BBCPersian.com

روز گذشته جورج بوش رييس جمهور امريکا پس از ديدار با رئيس و اعضای گروه تحقيق عراق، که قرار است راهکارهای تازه ای برای ادامه حضور يا خروج تدريجی نيروهای آمريکايی در عراق ارائه کنند، گفت که گفتگو و همکاری با ايران تنها در شرايطی ممکن است که تهران به تعليق غنی سازی اورانيوم تن داده باشد.

اندک زمانی پس از اظهارات آقای رئيس جمهور آمريکا، نخست وزير بريتانيا در نطق سالانه در زمينه سياست خارجی بريتانيا، ضمن تاکيد بر ضرورت جلب همکاری ايران در بازگرداندن آرامش به عراق و خاورميانه تاکيد کرد که عدم همکاری ايران پيامدهايی برای آن کشور خواهد داشت.

شايد بتوان گفت که در شرايط فعلی، روابط خارجی ايران با تاثير پذيری از تحولاتی که انتظار می رود به ديگرگونی های راهبردی در متغيير های جغرافيای منطقه حوزه خليج فارس بيانجامد، اينک به نقطۀ عطف تازه ای رسيده است.

انتخاب مسير حرکت از اين نقطه توسط سياست گذاران ايران که عموما - به اعتراف حسن روحانی، دبير سابق شورای امنيت ملی ايران - در واکنش به تحولات بين المللی با کندی عمل می کنند، در معادلات امنيت ملی و آينده سياسی ايران نقش اساسی خواهد داشت.

روز دوشنبه آقای بوش، که در فاصله چند روز پس از واگذاری اکثريت کنگره به حزب دموکرات سخن می گفت، با تکرار شرايط سابق آمريکا برای آغاز گفتگو با ايران بر اين نکته تاکيد کرد که مواضع واشنگتن در قبال تهران تعديل نشده است. در اظهارات رئيس جمهور آمريکا بخصوص در ارتباط با ايران نشانی از "تغيير ۱۸۰درجه ای" سخنگوی دولت ايران از آن سخن گفته بود، در خود نداشت.

سياست خارجی آمريکا اينک از راست به ميانه نزديک شده و از آن نقطه آماده حرکت "عمل گرا به جلو است". در واقع انتظار دولت آمريکا اين است که در رابطه با ايران سياست های دولت از حمايت يکسان دموکراتها و جمهوريخواهان در کنگره برخوردار شود. سخنان آقای بوش و نحوه ايراد آنها نشانگر آن است که آمريکا مايل به ارسال پيام غلط به تهران نيست و ادامه مقابله با آنچه که را بوش "جاه طلبی های اتمی ايران" قلمداد می کند، همچنان در دستور کار خود دارد.

با توجه به فرازهای منتشر شده از مفاد گزارش، از جمله تاکيد آن بر ضرورت گفتگوی مستقيم آمريکا با ايران و سوريه در جهت اجرای سياست های تازه امنيت منطقه ای، به نظر می رسد تحولات آتی بتوانند به ارزيابی مجدد نحوه برخورد ايالات متحده با مسايل ايران بيانجامد. اگر چه در راه رسيدن به اين اهداف تعديلی در خواسته های گذشته آمريکا صورت نگيرد. تاکيد جورج بوش بر ضرورت "انزوای اقتصادی ايران" نشانه ادامه سياست چماق و هويج است.

گفتگوی از راه دور (ويدئو کنفرانس) تونی بلر، نخست وزير بريتانيا، که کشورش شريک عمده آمريکا در عراق به شمار می رود، با اعضای هيئت تحقيق آمريکايی حاکی از اين است که لندن نيز آماده همگامی با راهکارهای تازه ای است که واشنگتن در پيش خواهد گرفت. اظهارات جداگانه آقای بلر نيز نشان داد که همکاری بريتانيا و آمريکا در عراق و در رابطه با ايران به روال سابق ادامه خواهد يافت.

نخست وزير بريتانيا که دوشنبه شب در يک ضيافت شام رسمی به سياست خارجی بريتانيا می پرداخت، در مقدمه سخنان خود گفت: "ما به ايالات متحده نيازمنديم و شانه به شانه آمريکا حرکت خواهيم کرد". با توجه به آنچه تونی بلر "تماميت خاورميانه" ناميد، در نگاه وی ايران در برابر يک "انتخاب استراتژيک" قرار گرفته که در نتيجه آن روابط خارجی کشور و ماهيت سياسی آن رقم خواهد خورد.

مضمون سخنان آقای بلر نشان داد که بريتانيا نيز همچون آمريکا چندان اميدوار به تغير سياست ايران و گشودن در همکاری با تهران نيست. در عين حال اظهارات شب گذشته رهبران آمريکا و بريتانيا تاکيدی دوباره بر اين نکته بود که ايران و نوع برخورد با مسايل ايران از اهم تغييرات آينده سياست خارجی در واشنگتن و لندن بشمار می رود.

نخست وزير بريتانيا که روابط دوستانه دولت او با تهران طی يک سال گذشته به تيرگی کشيده، بدليل حظور نيروهای بريتانيايی در جنوب عراق و استقرار عمده آنها در مرزهای آبی و خاکی مشترک با مناطق غربی ايران، ضرورت همکاری ايران را فوری و حساس تلقی می کند و به اين لحاظ از آن بيش از متحدان آمريکايی خود استقبال می کند، ولی برای تامين اين همکاری آماده پرداخت چک سفيد نيست. تونی بلر در سخنانش نشان داد که ضمن قبول اهميت نقش ايران در خاورميانه، بر مشروط بودن همکاری با تهران نيز تاکيد دارد.

