آپولو ۱۱: بزرگ‎ترین پخش زنده تلویزیونی تاریخ

تصاویر مسحورکننده فرود سفینه فضایی آپولو ۱۱ بر ماه که ۵۰ سال پیش زنده از تلویزیون پخش شد، آنچه تا آن زمان غیرقابل تصور به نظر می‎رسید را به خانه میلیون‎ها آمریکایی برد، تصاویری که تأثیری عمیق بر فرهنگ و روان مردم این کشور باقی گذاشت.

وقتی روز ۲۰ ژوئیه ۱۹۶۹ سفینه "ایگل" (Eagle) سطح ماه را لمس کرد، دوربین تلویزیونی که کنار آن نصب شده بود، قدم‎های مردد نیل آرمسترانگ بر ماه و اولین کلمات او را ضبط کرد تا برای صدها هزار جفت چشم که در سرتاسر جهان به تلویزیون دوخته شده بود، نمایش داده شود.

زبان والتر کرونکیت، مجری پوشش زنده مأموریت آپولو ۱۱ در شبکه سی بی اس، در ابتدا بند آمده بود اما در نهایت توانست این جمله را ادا کند: " انسان بر ماه پا گذاشت! ... وای، پسر، وای، پسر!"

او بعد از آن گفت دوست داشت حرف‎های عمیق‎تری بزند اما این‎ کل چیزی بود که توانست به زبان بیاورد.

با همه این‎ها، کیفیت کلی و محتوای هوشمندانه پوشش خبری شبانه‎روزی کرونکیت - که بخشی از یک تلاش رسانه‎ای پر انرژی و بشدت متعهدانه به حساب می‎آمد- تأثیری ماندگار بر درک عمومی از این مأموریت فضایی داشت. به نتیجه همه این‎ها براحتی می‎توان با عینک خوش‎بینی نگاه کرد و کاستی‎هایش را نادیده گرفت.

پیش از این پوشش خبری، رابرت واسلر، تهیه کننده برنامه به مجله ورایتی گفته بود این "بزرگ‎ترین پخش زنده تلویزیونی تاریخ " خواهد بود.

آغاز پخش زنده مأموریت آپولو ۱۱ در واقع نقطه اوج کمپینی بشدت سازمان‎یافته در زمینه روابط عمومی بود که از زمان تأسیس ناسا در ۱۹۵۸ شکل گرفته بود. کمپینی که مسئولان تبلیغاتی ناسا و کارشناسان سیاسی آن به یک اندازه در پیشبردش مؤثر بودند. هدف آن‎ها آگاهی رسانی در باره مأموریت آپولو بود که سازمان به دلایل گوناگون از آن نفع می‎برد.

نزدیک به ۳۰ ساعت طول کشید تا سرنشینان آپولو ۱۱ مأموریت خود بر روی ماه را تمام کنند و کرونکیت که به واسطه اجرای برنامه‎های خبری به عنوان "قابل‎اعتمادترین فرد در آمریکا" شناخته می‎شد ۲۷ ساعت از این مدت را روی آنتن زنده شبکه سی‌بی‌اس بود.

ادوارد سیلز که آن زمان نوجوانی کم سن و سال بود پخش زنده فرود بر ماه را در اتاق نشیمن خانه‎اش در لانگ بیچ نیویورک تماشا کرد. او می‎گوید: "اجرای کرونکیت مثل همیشه شاعرانه بود. تازه مخالفتش با جنگ ویتنام را اعلام کرده بود و این تا حدی به او مجوز می‎داد که خیلی رسمی رفتار نکند. این یک رویداد خارق‎العاده برای یک پسر ۱۳ ساله بود و کرونکیت توانست از دریچه چشم جوان‌ترها هم به آن نگاه کند."

