مهرداد فرهمند

اکثر داوطلبان مورد حمایت حزب اعتمادملی نیز در رده همان اصلاح طلبانی جای داده شده اند که آیت الله خامنه ای، حمایت آمریکا از ایشان را مایه ننگ خوانده است

نتایج حاصل از بررسی صلاحیت داوطلبان ورود به مجلس شورای اسلامی حاکی از ناکامی تازه ای برای اصلاح طلبان در تلاش برای بازگشت به قدرت در ایران است.

اغلب داوطلبان اصلاح طلب از دید هیئتهای اجرائی انتخاباتی حتی شایسته ورود به صحنه رقابتهای انتخاباتی شناخته نشده اند.

رهبر ایران در آستانه ثبت نام از داوطلبان، با صراحت در مقابل اصلاح طلبانی که در انتخابات پیشین از طریق استعفا و تحصن به رد صلاحیت گسترده اصلاح طلبان اعتراض کرده بودند موضعگیری کرد و عباراتی همچون "مزدوران"، "نوکران" و "افرادی که در خدمت دشمن هستند" به کار برد.

چنین موضعگیری صریحی برای هیئتهای اجرائی انتخابات کافی بود تا در دوره کنونی انتخابات، این دسته از اصلاح طلبان را واجد شرط پایبندی به ولایت فقیه که از ارکان اصلی قانون اساسی جمهوری اسلامی است تشخیص ندهند و از گردونه رقابتهای انتخاباتی خارجشان کنند.

بدین ترتیب بسیاری از نمایندگان اصلاح طلب پیشین مجلس که با حمایت جبهه مشارکت و سازمان مجاهدین اقلاب اسلامی برای بازگشت به صف قانونگذاران اعلام داوطلبی کردند، شاید در همان هنگام ثبت نام، ناکامی خود را در عبور از صافی "بررسی صلاحیتها" پیش بینی می کردند.

اما نتیجه بررسی صلاحیتها نشان داد که روزنه های این صافی تنگتر از آن چیزی بود که تنها شامل تشکلهای سازماندهنده حرکت اعتراضی نمایندگان مجلس ششم شود.

هفته گذشته که روزنامه ارگان حزب اعتمادملی مصاحبه ای مفصل با مهدی کروبی، دبیرکل این حزب را در سه شماره به چاپ رساند و وی در آن لب به انتقاد از جبهه مشارکت گشود، چاپ این مصاحبه به منزله تلاش آقای کروبی از خارج ساختن اعضا و همسویان حزب خود از جرگه ای بود که رهبر ایران با لحنی تند نارضایتی خود را از ایشان ابراز کرده بود.

اظهارات آقای کروبی در این مصاحبه که استقبال مطبوعات منسوب به جناح اصولگرا را در پی داشت در خوشبینانه ترین حالت، اقدامی تاکتیکی برای رساندن دست کم لایه میانه روتر اصلاح طلبان به رقابتهای انتخاباتی تلقی می شد.

ولی نتیجه بررسی صلاحیتها نشان می دهد که اکثر داوطلبان مورد حمایت آقای کروبی و حزب وی از دید کسانی که میزان تشخیص صلاحیت را به دست دارند، واجد شرایط تشخیص داده نشده و در کفه همان اصلاح طلبانی جای گرفته اند که آیت الله خامنه ای، اعلام حمایت رئیس جمهور آمریکا از ایشان را مایه ننگ خوانده است.

این در حالی است که در میان این دسته از رد صلاحیت شدگان اسامی افرادی دیده می شود که نه تنها در آن بخش از اقدامات اصلاح طلبان که آیت الله خامنه ای از آن با عنوان "نمایش" یاد کرده شرکت نداشتند بلکه سابقه طولانی در قانونگذاری و سمتهای اجرائی دارند.

