احمد زيدآبادی کارشناس مسائل ايران و خاورميانه

	منازعه ايران و آمريکا با بازداشت چند مقام ايرانی در مقر عبدالعزيز حکيم وارد مرحله تازه ای شده و قربانی آن نيز ممکن است شيعيان عراق باشند

مطبوعات آمريکايی به نقل از منابعی در دولت آمريکا ادعا می کنند که اغلب افراد بازداشت شده از نيروهای سپاه قدس وابسته به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ايرانند و دو تن از آنها که مصونيت ديپلماتيک داشته اند، به دولت عراق تحويل داده شده اند.

سخنگوی کاخ سفيد بازداشت چند مقام ايرانی را تأييد کرده اما بدون ارائه اطلاعات دقيق درباره دليل بازداشت آنها، وعده داده که پس از تکميل بازجويی از آنها، می تواند تصوير بزرگتری از آنچه دخالت ايران در نا آراميهای عراق ناميد، نشان دهد.

اين در حالی است که دفتر جلال طالبانی رئيس جمهور عراق با اعلام اينکه تعدادی از افراد بازداشتی به دعوت وی به عراق سفر کرده بودند، از دستگيری آنها توسط نيروهای آمريکايی ابراز تأسف کرده است.

دولت ايران نيز با محکوم کردن دستگيری اتباع خود، اقدام ارتش آمريکا را دارای پيامدهای جدی دانسته است.

در واقع، آمريکا و بريتانيا از مدتها پيش دولت ايران را به ارسال سلاح برای گروههای تندرو شيعه عراقی و تشويق آنان به حمله به نيروهای ائتلاف بين المللی و دامن زدن به جنگ فرقه ای متهم می کنند اما تاکنون سند محکمه پسندی در اين باره ارائه نکرده اند.

در مقابل، دولت ايران ضمن رد اتهامهای آمريکا و بريتانيا، همواره خود را به استقرار صلح وثبات در عراق متعهد دانسته و آمريکا و متحدانش را به زمينه سازی برای جنگ فرقه ای در عراق متهم کرده است.

خصومت بين ايران و آمريکا به نقطه ای رسيده است که آمريکا ديگر روابط گذشته گروههای شيعه عراقی با ايران را تاب نمی آورد

برخی از تحليلگران همزمانی بازداشت چند مقام ايرانی در عراق را با صدور قطعنامه ۱۷۳۷ شورای امنيت سازمان ملل عليه ايران، اقدامی در جهت افزايش فشار ايالات متحده به جمهوری اسلامی ارزيابی می کنند اما ظاهراً مساله فراتر از اعمال فشار صرف است.

به نظر می رسد اختلافهای ايران و آمريکا در زمينه های مختلف، نوع تعامل دو کشور را در عراق دچار پيچيدگی بی سابقه ای کرده و بويژه روابط دو طرف با شيعه های عراق را به مسئله ای متناقض و سرگيجه آور تبديل کرده است.

هنگامی که آمريکا برای ساقط کردن دولت صدام حسين، حمله نظامی به عراق را آغاز کرد، اکثريت شيعه اين کشور متحد طبيعی آمريکا تلقی می شدند.

در حقيقت سقوط صدام حسين باعث آزادی شيعه های عراق از سلطه دولت بعثی و قدرت گرفتن آنها در نظام سياسی تازه عراق شد.

اين مسئله باعث خشم اقليت سنی و حاميان منطقه ای آنها شد؛ سنیيها اکثريت شيعه را به همدستی با آمريکا متهم کردند و از همين رو، عمليات مسلحانه خونينی عليه شيعيان در عراق به اجرا گذاشتند.

تا اين مقطع، آمريکا حامی شيعيان و دشمن سنيها به شمار می رفت اما تلاش سپاه مهدی به رهبری مقتدی صدر روحانی پيکارچوی شيعی برای تسلط بر شهرهای عراق از جمله شهر مقدس نجف، آغازی برای به هم خوردن معادله شد.

مقابله ارتش آمريکا با سپاه مهدی البته به رويارويی ساير گروههای شيعه با آمريکا منجر نشد اما تحرکات مقتدی صدر و اظهارات ضد آمريکايی او، ايالات متحده را نسبت به آينده روابط خود با گروههای شيعه ظنين کرد، بويژه اينکه گزارشهايی مبنی بر روابط مقتدی صدر با ايران نير در مطبوعات بين المللی انتشار يافت.

آمريکا علاقمند است در کنار سنيهای عراق قرار گيرد و از محدودسازی قدرت شيعيان و بخصوص گروههايی حمايت کند که به نحوی با ايران رابطه دارند

طبق گزارشهای مطبوعاتی و برخی ادعاهای رسمی، ايران در صدد بود که گروه تحت رهبری مقتدی صدر را بر مبنای الگوی حزب الله لبنان به صورت نيرويی سياسی – نظامی در آورد و از آن برای پيشبرد اهداف خود در عراق بهره گيرد.

بروز خشونت فرقه ای بعد از تخريب حرم امامان شيعه در سامره، سبب بی اعتمادی بيشتر آمريکا به گروههای شيعه شد و اين بی اعتمادی از سپاه مهدی فراتر رفت و جانب سپاه بدر، شاخه نظامی مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق به رهبری عبدالعزيز حکيم را هم گرفت.

در اين دوره، گروههای شبه نظامی شيعه متهم شدند که با نفوذ در وزارت کشور عراق به دستگيری و قتل فعالان سنی مبادرت می کنند.

در واقع، دخالت شبه نظاميان شيعه در تداوم درگيری فرقه ای در عراق از سويی و روابط ديرين آنها با دولت ايران از سوی ديگر، موجب شد که آمريکا بتدريج از شيعه ها فاصله بگيرد و برای آشتی با سنيها دست به اقداماتی بزند.

اين اقدامات هر چند که باعث نشد برخی گروههای تندرو سنی عراق از دشمنی با آمريکا بکاهند اما گروههای ميانه رو تر آنها به منظور کاهش نفوذ شيعيان، لحن خود را نسبت به حضور نيروهای آمريکايی در خاک کشورشان تغيير داده اند.

با توجه به وضعيت کلی خاورميانه و شدت گرفتن اختلافات فرقه ای در بعضی از کشورهای منطقه، به نظر می رسد که آمريکا علاقمند است در کنار سنيهای عراق قرار گيرد و از محدودسازی قدرت شيعيان و بخصوص گروههايی حمايت کند که به نحوی با ايران رابطه دارند.

بدين ترتيب، عراق به صورت کانون منازعه ايران و آمريکا درآمده است، منازعه ای که با بازداشت چند مقام ايرانی در مقر عبدالعزيز حکيم وارد مرحله تازه ای شده و قربانی آن نيز ممکن است شيعيان عراق باشند.

در حقيقت، خصومت بين ايران و آمريکا به نقطه ای رسيده است که آمريکا ديگر روابط گذشته گروههای شيعه عراقی با ايران را تاب نمی آورد، از همين رو، ممکن است آمريکا روابط خود را با گروههای شيعه عراق بر اساس ميزان روابط آنها با تهران تنظيم کند.