احمد زیدآبادی کارشناس مسايل سياسی ايران و خاورميانه

	سعود الفيصل وزير خارجه عربستان

پیش از این آقای فیصل در گفتگو با روزنامه فیگارو چاپ پاریس از تصمیم ژاک شیراک رئیس جمهور فرانسه برای اعزام نماینده ای ویژه به تهران به منظور مذاکره برای حل بحران لبنان انتقاد کرده بود.

سعود الفیصل در مصاحبه با فیگارو گفته بود که لبنان کشوری عربی است و حل بحران آن ربطی به ایران ندارد.

اینک اما سعودی ها خود در حال انجام مذاکره با ایران برای حل بحران در دو کشور عربی اند، مذاکره ای که برخی خبرگزاری های بین المللی آن را نشانه فاصله گرفتن عربستان از سیاست آمریکا در رویارویی با ایران می دانند.

مراودات نه چندان دوستانه

با این همه، اظهارات علنی مقام های سعودی در روزهای اخیر در باره جمهوری اسلامی چندان دوستانه نبوده است.

برای نمونه، ملک عبدالله پادشاه عربستان در مصاحبه اخیر خود با روزنامه کویتی السیاسیه، ضمن متهم کردن تلویحی ایران به ترویج تشیع در میان مسلمانان اهل سنت، این اقدام را بی اثر دانسته بود. وی در عین حال به ایران هشدار داده بود که با سیاست های خود، منطقه خلیج فارس را به مخاطره نیاندازد زیرا بروز خطر در منطقه جانب همه را خواهد گرفت.

سعود الفیصل نیز در مورد نتیجه دیدار علی لاریجانی دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران با ملک عبدالله در ریاض گفته بود که مقام های ایرانی در نامه خود به پادشاه سعودی برای پایان دادن به درگیری های فرقه ای در جهان اسلام و کمک به حل بحران لبنان و عراق اظهار تمایل کرده بودند و ما هم در پاسخ گفتیم که به جای حرف زدن می توانید حامیان خود را در مناطق بحران زده به قطع درگیری ها فرا بخوانید.

اکنون نیز وزیر خارجه عربستان بر این نکته تاکید می کند که ایران، خود برای کمک به حل بحران لبنان و عراق از طریق گفتگو با عربستان پیشقدم شده است.

از اظهارات مقام سعودی چنین استنباط می شود که ایران از بروز جنگ فرقه ای در جهان اسلام و تقسیم آن به دو قطب متخاصم شیعه و سنی نگران شده و برای رفع این نگرانی به سعودی ها پیشنهاد همکاری بخصوص برای حل بحران لبنان داده است.

نشانه هايی از کاهش بحران در لبنان

در پی گفتگوهای ایران و عربستان، نشانه هايی از فروکش کردن بحران لبنان ظاهر شده است.
حسن نصرالله دبیرکل حزب الله لبنان در سخنرانی روز عاشورای خود در حومه جنوبی بیروت، ضمن فراخواندن گروههای لبنانی به تشکیل جبهه "مقاومت ملی" برای آزادسازی مزارع شبعا از اشغال اسراییل اعلام کرد که بحران لبنان سیاسی است و فقط از راههای سیاسی قابل حل است.

حزب الله لبنان خود را "مقاومت اسلامی" می داند و از همین رو، تاکید آقای نصرالله بر تشکیل جبهه "مقاومت ملی" می تواند نشانه ای از فاصله گرفتن حزب الله از چالش های مذهبی در لبنان تلقی شود.

فواد سینیوره نخست وزیر لبنان از سخنان حسن نصرالله استقبال کرده و از گروههای مخالف دولت خود خواسته است که برای حل بحران لبنان به میز مذاکره باز گردند.

دولت لبنان و مخالفان آن به رهبری حزب الله، دو دستور کار کاملا متضاد برای اداره کشورشان دارند، به گونه ای که پل زدن بین اختلاف های آنها از طریق یافتن یک راه سوم، کاملا دور از دسترس است

رویدادهای فوق همه علائم مثبتی از احتمال حل مسالمت آمیز بحران لبنان در سایه گفتگوهای ایران و عربستان، به عنوان حامیان اصلی دو طرف درگیر در لبنان به شمار می رود، اما مساله اصلی این است که دو طرف تا کجا پیش خواهند رفت؟

کاهش مقطعی تشنج در روابط دولت لبنان و مخالفان آن البته کار دشواری نیست، اما یافتن راهی که دو طرف به اختلاف های خود پایان دهند، بی نهایت مشکل به نظر می رسد.

واقعیت این است که دولت لبنان و مخالفان آن به رهبری حزب الله، دو دستور کار کاملا متضاد برای اداره کشورشان دارند، به گونه ای که پل زدن بین اختلاف های آنها از طریق یافتن یک راه سوم، کاملا دور از دسترس است.

دولت لبنان در پی همکاری با دنیای غرب برای ایجاد نظمی تازه در خاورمیانه است حال آنکه حزب الله پیشگیری از ایجاد چنین نظمی را بزرگترین وظیفه خود می داند.

بین این دو رویکرد، راه سومی فعلا قابل تصور نیست و بنابراین، برای دستیابی به توافق، یکی از طرفین به ناچار باید از از مواضع خود عدول کند. محل نزاع دو طرف اکنون بر موقعیت یک وزیر در دولت وحدت ملی احتمالی متمرکز شده است. ظاهرا قرار است که اعضای کابینه لبنان از 24 نفر کنونی به 31 نفر افزایش یابد. پیشنهاد دولت آقای سینیوره این است که 20 وزارتخانه در اختیار احزاب طرفدار وی که اکثریت پارلمانی را در اختیار دارند، 10 وزارتخانه در اختیار مخالفان دولت و یک وزارتخانه نیز در اختیار فردی بی طرف باشد.

برای برخورداری از حق وتو

حزب الله و گروههای همپیمانش خواستار کنترل 11 وزارتخانه اند تا امکان وتوی مصوبات دولت را داشته باشند، اما طرفداران دولت این مساله را خط قرمز خود می دانند و به هیچ وجه حاضر به دادن حق وتو به گروههای مخالف نیستند.

بدین ترتیب، کار بر سر وضعیت یک وزیر گره خورده است و گشودن این گره جز از طریق عقب نشینی یکی از دو طرف منازعه از مواضع خود ممکن نیست.

در صورت حل مساله فوق، به نظر می رسد حل سایر اختلاف های دولت و مخالفانش چندان دشوار نباشد.

حال بحث بر سر این است که مذاکرات ایران و عربستان گره کور بحران لبنان را به سود کدامیک از دو سوی منازعه خواهد گشود؟

به نظر می رسد سعودی ها بر این باورند که تحولات منطقه ای و جهانی سبب شده است که ایران برای نرمش در بحران لبنان آمادگی داشته باشد، از همین رو ظاهرا عربستان موقعیت را برای حل بحران لبنان به سود دولت آقای سینیوره مناسب یافته است.

قاعدتا آمریکا نیز با مذاکراتی که فقط سبب کسب امتیاز از ایران شود، مخالفتی ندارد و این همان کاری است که سعودی ها مدعی انجام آنند.

با این وصف، آیا ایران در مسیر ارائه امتیازهای یکجانبه قرار گرفته است؟ بعید به نظر می رسد، اما شکست احتمالی گفتگوهای ایران و عربستان برای حل بحران لبنان، احتمالا روابط دو کشور را وارد مرحله ای متشنج تر خواهد کرد.