پدر بزرگ آقای سیلز هم در آن لحظات کنار او نشسته و در حال تماشای پخش زنده بود. آقای سیلز می‎گوید در سال ۱۸۹۳ به دنیا آمده و در دورانی بزرگ شده بود که اسب و کالسکه در جاده‎ها رفت‎و‎آمد می‎کردند. بنابراین تماشای رویدادی که داشت تاریخ را رقم می‎زد او را به هیجان می‎آورد. تکنولوژی با سرعتی غیرقابل باور در حال پیشرفت بود و کرونکیت درباره این اتفاق شگفت‎انگیز حرف می زد.

کرونکیت پیش از آن برنامه موشکی ایالات متحده را که زیر نظر نیروی هوایی این کشور انجام می‎شد دنبال کرده بود. نیروی هوایی آمریکا در پرتاب‎های آزمایشی و تورهای بازدید از تأسیسات خود به طور کل رفتار چندان دوستانه‎ای با کرونکیت و شبکه تلویزیونی سی‌بی‌اس نداشت.

در کتابی به نام "گفت و گو با کرونکیت" که سال ۲۰۱۰ چاپ شد، کرونکیت از آن دوران می‎گوید: "آن روزها نمی‎توانستیم برنامه موشکی را دقیق پوشش دهیم چون نیروی هوایی قبل از اجرا اطلاعات در اختیارمان نمی‎گذاشت. البته همه می‎دانستیم چه موقع قرار است مأموریت انجام شود. ما در مسافرخانه بودیم و این آدم‎ها می‎رفتند و دیگر در میخانه نبودند. بعد هم چراغ‏های اطراف مکان پرتاب روشن می‎شد. به این ترتیب ما می‎فهمیدیم قرار است اتفاقی بیفتد." این کتاب شامل مصاحبه‎هایی است که دن کارلتون، رئیس مرکز "دولف بریسکو" که روی مطالعات تاریخ آمریکا تمرکز دارد با کرونکیت در رابطه با زندگی و حرفه‎اش انجام داده است.

بعد از تأسیس ناسا، دولت متوجه شد بد نیست برای تأمین هزینه‎های گزاف این پروژه به سراغ مردم برود.

این اتفاق برای رسانه‎ها حکم مائده‎ای آسمانی را داشت و سال ۱۹۶۱وقتی جان اف کندی رئیس جمهور وقت آمریکا وعده داد پیش از پایان دهه انسان را به ماه بفرستند، سهم آن‎ها بیشتر هم شد.

تریسی دالبی، استاد روزنامه‎نگاری دانشگاه تگزاس در شهر آستین می‎گوید: "ناسا به جای پنهان‌کاری، اطلاعات در اختیار خبرنگاران می‎گذاشت و با این کار در بازاریابی برای مأموریت آپولو فوق‎العاده عمل کرد.آن‎ها فضانوردان را به عنوان قهرمانان نمایش جلوه می‌دادند و رسانه‎های خبری هم تا حد زیادی از آن استقبال می‎کردند. به این ترتیب آن‎ها داستان‎هایی خوش‎بینانه برای تعریف کردن داشتند، آن هم در دوره‎ای که آمریکا درگیر جنگ ویتنام بود و پوشش‎های خبری به سیاست‎های آشفته کشور اختصاص داشت."

در زمان اجرای مأموریت آپولو ۱۱، تلویزیون بشدت درگیر برنامه فضایی شده بود و به گفته بن رایت از مرکز بریسکو در تولید برنامه‎ها از آنچه در چنته داشت نهایت استفاده را می‎کرد.

آقای رایت می‎گوید: "در آن زمان استودیوها خیلی کارآزموده شده بودند. با این که تکنولوژی‎هایی مثل تقسیم کردن صفحه نمایش وجود نداشت، چیزی که در تلویزیون دیده می‎شد تفاوت چندانی با آنچه امروزه می‎بینیم، نمی‎کرد. خیلی تمیز تصویر مجری قطع می‎شد و تصویر خبرنگار حاضر در محل روی آنتن می‎رفت."

