بیش از حد نیاز خرید نکنند تا به بقیه هم برسد.

منطق این کار مشخص است، اما خانم هانتسون معتقد است که برخورد تلنگری و احساسی نتیجه بهتری خواهد داشت.

به گفته او "اگر هدفتان این است که مردم را ترغیب کنید که بیش از حد نیاز خود دستمال توالت یا کنسرو لوبیا نخرند، بهتر است عکس دوریس جونز ۷۶ ساله را نشانشان دهید که نمی‌تواند به راحتی برای خرید به سوپرمارکت برود."

او معتقد است که نصب اینگونه تصاویر در سوپرمارکت‌ها می‌تواند در مردم حس گناه ایجاد کند و مانع از خرید بیش از حد شود.

خانم هانستون می‌گوید "مساله مهم دیگر هنگام صدور چنین پیام‌هایی استفاده از نفس افراد است. مردم دوست دارند کار درستشان به چشم بیاید."

به گفته او کسانی که به اندازه نیازشان خرید می‌کنند و قفسه‌ها را خالی نمی‌کنند، می‌توانند از خرید خود عکس بگیرند و در شبکه‌های اجتماعی منتشر کنند. این کار باعث می‌شود کسانی که بیش از حد خرید می‌کنند به حاشیه بروند. به این ترتیب "مزاحمان" ریاکار می‌توانند باعث اشاعه کار خوب در بین دیگران شوند.

شیوه‌ای که دولت بریتانیا برای برخورد با ویروس کرونا اتخاذ کرده است با دیگر کشورها متفاوت بوده است و به همین خاطر هم با انتقاداتی روبه‌رو شده است. دولت تا اینجا ترجیح داده است که از مردم بخواهد به توصیه‌هایش عمل کنند و هنوز سراغ اعمال محدودیت‌های فراگیر نرفته است.

البته بوریس جانسون، نخست‌وزیر بریتانیا، در روزهای اخیر نشان داده است که این برخورد دارد تغییر می‌کند. با وجود اینکه او از مردم خواست تا ارتباطات اجتماعی خود را کم کنند، تمهیدات فعلی در مقایسه با دیگر کشورهای اروپایی اصلا سخت‌گیرانه نیست و صرفا به توصیه محدود می‌شود.

اعضای تیم بینش رفتاری دولت دارند مرتبا پیام‌های خود را بهینه می‌کنند تا به تاثیر حداکثری برسند.

خانم هانستون می‌گوید "سادگی کلید مشکلات است. شاید حوصله مردم از شنیدن مرتب یک چیز سر برود. اما این قبیل پیام‌ها تا نه بار شنیده نشوند تاثیر نمی‌گذارند و جا نمی‌افتند. پیگری حیاتی است."

البته انتقادهایی هم از تئوری تلنگر مطرح می‌شود. مثلا گفته می‌شود که این تئوری مردم را کودک و ناتوان از تفکر فرض می‌کند و حق انتخاب واقعی را از آن‌ها می‌گیرد.

اما فعلا که محبوبیت زیادی نزد دولت دارد. باید منتظر ماند و دید که آیا می‌تواند مانع دست زدن مردم به صورتشان شود یا نه.