آنچه در پی می آيد، برگرفته از اين برنامه راديويی است که صبح روز دوشنبه 25 سپتامبر از شبکه چهار راديوی بی بی سی پخش شد.

آوريل 2003 ميلادی، در شرايطی که تانک های آمريکايی در خيابان های بغداد حرکت می کردند، اين نگرانی در تهران شدت می گرفت که شايد پس از عراق نوبت ايران باشد.

گزارش راديويی!

يک ماه بعد، ايران در اقدامی بی سابقه، و با واسطه سوييسی ها، نامه ای برای دولت آمريکا فرستاد که در آن آمادگی خود را برای حل همه اختلاف ها اعلام کرده بود.

پيشنهاد ايران

در اين نامه، ايران نه تنها از کمک به ثبات در عراق و دست برداشتن از حمايت گروه های فلسطينی سخن به ميان آورده بود، بلکه پيشنهاد داده بود برای خلع سلاح حزب الله تلاش کرده و تمام فعاليت های هسته ای خود را شفاف کند.

آن نامه برای آمريکايی ها فرستاده شد تا نشان دهد که ما آماده گفتگو و حل معضلات هستيم. اين اقدام در راستای سياست های محمد خاتمی بود که می خواست همه راه های مسالمت آميز را بيازمايد محمد حسين عادلی، معاون وزير امور خارجه سابق ايران

در ازای اين همه، ايران از آمريکا می خواست از رفتار خصمانه خود نسبت به جمهوری اسلامی دست بکشد و در بيانيه ای تصريح کند که ايران جزو محور شرارت نيست.

محمدحسين عادلی که در آن زمان معاون وزير امور خارجه ايران بود می گويد: "آن نامه برای آمريکايی ها فرستاده شد تا نشان دهد که ما آماده گفتگو و حل معضلات هستيم. اين اقدام در راستای سياست های محمد خاتمی بود که می خواست همه راه های مسالمت آميز را بيازمايد."

در آن دوران ارسال نامه و محتوای آن محرمانه بود. اين نامه می توانست نقطه عطفی باشد اما دستگاه سياست خارجی ايالات متحده اجازه داد اين فرصت به سادگی از دست برود.

پاسخ آمريکا

پاسخ خجالت آوری از طريق مقام های سوييسی برای ايران فرستاده شد... چيزی شبيه به اينکه چطور به خود اجازه می دهيد چنين پيشنهاد گستاخانه ای بدهيد... به نظر من، اين از آن لحظاتی بود که بعدها با خود فکر می کنيد و می گوييد باور نمی کنم که چنين کاری کرديم لری ويلکينسون، رئيس دفتر وزير امور خارجه سابق آمريکا

لری ويلکينسون، رئيس دفتر کالين پاول، وزير امور خارجه وقت آمريکا، می گويد: "تنها چيزی که من ديدم گزارشی بود از اينکه چنين نامه ای دريافت شده و پاسخ خجالت آوری که از طريق مقام های سوييسی برای ايران فرستاده شد... چيزی شبيه به اينکه چطور به خود اجازه می دهيد چنين پيشنهاد گستاخانه ای بدهيد... به نظر من، اين از آن لحظاتی بود که بعدها با خود فکر می کنيد و می گوييد باور نمی کنم که چنين کاری کرديم."

آقای ويلکينسون در توضيح اينکه در واشنگتن چه گذشت که منتهی به چنين واکنشی از سوی مقام های آمريکايی شد می گويد: "من فقط می توانم حدس بزنم؛ اما حدسم بايد خیلی نزديک به واقعيت باشد... من فکر می کنم که معاون رئيس جمهور [ديک چنی] در بحث هايی که در مورد رد يا پذيرش اين پيشنهاد انجام می شده، [چيزی شبيه به اين گفته باشد] که 'ما با شر صحبت نمی کنيم' و ماجرا را ختم کرده باشد."

اين زمانی بود که دولت آمريکا به لطف پيروزی سريع در عراق، سرمست غرور بود و در عوض ايرانی ها آسيب پذيرتر از هميشه می نمودند. بنابراين منطق سياستمردان آمريکا اينگونه بود که 'چرا گفتگو؟ وقتی می توان از موقعيت برتر شرايط را بر طرف ديگر تحميل کرد.'

اما چيزی نگذشت که ورق برگشت و آنچه پيروزی قطعی آمريکا می نمود، رنگی ديگر به خود گرفت. خشونت در عراق بالا گرفت و نفوذ ايران در خاورميانه پررنگ تر از پيش شد.

ايران با ادامه فعاليت های غنی سازی در نطنز تعهدات بين المللی خود را نقض کرده است. بدون شک ما می خواهيم پيش از آنکه با انجام مذاکره موافقت کنيم، اين برنامه ها و تحقيقات متوقف شود نيکلاس برنز، معاون سياسی وزير امور خارجه آمريکا

چشم انداز پيش رو

بيش از سه سال از ارسال آن نامه گذشته و آمريکا و ايران، به رغم ابراز تمايل تلويحی هر دو طرف، هنوز نتوانسته اند رودر رو در مورد مناقشه بوجود آمده بر سر فعاليت های هسته ای ايران گفتگو کنند.

نيکلاس برنز، معاون سياسی وزير امور خارجه آمريکا، در اين باره می گويد: "ايران با ادامه فعاليت های غنی سازی در نطنز تعهدات بين المللی خود را نقض کرده است. بدون شک ما می خواهيم پيش از آنکه با انجام مذاکره موافقت کنيم، اين برنامه ها و تحقيقات متوقف شود."

وی در پاسخ به اينکه چرا پيش شرط تعليق غنی سازی برای انجام گفتگوها تا اين اندازه مهم است، می گويد: "اين چيزی است که همه روی آن توافق کرده اند. [شروع مذاکرات بدون تعليق غنی سازی] مثل اين می ماند که به يک نفر در حاليکه يک بطری مشروب خورده اجازه بدهيد در جلسه ای که در آن مشروبات الکلی نوشيده نمی شود، شرکت کند."

اگر خطوط قرمز من درآوردی آمريکا و فشاری که به تبع اين خطوط قرمز بر طرف های مذاکره با ايران وارد می شود، نبود؛ مسئله هسته ای مدت ها پيش حل شده بود جواد ظريف، نماينده دائم ايران در سازمان ملل متحد

در سوی ديگر، اما، ايرانی ها تقصير گره خوردن مناقشه هسته ای را به گردن طرف آمريکايی می اندازند.

جواد ظريف، نماينده دائم ايران در سازمان ملل متحد، می گويد: "اگر خطوط قرمز من درآوردی آمريکا و فشاری که به تبع اين خطوط قرمز بر طرف های مذاکره با ايران وارد می شود، نبود؛ مسئله هسته ای مدت ها پيش حل شده بود. و من همچنان فکر می کنم اگر آمريکا از سياست تحميل اين خطوط قرمز دست بردارد، مسئله هسته ای هنوز هم در مدت زمان معقولی قابل حل و فصل است."

نامه ای که ايران در سال 2003 ميلادی برای آمريکا فرستاد، يکی از معدود فرصت های پيش آمده در سال های اخير برای گفتگوی دو کشور بود؛ فرصتی که شايد يکبار ديگر در ماه های آينده پيش بيايد و اگر از دست برود، مشخص نيست که در پی آن فرصت ديگری هم باشد.