برنامه‎ریزی شبکه سی‌بی‌اس برای پوشش خبری مأموریت آپولو ۱۱ بسیار پیچیده و پرهزینه بود و گستره وسیعی را هم در برمی‌گرفت؛ آن‎ها در سه قاره مکان‎هایی برای تهیه گزارش در نظر گرفته بودند. یادداشت‎های سی‌بی‌اس که از آن زمان باقی مانده، گستردگی پوشش خبری مأموریت آپولو ۱۱ و اهمیت آن را نشان می‎دهد.

دریکی از این یادداشت‎ها که درباره این ماموریت با شور و شوق حرف زده بود، آمده : "سفر به ماه اولین قدم در تلاش انسان برای دست یافتن به شناختی بهتر از زمین، جهان‎های دیگر، سایر عناصر و زندگی دیگر است."

" پرواز آپولو در تاریخ در کنار رویدادهایی ثبت خواهد شد که طی هزاران سال گذشته به واسطه شاعران و تاریخ‎شناسان در یادها مانده‎اند. داستان انسان‎هایی که کنجکاوی، سخت‎کوشی و عزم راسخ‎ آن‎ها را واداشته برای کشف یک قاره، درنوردیدن یک اقیانوس یا پا گذاشتن بر مناطق قطبی یا کوهستان‎ها، تا جایی که می‎توانند تلاش ‎کنند."

و البته چنین تصوراتی فقط محدود به دست اندرکاران شبکه‏هایی نمی‎شد که در این قمار بی‎پروا درگیر بودند.

باب اکات، نماینده شرکت بیمه در نامه‌ ‎خود به والتر کرونکیت نوشت: "این فوق‎العاده نیست که سفر به ماه می‎تواند باعث شود آمریکایی‎های بیشتری به این که بزرگ‎ترین ملت کره زمین هستند، افتخار کنند."

سی‌بی‌اس در کنار دو شبکه تلویزیونی دیگر کشور یعنی ان‌بی‌سی و ای‌بی‌سی برای برنامه‎ریزی گزارش این مأموریت روی هم رفته ۱۰ میلیون پوند خرج کردند، تقریبا معادل مبلغی که سال پیش از آن برای پوشش انتخابات ریاست جمهوری در نوامبر ۱۹۶۸ هزینه شده بود.

روز ۲۰ ژوئیه ۱۹۶۹ مردم در پارک مرکزی نیویورک جمع شدند تا بر یک صفحه نمایش غول آسا فرود انسان بر ماه را تماشا کنند. این یکی از سه صفحه نمایشی بود که شبکه‎های تلویزیونی بزرگ آمریکا برای نمایش عمومی این رویداد نصب کرده بودند

در این میان ناسا که یک چشمش به تاریخ بود و چشم دیگرش به بودجه آینده، کمک بزرگی برای این شبکه‎ها به حساب می‎آمد. آن‎ها بدون خستگی کار می‎کردند تا داده‌های صوتی- تصویری، عکس و پرینت اطلاعات به روز شده را با سرعت هر چه تمام‎تر در اختیار شبکه‎های تلویزیونی، خبرنگاران ایستگاه‎های رادیویی و روزنامه‎ها قرار دهند. آن‎ها علاوه بر این یک پرونده ۲۴۵ صفحه‎ای جامع حاوی اخبار و اطلاعات مورد نیاز را هم اختیار رسانه‎ها قرار دادند.

تأثیر این تلاش‎ها بر ۹۴ درصد از مردم آمریکا که پوشش زنده سفر به ماه را پای تلویزیون‎هایشان تماشا کردند، کامل آشکار بود.

جاشوا راتمن، یکی از ساکنان نیویورک می‎گوید: "اگر تلویزیون نبود، سفر به ماه صرفا دستاوردی تأثیرگذار به حساب می‎آمد و در چشم بدگمانان هم یک نمایش پرهزینه بود اما این رویداد، زنده و بدون ویرایش همه جا به نمایش درآمد تا این تجربه‎ اصیل و واقعی به صمیمیت جهانی منجر شود."