آنچه آمريکا و بريتانيا از ايران طلب می کنند شايد در چند مورد - فوری و غير فوری - قابل تعريف باشد. خواسته های فوری و اولويت دار آمريکا و بريتانيا عبارتند از:

برآوردن خواسته های بخش اول از سوی ايران بدون تغيير ماهييت رژيم و در کوتاه مدت ممکن است. در صورت رسيدن به توافق درزمينه خواسته های فوری و تامين رضايت بخش آنها، مسير رسيدن به توافق های ثانوی نيز تا حدود زيادی هموار خواهد شد.

خواسته های متقابل ايران از آمريکا عمدتا شامل ضمانت های ملموس در جهت تداوم نظام سياسی ايران و قبول تدريجی آن به عنوان يک قدرت منطقه ايست. شايد بتوان گفت که در ميان مدت، ايران مايل است بعنوان يک شريک استراتژيک غرب پذيرفته شود و به توسعه همکاری با اروپا دعوت گردد. در زمينه امور داخلی نيز می توان گفت سران جمهوری اسلامی انتظار دارند که تحمل غرب در قبال چين را تجربه کند.

با نگاهی کوتاه به اقلام در خواست های فوری از تهران و بدون تامل در پيچيدگی های سياست گذاری در بخشی از روابط خارجی آن، شايد رسيدن به شرايط همکاری با ايران ممکن بنما يد. ولی تامل بيشتر در جمع بندی های امنيتی ايران، حضور روح عدم اعتماد ميان دولت ايران و غرب، شرايط منطقه ای که دست کم به تضعيف کنونی مواضع آمريکا انجاميده، نشان می دهد که احتمال از دست رفتن اين فرصت برای عادی کردن روابط خارجی ايران کمتر از فرصت های از دست رفته پيشين نيست.

بخصوص که دولت ايران ضعف موضعی طرف های خود را در منطقه در ستون عوامل قوت خود رقم می زند و در شرايط کنونی امروز کمتر از هر زمان پيش از اين نگران عوارض تنبيهاتی است که در صورت عدم همکاری عليه اين کشور اعمال شود.

ايران در محاسبات امنيتی اسراييل بعنوان يک خطر حاضر و ملموس تلقی می شود. دولت آمريکا فارغ از هر عامل اضافی، از جمله تهديد مستقيم نيروهایش در خليج فارس، خطر امنيتی عليه اسراييل را خطر مستقيم عليه خود تلقی ميکند. رييس جمهوری آمريکا حامی اين نظريه است و کنگره آمريکا نيز، به رغم تغيير در ترکيب قدرت آن همچنان پای بند به اين نظريه خواهد ماند.

فرصت تازه ای که نتايج انتخابات اخير کنگره آمريکا فراهم کرده، تنها راه تغيير سياست های آمريکا و بريتانيا را در قبال عراق هموارتر کرده است. زمينه انجام تغييرات در آمريکا پيشتر با گماردن جيمز بيکر به سرپرستی گروه تحقيق عراق فراهم شده بود و وزير دفاع بريتانيا نيز اعلام کرده که "تغيرات از پيش اغاز شده بود".

بسياری از تحليلگران، امکان انجام حملات نظامی به ايران را منتفی تلقی نمی کنند و اگرچه اين روزها در اعمال تحريم های شورای امنيت عليه ايران شتاب خاصی ديده نمی شود، ولی آغاز فشارها خواهد بود.

تـهديد بلر، بعد از تاکيد او بر ضرورت همکاری با ايران (و سوريه) داير بر وجود "عواقب عدم همکاری" حاکی از اين است که بريتانيا و آمريکا اميد چندانی به جلب همکاری با ايران نمی بينند، حال آنکه هم زمان سفير سوريه در لندن از دعوت شدن کشورش به همکاری استقبال کرد.

شايد گزينه دوم از نظر سياست گذاران آمريکا تلاش برای "وادار ساختن" به همکاری باشد. در صورت رسيدن به چنين گزينه ای که شايد بموقع خود "نتيجه محتوم شکست ديپلماسی" معرفی شود، طيف گسترده ای از امکانات مورد بررسی آمريکا و متحدانش قرار خواهد گرفت.

در شرايط فعلی و علی رغم نتايج انتخابات کنگره، بسياری از تحليلگران، امکان انجام حملات نظامی به ايران را منتفی تلقی نمی کنند و اگرچه اين روزها در اعمال تحريم های شورای امنيت عليه ايران شتاب خاصی ديده نمی شود، ولی آغاز فشارها خواهد بود.

در ميانه راه و پيش از پايان دوره رياست جمهوری بوش ترديد هست که وی رسيدگی به مسئله ايران را در دستور کار جدی خود قرار دهد. طرفداران اين فرضيه استدلال می کنند که او نگران تجديد انتخاب شدن نيست و از سوی نمايندگان گنگره هم تحت فشار نخواهد بود. آنها همچنان استدلال می کنند که در صورت پيروزی عليه ايران جايگاه آقای بوش در افکار مردم امريکا تثبيت خواهد شد.

با اين همه گروهی نيز بر اين باورند که انتقال خط سياست خارجی آمريکا از راست به مرکز می تواند طی دو سال آينده بجای کاهش به افزايش قدرت عمل آقای بوش بيانجامد.

خدمات