اظهارات کروبی در خوشبینانه ترین حالت، اقدامی تاکتیکی برای رساندن دست کم لایه میانه روتر اصلاح طلبان به رقابتهای انتخاباتی تلقی می شد

شماری از رد صلاحیت شدگان در حال حاضر در کسوت نمایندگی اند و بیش از نیمی از اقلیت اصلاح طلب مجلس را تشکیل می دهند.

این گروه کوچک اصلاح طلب چهار سال پیش با اینکه شورای نگهبان معیارهایی همچون دوره فعلی به کار بسته بود، واجد شرایط نمایندگی تشخیص داده شده بودند و به نظر می رسد تنها چیزی که باعث شده دیگر این شرایط در آنها دیده نشود، موضعگیریهایشان در طول چهار سال گذشته و بويژه از زمانی باشد که دولت محمود احمدی نژاد روی کار آمده است.

سیاست خارجی ایران، بخصوص در زمینه مناقشه اتمی که در زمره سیاستهای کلی نظام جمهوری اسلامی قرار می گیرد، حساسترین نقطه ای است که نهادن انگشت انتقاد روی آن، می تواند به بهای از دست دادن شایستگی ورود مجدد به مجلس تمام شده باشد.

اگر آن گونه که اصلاح طلبان می گویند، در روند تشخیص صلاحیتها در دوره های مختلف مجلس، اراده ای برای جلوگیری از ورود آنان به مجلس وجود داشته، به نظر می رسد این "اراده" این بار سختگیرانه تر اعمال شده باشد.

در شرایطی که ایران به شکلی بی سابقه تحت فشار خارجی قرارگرفته و سیاستگذاران جمهوری اسلامی بر وحدت و انسجام ملی تأکید می کنند، اعمال اراده برای تشکیل صف یکدستی از قانونگذاران که صدای ناموافقی از میان آنان در زمینه هایی همچون برنامه هسته ای و موضعگیری در برابر آمریکا و غرب شنیده نشود، چندان دور از انتظار به نظر نمی رسد.

بدین ترتیب، با توجه به نتایجی که از تشخیص صلاحیت داوطلبان نامزدی مجلس اعلام شده، انتخابات 24 اسفند بیشتر صحنه رویارویی جناحهای مختلف اصولگرا در مقابل یکدیگر خواهد شد که اگرچه بر سر جانبداری از دولت احمدی نژاد یا موضعگیری در مقابل آن، شکاف مشخصی در صفشان شکل گرفته، اما در سیاستهای کلی و حساس جمهوری اسلامی، تا حدود زیادی هماوا به نظر می رسند.

حتی اگر چهره های برجسته ای همچون محمد خاتمی و مهدی کروبی دست به رایزنیهایی برای تجدیدنظر در مورد تشخیص صلاحیت داوطلبان اصلاح طلب بزنند، انتظار نمی رود این رایزنیها بتواند تغییر چشمگیری در شمار اصلاح طلبانی که به رقابتهای انتخاباتی راه می یابند و آرایش صحنه این رقابتها بدهد.

اینکه اصلاح طلبان حتی در صورت تأیید صلاحیتشان هم می توانستند موفقیت چشمگیری کسب کنند و شمار قابل توجهی از کرسیهای مجلس را به دست بیاورند نیز خود جای پرسش دارد.

برای نمونه، رسول منتجب نیا که از سوی حزب اعتمادملی به عنوان نامزد اصلی و "سرلیست" معرفی شده، در انتخابات مجلس ششم که اصلاح طلبان در اوج مقبولیت عمومی قرار داشتند و روزنامه های پرخواننده اصلاح طلب نقش عمده ای در جلب افکار عمومی ایفا کردند، موفق به راهیابی به مجلس نشد و حتی در انتخابات میاندوره ای نیز ناکام ماند.

اصلاح طلبانی هم که توانستند در انتخابات دوره هفتم به مجلس راه یابند، عمدتاً از شهرستانها بودند که در آنها، گاه نقش عوامل اجتماعی محلی در موفقیت نامزدها پررنگتر از خط مشی سیاسی آنان است.