آقای رایت معتقد است راز موفقیت پوشش خبری سفر به ماه این بود که در شرایط سیاسی آشفته آمریکا در آن دوران یک بار هم شده از یک اتفاق خوب خبر می‎داد. آمریکای دهه ۶۰ صحنه اعتراض‎های گسترده به جنگ ویتنام، قتل سیاستمداران و رهبران حقوق مدنی و شورش در تعداد بیشماری از شهرها بود و مجمع ملی جمهوری‎خواهان هم به هرج مرج کشیده شده بود.

جان کرفت، استاد دانشکده روزنامه‎نگاری والتر کرونکیت در دانشگاه ایالتی آریزونا می‎گوید مأموریت آپولو ۱۱ بعد از این که روسیه ماهواره اسپوتنیک را به فضا فرستاد، اجرا شد و به همین دلیل پوشش خبری آن تا این حد جذابیت پیدا کرد: " رهبری آمریکا بر دنیا به چالش کشیده شده بود و فرستادن انسان به ماه حکم در دست گرفتن دوباره امور را داشت."

تماشاگران اما خیلی خوب می‎دانستند نمایش الهام بخش چیره‌دستی آمریکایی‎ها می‎تواند در یک لحظه به یک فاجعه‎ تبدیل شود. آقای کرفت می‎گوید: "پوشش زنده خبری بیننده را به اتقاق فرمان مرکز فضایی ناسا در هیوستون می‌برد. جایی که کارشناسان ردیف به ردیف نشسته بودند و در حالی که عرق می‎ریختند نمی‎دانستند کارشان جواب می‎دهد و موفق خواهند شد فضانوردان را از ماه بازگردانند."

"بیننده‌ها هم حسی مشابه داشتند. این که چنین رویدادی را زنده تماشا کنی و ندانی چه اتفاقی خواهد افتاد آن را به شکل غیرقابل‌باوری هیجان‎انگیز می‎کند."

او می‎گوید احتمالا از آن زمان تاکنون هیچ یک از رویدادهای رسانه‎ای تا این حد جذاب و تأثیرگذار نبوده‎اند: "پخش زنده مأموریت را در اوهایو از تلویزیون تماشا می‎کردم و این امکان را داشتم که کنار پنجره بروم و به ماه نگاه کنم، آن هم در حالیکه تلویزیون داشت قدم گذاشتن انسان بر آن را نمایش می‎داد. این اتفاقی است که مشابهش براحتی به وقوع نخواهد پیوست."

کرونکیت قدم گذاشتن انسان بر ماه را نمونه قرن بیستمی لحظه‎ کشف آمریکا توسط کریستف کلمب توصیف کرد. این دستاور عظیم اما جنجال‎های خاص خودش را هم به دنبال داشت.

از نظر تاریخ‎دان‎ها این رویداد در مقایسه با کشف پنی‎سیلین و اختراع میکروچیپ، دستاوردی ناچیز به حساب می‎آید.

با این که بسیاری از مفسران امیدوار بودند فرود بر ماه به واسطه خلاقیت و نوآوری‎اش راهی به سوی صلح باز کند، اوضاع سیاسی جهان به همان شکل قبل به کار خود ادامه داد.

آقای رایت می‎گوید مأموریت آپولو ۱۱ تجربه‎ای بیش از اندازه مختص سفیدپوستان بود. به عقیده او زنان و افراد رنگین پوست سهم چندانی در این پروژه نداشتند و حتی لباس‎های فضانوردان هم نمی‌توانستند بیشتر از این سفید باشند.

مأموریت آپولو ۱۱ بسیار گران تمام شده بود. بنابر گزارش مرکز پژوهش کنگره در سال ۲۰۰۹، این مأموریت ۱۹ میلیارد و ۴۰۰ میلیون دلار خرج برداشت که به نرخ امروز ۱۱۶ میلیارد و ۵۰۰ میلیون دلار تخمین زده می‎شود.

