محمد قوام

	وزير امور خارجه ايران در "همايش بين المللی آسيای مرکزی و قفقاز" به ستايش از "سازمان همکاری های شانگهای" پرداخته است

چهاردهمين همايش بين المللی آسيای مرکزی و قفقاز در تهران، موضوع امسال خود را به "سازمان همکاری شانگهای" اختصاص داده است.

وزير خارجه ايران درباره همکاری با سازمان همکاری شانگهای، گفته که اين نخستين باری است که جمهوری اسلامی ايران با يک پيمان سياسی، امنيتی و اقتصادی به طور رسمی همکاری می کند.

آقای متکی گفته است که يکی از راهبردهای اساسی جمهوری اسلامی ايران در صحنه‌ سياست خارجی، توجه به همکاری و همگرايی منطقه‌ای در جهت اصلاح بخش مهمی از معضلات و مشکلات منطقه و دستيابی به امنيت، رفاه و توسعه و شکوفايی اقتصادی برای ملت‌های منطقه بوده است.

اما انگيزه تهران از پيوستن به شانگهای و همزمان انتقاد از شورای امنيت سازمان ملل چيست؟

جلوگيری از نفوذ روزافزون آمريکا

"جنبش غير متعهدها" سازمان سياسی بين المللی ای بود که در زمان جنگ سرد ميان اتحاد جماهير شوروی و ايالات متحد آمريکا با حضور کشورهايی شکل گرفت که اگر نه در عمل اما در حرف خود را از اردوگاه کمونسيم (مسکو) و ليبراليزم ( واشينگتن) مستقل می دانستند.

اين سازمان با فروپاشی اتحاد جماهير شوروی و پايان جنگ سرد عملا تعريف خود را از دست داد و برخی از اعضای آن از متحدان ايالات متحده آمريکا شدند.

در اين فضا روسيه که در پی جلوگيری از نفوذ فزاينده آمريکا در کشورهای آسيای ميانه و قفقاز بود، با همکاری چين يک سازمان اقتصادی امنيتی تشکيل داد که کشورهای تازه استقلال يافته از شوروی اعضای آن بودند.

اگر چه روسيه، چين را رقيب اقتصادی خود در آسيای می داند که کم کم در حال تصاحب نفوذ سياسی هم هست، اما منافع بلند مدت خود را در همکاری با چين برای مهار قدرت آمريکا در منطقه می دانست.

کم کم ديگر کشورهای منطقه از جمله پاکستان، افغانستان و هند هم به اين سازمان پيوستند.

غير متعهد های قرن بيست و يکم؟

سازمان شانگهای پس از حملات يازدهم سپتامبر و آغاز مبارزه دولت جورج بوش در آمريکا با تروريسم، اين موضوع را به دستور کار خود اضافه کرد. اما کشورهای عضو شانگهای و از همه مهمتر روسيه تعريف مشترکی از تروريسم با ايالات متحده ندارند.

در واقع اعضای قدرتمند شانگهای يعنی چين و روسيه کشورهای هستند که در حال تعريف تازه ای از نظام بين المللی هستند که در مقابل آمريکا و اتحاديه اروپا در جهان موازنه ايجاد می کند و قطب تازه ای در صحنه بين المللی است.

قدرت اين قطب تازه را در مذاکرات اعضای شورای امنيت و جلوگيری از تحريم ايران تا به امروز، می توان مشاهده کرد.

برخی از صاحب نظران سازمان همکاری شانگهای را شبيه جنبش غير متعهدها اما با کارکردی عملی و تعريف قرن بيست و يکمی می دانند. موضوعی که برای سياستمداران ضد آمريکايی ايران بسيار خوشايند است.

در کنار دو عضو شورای امنيت

شانگهای به غير از فرصت های اقتصادی که برای تجارت کشورهای عضو با ايران فراهم می کند، باعث حضور مشترک تهران با دو عضو دايم شورای امنيت سازمان ملل متحد در يک پيمان دفاعی نيز می شود.

اين همان موضوعی که به غير از حمايت چين و روسيه از برنامه های اتمی ايران، جمهوری اسلامی را به مسکو و پکن و سرانجام، سازمان شانگهای نزديک کرده است.

در چنين فضايی، ايران موقعيت را برای عضويت در اولين سازمان اقتصادی، سياسی و امنيتی پس از ۲۷ سال که از عمر جمهوری اسلامی می گذرد، مناسب ديده است.

در شرايطی که ايران پرونده ای باز در شورای امنيت سازمان ملل دارد، عضويت در سازمان شانگهای که متعهد به حمايت امنيتی از اعضای خود است بسيار مفيد تر از حضور در سازمانهای چون جنبش غير متهدها است که جز کثرت اعضای غير موثر و غالبا فقير، فايده سياسی و ديپلماتيکی برای ايران ندارد.

ايران در حال حاضر عضو ناظر سازمان همکاری شانگهای است و سخت تلاش می کند که به عضويت کامل و رسمی اين سازمان درآيد.

محمود احمدی نژاد رييس جمهور ايران سال گذشته در اجلاس رهبران اين سازمان در چين حضور يافت و تمايل تهران را برای عضويت هرچه سريعتر در اين سازمان با رهبران آن از جمله ولاديمير پوتين رييس جمهور روسيه در ميان گذاشت.

وزير خارجه ايران در همايش آسيای ميانه و قفقاز پيشنهاد تاسيس مرکز مطالعات راهبردی سازمان همکاری شانگهای را مطرح کرده است.

آقای متکی گفته است که تهران برای مشورت و برنامه‌ريزی به عنوان مقر اين دفتر آمادگی دارد.