احمد زیدآبادی کارشناس مسايل سياسی ايران

	نیروهای سپاه پاسداران ایران سوم فروردین ماه، ۱۵ ملوان بریتانیایی را به اتهام ورود به قلمرو آبی ایران بازداشت کردند

پیش از اظهارات نخست وزیر بریتانیا، علی لاریجانی دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران از تصمیم تهران مبنی بر ضروری نبودن محاکمه ملوان های بریتانیایی به اتهام ورود غیر قانونی به آب های سرزمینی ایران در خلیج فارس خبر داده بود.

نیروهای سپاه پاسداران انقلاب ایران در سوم فروردین ماه، ۱۵ ملوان بریتانیایی را به اتهام ورود به قلمرو آبی ایران بازداشت کردند. این حادثه روابط تهران و لندن را بحرانی کرد و بلافاصله با ورود اتحادیه اروپا و شورای امنیت سازمان ملل به آن، ابعاد بین المللی به خود گرفت.

بریتانیا مدعی است که ملوانان این کشور در آب های عراق دستگیر شده اند، ادعایی که توسط آمریکا، اتحادیه اروپا و دولت عراق نیز مورد حمایت قرار گرفته و مکررا از سوی مقام های ایرانی رد شده است.

صرف نظر از انگیزه واقعی هر کدام از دو طرف درگیر، بحران جاری بین ایران و بریتانیا نشان می دهد که روابط دو کشور تا چه اندازه شکننده است و بروز هر گونه اتفاق ناخوشایندی بین آنها به راحتی می تواند به بحران تبدیل شود

اقدام ایران در بازداشت ملوانان بریتانیایی و بویژه تهدید به اقدام حقوقی علیه آنها که پس از صدور قطعنامه ۱۷۴۷ شورای امنیت سازمان ملل و در طول تعطیلات نوروزی در ایران صورت گرفت، باعث شد تا برخی از تحلیل گران بین المللی مساله را به تلاش ایران برای منحرف کردن افکار عمومی مردم ایران از تاثیر تحریم های قطعنامه بر روی ایران تفسیر کنند.

رقیب منطقه ای؛ حساسیت ویژه

از طرفی، موضع گیری شدید تونی بلر در برابر بازداشت ملوانان بریتانیایی نیز سبب شد که بعضی تحلیل گران، رفتار او را در جهت تحریک مقام های ایرانی برای دامن زدن به بحران و زمینه سازی برای انزوای بیشتر جمهوری اسلامی در جامعه بین المللی و برانگیختن افکار عمومی غرب علیه آن ارزیابی کنند.

صرف نظر از انگیزه واقعی هر کدام از دو طرف درگیر، بحران جاری بین ایران و بریتانیا نشان می دهد که روابط دو کشور تا چه اندازه شکننده است و بروز هر گونه اتفاق ناخوشایندی بین آنها به راحتی می تواند به بحران تبدیل شود.

در واقع، از زمانی که ایران بر اثر بحران ناشی از برنامه هسته ای اش تحت فشار بین المللی قرار گرفته است، رهبران این کشور، حساسیت زیادی نسبت به ورود اتباع خارجی به آب های ایران نشان می دهند.

بریتانیا از یک سو، در کنار ایالات متحده، از سرسخت ترین کشورهای مخالف جمهوری اسلامی است، و از دیگر سو، نیروهای نظامی آن کشور با استقرار در جنوب عراق، عملا در محدوده ای فعالیت می کنند که علاوه بر نزدیکی آن به خاک ایران، گفته می شود جمهوری اسلامی آن را حوزه نفوذ خود تلقی می کند

در طول سال های گذشته دو تن از اتباع فرانسوی و آلمانی نیز به اتهام ورود غیر قانونی به آب های ایران در نزدیکی جزیره ابوموسی دستگیر، محاکمه و زندانی شده اند.

حساسیت ایران نسبت به ورود اتباع خارجی به قلمرو آبی آن، ضمن آنکه به نگرانی های امنیتی این کشور مربوط می شود، به نظر می رسد جنبه ای از تلاش برای به نمایش گذاشتن اقتدار خود در افکار عمومی داخلی و خارجی نیز با خود دارد.

این موضوع هنگامی که پای بریتانیا در میان باشد، دو چندان قوت می گیرد، زیرا بریتانیا از یک سو، در کنار ایالات متحده، از سرسخت ترین کشورها در مقابل جمهوری اسلامی است، و از دیگر سو، نیروهای نظامی آن کشور با استقرار در جنوب عراق، عملا در محدوده ای فعالیت می کنند که علاوه بر نزدیکی آن به خاک ایران، گفته می شود جمهوری اسلامی آن را حوزه نفوذ خود تلقی می کند.

به هر حال، برای مقام های ایرانی تحمل این مساله مشکل است که بریتانیا هم بخواهد یک جبهه جهانی را علیه ایران رهبری کند و هم بخواهد در نزدیکی خاک ایران، بدون هر فشار و تهدیدی برنامه های خود را در جنوب عراق پیش ببرد.

ایرانیان و 'تصویر مرموز بریتانیا'

این در حالی است که مقام های ایرانی اگر خود را ناگزیر به چالش علنی با کشورهای غربی ببینند، چالش با بریتانیا را به چالش با هر کشور دیگری از جمله آمریکا ترجیح می دهند.

بریتانیا به دلیل سیاست های استعماری خود در ایران تا جنگ جهانی دوم و بخصوص دخالت دولت وقت آن کشور در کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ که منجر به سقوط دولت دکتر محمد مصدق نخست وزیر ملی گرای ایران شد، هنوز هم در افکار عمومی بخش مهمی از مردم ایران چهره ای مرموز و غیر قابل شناخت است که همه توطئه های بین المللی به آن نسبت داده می شود.

برخی از جناح های سیاسی حاکم بر ایران، تصور می کنند که بریتانیا از نقطه نظر احتمال بسیج داخلی و ایجاد تحرکات ناسیونالیستی، هدف آسان تری نسبت به سایر قدرت های غربی به شمار می رود، گو اینکه برخی دیگر از جناح ها، با توجه به پیچیدگی خاص سیاست بریتانیا در خاورمیانه و نفش واسطه این کشور بین ایالات متحده و اتحادیه اروپا، چالش با لندن را پر هزینه تر از چالش با سایر کشورها می دانند

با توجه به چنین زمینه ای، برخی از جناح های سیاسی حاکم بر ایران، تصور می کنند که بریتانیا از نقطه نظر احتمال بسیج داخلی و ایجاد تحرکات ناسیونالیستی، هدف آسان تری نسبت به سایر قدرت های غربی به شمار می رود، گو اینکه برخی دیگر از جناح ها، با توجه به پیچیدگی خاص سیاست بریتانیا در خاورمیانه و نفش واسطه این کشور بین ایالات متحده و اتحادیه اروپا، چالش با لندن را پر هزینه تر از چالش با سایر کشورها می دانند.

به هر صورت، ممکن است در ساعات آینده، بحران ناشی از دستگیری ملوانان بریتانیایی توسط نیروهای ایرانی، حل شود اما تا هنگامی که بحران هسته ای ایران حل نشود، تکرار چنین بحران هایی در روابط تهران و لندن امر بعیدی نخواهد بود.