احمد زيدآبادی کارشناس مسايل خاورميانه

جناح‌های تندرو حاکم بر ايران همواره به نيروهای وفادار خود وعده می‌دادند که اگر روزی آتش جنگ در منطقه شعله‌ور شود، آنها "انتقام سختی از اسراييل" خواهند گرفت.

اينک که اسراييل نزديکترين متحد ايران را در خاورميانه هدف حملات گسترده قرار داده است، ظاهرا مجموعه نظامی سياسی ترجيح داده است که از ورود به جنگ دوری کند و به جای آن، حملات لفظی خود را عليه اسراييل و متحدانش شدت بخشد.

از آنجا که چنين سياستی ممکن است بدنه نيروهای تندرو حامی نظام را به تعبير سياسی رايج در ايران «مساله‌دار» کند، دستگاههای تبليغاتی حکومت با تمام توان خود می‌کوشند تا وانمود کنند که حزب‌الله در حال پيروزی در جنگ و اسراييل رو به نابودی است.

پيام غير مستقيم اين تبليغات اين است که حزب‌الله نيازی به ياری و کمک ايران ندارد و بنابراين ضرورتی برای دخالت جمهوری اسلامی در جنگ نيست.

البته عدم مداخله عملی جمهوری اسلامی در جنگ که به نظر می‌رسد خواست اغلب ايرانی‌ها باشد، امر غير منتظره‌ای نيست.

در واقع همه نظام‌های ايدئولوژيک هنگامی که خطری در ميان باشد، به خلاف شعارهای خود رويکردی پراگماتيستی در پيش می‌گيرند و بقا و امنيت خود را به هر اصل ديگری ترجيح می‌دهند.

از همين روست که بسياری از متفکران، ايدئولوژی را به خلاف آنچه باور مندان به آن ادعا می‌کنند نه يک سلسله اصول و ارزش‌های پايدار که بايد برای حفظ آنها قربانی شد، بلکه صرفا پوششی برای پنهان نگه داشتن مجموعه‌ای از منافع مشخص و عينی تعريف می‌کنند.

به خلاف آنچه تصور می‌شود، اصل بنيادی رژيم‌های ايدئولوژيک اين نيست که برای حقوق يا منافع متحدان و هم‌پيمانان بايد فداکاری کرد، بلکه اين است که متحدان و هم‌پيمانان بايد برای بقای «رژيم مادر» فداکاری کنند و قربانی شوند.

اين نکته‌ای است که سال‌‌های دهه ۱۳۷۰ محمد جواد لاريجانی معاون وقت وزارت خارجه ايران، آن را تحت نظريه «ام‌القری» تشريح کرد. با گفته او، جمهوری اسلامی ام‌القرای جهان اسلام است و جنبش‌های اسلامی در سراسر جهان بايد در خدمت بقای آن باشند.

رفتار جمهوری اسلامی در برابر جنگ لبنان اجرای همين نظريه است با اين تفاوت که مسئولان کنونی ايران به جای بيان صريح آن، در پی وارونه نشان دادن روند وقايع جنگ در لبنان هستند به گونه‌ای که گويی فردايی وجود ندارد.