رضا تقی زاده کارشناس مسائل ايران

	نتیجه گیری پیشرفت نسبی در مذاکرات مادرید به امید حصول توافقهای آینده دور از ذهن نیست

اگرچه عدم انتشار رسمی نتایج مذاکرات، ارزیابی دقیق میزان توفیق یا شکست گفتگوها در هریک از سه کشور را دشوار می سازد، پیگیری بخشی ازهدفهای اعلام شده درباره دیدارها و بررسی نقش شاخص هر یک از کشورهای مورد بازدید در تحولات جاری و پرونده هسته ای ايران می تواند دست یافتن به نتایج نسبی این دیدارها را تا حدودی ممکن سازد.

از زمان قطع مذاکرات اتمی ایران و سه کشور اروپايی در دو سال گذشته، شرایط حاکم بر روابط ایران و اروپا بسرعت سرد شد و در پاره ای موارد به خصومت آشکار کشید.

از آن زمان، مسئولیت رسیدگی به پرونده هسته ای ایران نیزبه جای آژانس بین المللی انرژی اتمی به شورای امنیت محول شد و شورای امنیت با استناد به عدم تمکین ایران از خواسته های سازمان ملل متحد دایر بر تعلیق بخشهای حساس برنامه اتمی آن کشور، از ماه مارس سال ۲۰۰۶ به این سو مبادرت به تصویب و صدور سه قطعنامه علیه ایران کرد.

اما اعمال تنبیهات اقتصادی و مالی و افزایش فشار بین المللی تاکنون به تغییر مسیر برنامه هسته ای ایران نینجامیده و اروپا نيز در عین اينکه مصمم به وادار ساختن ایران به ترک بخشهايی از برنامه اتمی است، روی کردن به گزینه نظامی برای دست یافتن به این هدف استراتژیکی را در راستای منافع خود در منطقه نمیبیند.

ایران هم در پرهیز از برخورد نظامی با آمریکا، مایل به همراهی با اروپاست و در راه تحقق این هدف، به نظر می رسد نزدیکی بیشتر به آلمان را، علی رغم روی کار آمدن دولت محافظه کار آنگلا مرکل در اين کشور، گزینه ای مناسبتر از حرکت بسوی بریتانیا و فرانسه ارزيابی کرده است.

در روابط ايران و بريتانيا شرایطی غیردوستانه حاکم است و شرایط انتقالی در دولت بریتانیا و تغییر نخست وزیر اين کشور نتوانسته اين کشور را در ديد ايران طرف گفتگو یا حامی سیاسی مناسبی جلوه دهد.

تغییر دولت فرانسه و روی کار آمدن نيکلا سرکوزی، بخصوص پس از جهتگیریهای جدی او علیه برنامه های هسته ای ایران و سردتر شدن روابط ايران و فرانسه، اين کشور را نیز موقتاً از فهرست کشورهای دوست ایران دور ساخته است.

در این شرایط، دولت آلمان در جمع قدرتهای بزرگ اروپايی تنها گزینه مطلوب برای پیشبرد دیپلماسی هسته ای ایران به نظر رسيده است.

ریاست دوره ای آلمان بر اجلاس هشت کشور بزرگ صنعتی جهان، موسوم به گروه هشت که از روز چهارشنبه در برلین آغاز شده و گنجاندن پرونده هسته ای ایران در متن مذاکرات این اجلاس بر اهمیت گفتگوهای علی لاریجانی با مقامات آلمان در فاصله یک روز پیش از برگزاری اين اجلاس در برلین افزوده است، هرچند ارزیابی دقیق دستاوردهای او از سفر به آلمان چندان روشن نیست.

در ماه مارس سال ۲۰۰۵ و در شرایطی که گرهارد شرودر همچنان بر مسند قدرت بود، جورج بوش رئیس جمهور آمریکا که در سفر به آلمان و با گفتگو با مقامات آن کشور موفق به جلب حمایت اروپا از سیاستهای خود در تقابل با برنامه اتمی ایران شد.

به گفته استيون هادلی، مشاور امنيت ملی وقت آمريکا، جورج بوش و گرهارد شرودر طی آن گفتگوها بر سر اعمال سیاست چماق و هویج علیه ایران به توافق رسیدند و حتی بر سر این نکته بحث کردند که چه هویجهايی از سوی چه کشورهايی به ایران پیشنهاد شود.

جورج بوش یک هفته بعد از مذاکرات برلین طی نطقی در کالجی در ايالات لويیزیانا به توافق خود با " دوستان اروپايی" دایر بر مصمم بودن آنها در جهت پیشگیری ازبه نتیجه رسیدن برنامه هسته ای ایران اشاره کرد.

می توان گفت که علی لاریجانی در مذاکراتش در آلمان سعی در جلب حمایت بیشتر "شرکای تجاری ایران" در قبال آمریکا و نرمتر کردن مواضع آنها داشته است.

در سوئیس، با توجه به پیشنهاد آن کشور در زمینه تعلیق همزمان غنی سازی اورانیوم در ایران و قطعنامه های تنبیهی شورای امنیت علیه آن کشور و همچنين ایفای نقش سوئيس به عنوان حافظ منافع آمریکا در ایران، مذاکرات لاریجانی با میشلین کالمیری رئیس جمهور آن کشور می توانسته حمایت ایران از "بررسی بیشتر پیشنهاد سوئیس" و همچنین مسائل ایران و آمریکا را در دستور داشته باشد.

در مادرید، مذاکرات علی لاریجانی که دور دوم گفتگوهای او با خاوير سولانا، مسئول سیاست خارجی جامعه اروپا محسوب می شد، به گفته آقای لاريجانی اين مذاکرات هدفدارتر و جهتدارتر بوده است.

باتوجه به این نکته که هر دو طرف به ادامه گفتگوها طی دو هفته آینده رضایت داده اند، نتیجه گیری "پیشرفت نسبی" در مذاکرات مادرید به امید حصول توافقهای آینده دور از ذهن نیست.

ارجاع ادامه مذاکرات به کارشناسان طی این فاصله نشانه طرح پیشنهادها و راهکارهايی است که نیازمند بررسی بیشترند، علی لاريجانی نيز به این نکته اشاره مستقیم داشته است.

اما نکته غیر آشکار، میزان آمادگی واقعی ایران برای حرکت به سمت خواسته های اروپا و آمریکا و همچنین هماهنگی سیاسی رهبران ایران در اتخاذ سیاستهايی است که رسیدن به توافق و عبور از بحران را ممکن سازد.