احمد زيدآبادی کارشناس مسائل ايران و خاورميانه

هرچند که مقامهای رسمی ايران و عربستان سعودی علاقه ای به فاش کردن اختلافات خود ندارند اما اظهارنظرهای غيررسمی دو طرف ترديدی در منازعه سياسی پشت صحنه دو کشور باقی نگذاشته است.

در واقع، مقاله هفته پيش نواف عبيد مشاور دولت سعودی در روزنامه آمريکايی واشنگتن پست، نخستين نشانه آشکار نارضايتی سعوديها از سياست منطقه ای ايران بود.

گرچه آقای عبيد تأکيد کرده بود که در مقاله اش ديدگاههای شخصی خود را مطرح کرده است، اما اظهارات فردی با موقعيت وی از نظر سياسی نمی تواند بی ارتباط با آنچه در محافل رسمی عربستان سعودی جريان دارد، شناخته شود.

ايران که در طول دو دهه گذشته از طريق بهبود روابط خود با عربستان و ساير اعراب منطقه سعی کرده بود "جبهه ای اسلامی" در برابر اسرائيل سامان دهد، اينک خود را بالقوه به صورت هدفی در برابر جبهه مشترکی از اعراب و اسرائيل در آورده است

نواف عبيد البته اختلاف ايران و عربستان را بر سر آينده عراق و نزاع بين سنيها و شيعيان آن کشور مورد توجه قرار داده بود و در حقيقت به آمريکا هشدار داده بود که پيش از تثبيت اوضاع امنيتی عراق، نظاميان خود را از خاک اين کشور بيرون نبرد، زيرا به زعم وی، در صورت خروج پيش از موعد ارتش آمريکا از عراق، شيعيان تحت حمايت ايران سنيها را قتل عام خواهند کرد و عربستان نيز برای حمايت از سنيها مجبور به دخالت در عراق خواهد شد.

عراق شايد مهمترين کانون رقابت ايران و عربستان باشد اما فعالترين نقطه نزاع سياسی دو کشور در واقع لبنان است، جايی که حزب الله، متحد نزديک ايران به کمک ساير گروههای همسوی خود در تلاش است تا دولت فؤاد سينيوره، متحد نزديک عربستان را از اريکه قدرت به زير کشد.

به واقع، از همان زمانی که جنگ ۳۴ روزه بين حزب الله و اسرائيل در تابستان سال جاری کليد خورد، سعوديها ناخشنودی خود را حزب الله پنهان نکردند.

سران عربستان به همراه سران مصر و اردن با متهم کردن حزب الله به "ماجراجويی" نه فقط از آن در برابر اسرائيل حمايت نکردند بلکه گزارشهای مطبوعاتی متعددی حکايت از آن داشت که سعوديها به طور محرمانه به سران اسرائيل توصيه کرده اند که تا نابودی کامل توان نظامی حزب الله جنگ را تمام نکند.

به نظر می رسد سعوديها و ساير دولتهای محافظه کار عرب در منطقه، تحرکات حزب الله را بخشی از استراتژی دولت ايران برای گسترش نفوذ خود در خاورميانه، بويژه در فلسطين ارزيابی کردند و در صدد مقابله با آن برآمدند.

به گمان اعراب محافظه کار، با به قدرت رسيدن محمود احمدی نژاد در ايران، جمهوری اسلامی سودای بازگشت به سياستهای دوران پس از انقلاب سال ۱۳۵۷ را در سر می پروراند و قصد دارد با دامن زدن به رشد بنيادگرايی دينی، رژيمهای عرب منطقه را متزلزل کرده، برتری خود را به سراسر خاورميانه بگستراند.

اسرائيليها تلاش می کنند تا به گفته خود "محوری ميانه رو" با شرکت اعراب محافظه کار و اسرائيل در برابر آنچه "محور تندرو" به رهبری ايران می دانند، تشکيل دهند

اظهارات آقای احمدی نژاد داير بر نابودی قريب الوقوع اسرائيل و نيز تأکيد ساير رهبران ايران بر تشکيل "خاورميانه جديد اسلامی" يکی از عوامل نگرانی اعراب محافظه کار از جمله عربستان سعودی از برنامه های دولت تازه ايران به شمار می رود، بخصوص اينکه برنامه جنجال برانگيز هسته ای جمهوری اسلامی نيز علامت ديگری از بلندپروازيهای منطقه ای دولت آقای احمدی نژاد تفسير شده است.

با چنين تصويری از سياست ايران، سعوديها و متحدان آنها تصور می کنند که ايران به کمک سوريه در صدد تسلط بر دولتهای عراق، لبنان و فلسطين است تا بدين وسيله موقعيت برتری در خاورميانه به دست آورد.

به همين علت، سعوديها در ماههای اخير با حمايت قاطع از دولت فؤاد سينيوره در برابر حزب الله و اعمال فشار عليه حماس برای فاصله گرفتن از ايران تلاش کرده اند تا زمينه های نفوذ جمهوری اسلامی را در منطقه تضعيف کنند.

به نظر می رسد سعوديها به اين نتيجه سيده اند که بدون يافتن راه حلی برای بحران فلسطين، سد کردن راه نفوذ ايران و متحدانش در خاورميانه آسان نيست،

از همين رو، آمريکا را تحت فشار گذاشته اند تا اسرائيل را برای پذيرش طرح صلح عربی که به ابتکار عربستان تهيه شده و به تصويب اجلاس سران عرب در بيروت رسيده است، تحت فشار بگذارد.

اشاره آشکار اهود اولمرت نخست وزير اسرائيل در سخنرانی اخيرش به طرح صلح عربی، نشان می دهد که تلاش پشت پرده ای برای پذيرش طرح صلح عربی از سوی دولت اسرائيل در جريان بوده است.

برخی از وزيران کابينه آقای اولمرت از وی خواسته اند که برای بحث درباره طرح صلح عربی با عربستان وارد گفتگو شود، درخواستی که طبق گزارش ساندی تايمز چاپ لندن، بزودی عملی خواهد شد.

گرايش دولت آقای اولمرت به طرح صلح عربی، لزوماً ناشی از فشار آمريکا نيست.

اسرائيليها خود به دليل بيم از برنامه هسته ای ايران و اظهارات آقای احمدی نژاد مبنی بر حذف اسرائيل از صحنه روزگار تلاش می کنند تا به گفته خود "محوری ميانه رو" با شرکت اعراب محافظه کار و اسرائيل در برابر آنچه "محور تندرو" به رهبری ايران می دانند، تشکيل دهند.

با توجه به آنچه در لبنان و فلسطين جريان دارد، به نظر می رسد "محور ميانه رو"بتدريج در حال ظهور است و سعوديها نيز از اينکه بخشی از آن باشند، هراسی ندارند.

بدين ترتيب، ايران که در طول دو دهه گذشته از طريق بهبود روابط خود با عربستان و ساير اعراب منطقه سعی کرده بود "جبهه ای اسلامی" در برابر اسرائيل سامان دهد، اينک خود را بالقوه به صورت هدفی در برابر جبهه مشترکی از اعراب و اسرائيل در آورده است.