منتقدان در آن زمان، از جمله شخصیت‎های مهم جنبش‎ ضد جنگ و فعالان حقوق مدنی به این اشاره داشتند که قدم گذاشتن انسان بر ماه فایده چندانی برای کودکان محروم در مناطق فقیرنشین آمریکا نداشته است. (امروزه این بحث وجود دارد که تحقیق‎های علمی برای برنامه فضایی به پیشرفت‎های بیشماری منتهی شده‎اند که همچنان به زندگی روزمره سود می‎رسانند.)

آقای دالبی می‎گوید: "الان که به گذشته نگاه می‎اندازیم، براحتی دغدغه مردم آمریکا را در باره پولی که صرف فرستادن انسان به ماه ‎شد نادیده می‎گیریم، آن هم در شرایطی که آن‌ها روی زمین با انواع و اقسام مشکلات روبرو بودند."

"به نظر من امروزه رسانه‎های خبری با موشکافی بیشتری جوانب مختلف رویدادهای بزرگی همچون پرتاب سفینه فضایی را در نظر می‎گیرند -این که چه منافعی دارد، چه کسانی در آن دخیل هستند و چقدر خرج برمی‎دارد. این خیلی خوب است. استفاده از تکنیک گزارش اطلاعات و روش‎های جدید دیگر به این معناست که رسانه‎های مسئول می‎توانند بیشتر به عمق ماجرا نفوذ کنند، عملکرد سریعتری داشته باشند و کارشان را بهتر انجام دهند."

پس از این مأموریت ناسا برای تبلیغ فعالیت‎ها و استحکام بخشیدن به میراث خود به تکاپو افتاد اما در طول دهه ۱۹۷۰ هم مردم هم رسانه‎ها شروع کردند به زیر سوال بردن هزینه‎های مربوط به اکتشافات فضایی.

البته شکی وجود نداشت که سفر به ماه بر فرهنگ جامعه تأثیری عمیق به جا گذاشته؛ عبارت‎هایی همچون "روی تاریک ماه" ، "ایگل فرود آمد" و " قدمی کوچک برای بشر" بخشی از تاریخ آمریکا شدند.

در عین حال، شیفتگی بشر به فضای خارج از منظومه شمسی همچنان به قوت خود باقی بود و در دهه ۱۹۷۰ میلادی علاقه به ژانر علمی تخیلی به اوج خودش رسید. موجی که ستاره‎های راک از جمله پینک فلوید و دیوید بوئی همچنین فیلمسازانی مثل جورج لوکاس و ریدلی اسکات را تحت تأثیر قرار داد. جورج لوکاس سال ۱۹۷۷ اولین قسمت مجموعه فیلم‎های "جنگ ستارگان" را ساخت و فیلم علمی- تخیلی/ ترسناک ریدلی اسکات به نام "بیگانه" هم سال ۱۹۷۹ روی پرده سینماها رفت.

با همه این تفاسیر، تصاویر اسرارآمیزی که ۵۰ سال پیش از ماه پخش شد هنوز هم از هر بحث دیگری در باره سود و زیان سفر به ماه، پیشی می‎گیرد.

والتر کرونکیت در بخشی از کتاب "گفت و گو با کرونکیت" می‎گوید: "پیشرفت‎های بشر عصر حاضر در علم و فن‎آوری، هوش از سر آدم می‎برد. با این حال به نظر من تنها رویداد و تنها اتفاقی که در یادها باقی خواهد ماند، لحظه‌ایست که انسان از محیط زیست خود در کره زمین فرار می‎کند."

پس از آن، رسانه‌ها به موضوعات روزمره قبلی خود بازگشتند اما ظهور شبکه‎های جدید و افزایش رقابت در رسانه‎های آمریکایی باعث شد سنت ارائه خدمات عمومی در ازای درآمد بی‎وقفه دستخوش دگرگونی شود.

آقای کرفت می‎گوید: " امروزه رقابت بسیار شدید است و صنعت رسانه به یک تجارت تبدیل شده. باید پول در بیاوری و جوابگوی سهامداران باشی. مردم هم فراموش می‎کنند دغدغه‎های عمومی هم باید بخشی از آن باشند."