احمد زیدآبادی کارشناس مسايل سياسی ايران

	آقای سولانا پس از دیدار اخیر خود با علی لاریجانی در آنکارا، خواستار گفتگوی مستقیم آمریکا با ایران شد

آقای سولانا پس از دیدار اخیر خود با علی لاریجانی دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران در آنکارا، خواستار گفتگوی مستقیم آمریکا با ایران در باره اختلاف های بین دو کشور شد و ابراز اطمینان کرد که رهبر جمهوری اسلامی با انجام چنین مذاکراتی موافق است.

از آنجا که سیاست خبر رسانی رسانه های حکومتی در ایران تابعی از خط مشی کلی حکومت است، بنابراین پوشش برجسته اظهارات آقای سولانا را می توان نشانه علاقه جمهوری اسلامی به محتوای سخنان مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا دانست.

شیوه رسانه های حکومتی بخصوص رادیو و تلویزیون ایران در برخورد با اخبار و تحولات جهانی معمولا این است که اخبار مغایر علایق حکومت را یا به کلی نادیده می گیرند و یا به طور بسیار حاشیه ای و گذارا و همراه با استفاده از واژگانی که نارضایتی آنها را از خبر به مخاطب منتقل می کند، پوشش می دهند و در مقابل، اخبار و تحولات مورد علاقه خود را، به صورتی برجسته پخش می کنند.

با توجه به این مساله، اگر یک ناظر بیرونی، نحوه پوشش اخبار بین المللی در رسانه های حکومتی در ایران را پیگیری کند، به راحتی می تواند به دیدگاههای نظام سیاسی نسبت به تحولات جهانی دست یابد.

به هر حال، استقبال رسانه های حکومتی از اظهارات آقای سولانا، حداقل نشان دهنده آن است که جمهوری اسلامی در شرایط حاضر، برای انجام مذاکره مستقیم با آمریکا آماده است، هر چند که این آمادگی را نه به صراحت، بلکه به طور غیر مستقیم بیان می کند.

نامه محمود احمدی نژاد رئیس جمهور ایران به جرج بوش همتای آمریکایی اش و نیز دو بار درخواست برای مناظره با وی بر سر مسائل بین المللی نیز در واقع، مفهومی جز تلاش غیر مستقیم برای باز کردن راه مذاکره مستقیم با آمریکا نداشت، تلاشی که با واکنش منفی کاخ سفید روبرو شد.

در مقابل نشانه هایی که دولت ایران برای تماس مستقیم با آمریکا ارسال کرده است، کاندولیزا رایس وزیر خارجه ایالات متحده از تغییر سیاست 27 ساله کشورش در مورد گفتگو با جمهوری اسلامی خبر داده اما طبق معمول هر گونه گفتگویی را در قالب کشورهای موسوم به 1+5 (اعضای ثابت شورای امنیت سازمان ملل به اضافه آلمان) و با پیش شرط تعلیق عملیات غنی سازی اورانیوم در ایران، مشروط کرده است.

واقعیت اما این است که باز گذاشتن راه مذاکره مشروط با ایران نمی تواند به معنای تغییر سیاست 27 ساله آمریکا در برابر جمهوی اسلامی تلقی شود، زیرا رابطه آمریکا و ایران در طول این سال ها، روندی یکنواخت را طی نکرده و فراز و فرودهایی از همکاری پنهان تا رویارویی مستقیم را در بر داشته است.

برای نمونه، دولت بیل کلینتون رئیس جمهور وقت آمریکا پس از به قدرت رسیدن محمد خاتمی در ایران، به صراحت خواستار مذاکرات رو در رو با ایران شد و حتی شخص آقای کلینتون در جریان دیدار آقای خاتمی از مقر سازمان ملل در نیویورک، با برنامه ریزی قبلی، کوشید تا با رئیس جمهور ایران روبرو شود، به طوری که این مواجهه تصادفی تلقی شود، اما آقای خاتمی از بیم رقبای محافظه کار داخلی خود که با سر سختی علیه هر گونه تماس و یا حتی اظهار نظر در باره ضرورت مذاکره با آمریکا برخورد می کردند، با اطلاع از نیت آقای کلینتون، راه خود را کج کرد تا با او رو در رو نشود.

با به قدرت رسیدن آقای احمدی نژاد در ایران، اما اوضاع کمابیش وارونه شده است. در این دوره، دولت ایران می کوشد تا به نحوی با آمریکا تماس مستقیم بر قرار کند، اما دولت آمریکا به استثنای گفتگوی مستقیم در باره بحران عراق، حاضر به مذاکره مستقیم بر سر سایر مسائل با ایران نیست.
با این همه، در شرایط کنونی، به نظر نمی رسد که مذاکره بین ایران و آمریکا لزوما به سود اولی و به زیان دومی باشد. مذاکره دو کشور در واقع به صورت منشوری چند وجهی، تاثیرات مثبت و منفی متفاوتی بر دو طرف می گذارد.

اگر راه مذاکره بین دو کشور گشوده شود، دولت آقای احمدی نژاد می تواند مدعی شود که به خلاف ادعای منتقدانش که آن را به افراط گرایی و تندروی متهم می کنند، توانسته است گره کور یکی از معضلات دائمی سیاست خارجی ایران را بگشاید. بنابراین این دولت، نه فقط افراطی نیست، بلکه می تواند از موضع قدرت و با تدبیر با معضلات سیاست خارجی ایران روبرو شود.
این در واقع، همان چیزی است که آمریکا نمی خواهد.

دولت آقای احمدی نژاد اما در صورت گشوده شدن راه گفتگوی مستقیم با آمریکا، مهمترین ابزار تبلیغاتی خود را برای بسیج نیروهای افراطی در ایران به نفع خودش، از دست خواهد داد و مجبور به فاصله گیری از آنها و در پیش گرفتن سیاستی متعادل تر خواهد شد، حوزه ای که وی به نظر می رسد مزیتی در آن ندارد.

این هم در واقع همان چیزی است که برخی محافل دولتی در ایران را نسبت به گشودن باب مذاکره با آمریکا محتاط می کند.

در طرف آمریکا اما، مذاکره بی قید و شرط با ایران، به معنای مشروعیت بخشیدن به سیاست های جمهوری اسلامی و خنثی کردن موقت تلاش های بین المللی برای منزوی کردن ایران است و از همین رو، کاخ سفید علاقه ای به این کار ندارد.

با این حال، در شرایط کنونی جهان، کشوری که از گفتگوی مستقیم با کشور دیگر پرهیز می کند، از نقطه نظر توجیه افکار عمومی، در موضع پایین تری قرار می گیرد.

به هر حال، با توجه به تمام موارد فوق، به نظر می رسد آمریکا و ایران دیر یا زود، مجبور به مذاکره با یکدیگرند. حتی حرکت دو کشور به سمت رویارویی بیشتر نیز ممکن است مانع مذاکره دو طرف نشود و حتی ضرورت آن را بیشتر کند.

با این حال، هنوز دلیلی در دست نیست که نشان دهد مذاکره مستقیم اختلاف های بین ایران و آمریکا را حل خواهد کرد. مذاکرات در در برخی از مواقع بحرانی تنها ممکن است جنبه "اتمام حجت" داشته باشد و سبب تشدید بحران شود.