صادق صبا تحليلگر مسائل ايران در بی بی سی

	آيا به رغم اظهارات تند رهبران دو کشور عليه يکديگر در ماه های اخير، تحولی تازه و عميق در روابط ايران و آمريکا روی خواهد داد؟

منوچهر متکی، وزير امور خارجه ايران، در عين حال اظهار داشت که جمهوری اسلامی حاضر نيست درباره حقوق طبيعی هسته ای ملت ايران با کسی مذاکره کند.

پس از حدود سه دهه خصومت بين جمهوری اسلامی و دولت آمريکا به نظر می رسد که تحول عميقی در مناسبات دو کشور در حال وقوع است که تا چندی پيش حتی تصور آن غير ممکن بود.

تا همين اواخر آمريکا می گفت که حاضر نيست با دولتی که به گفته مقامات آن کشور مهمترين حامی تروريسم در دنياست سر ميز مذاکره بنشيند و به آن مشروعيت بدهد.

مقامات ايران هم متقابلا می گفتند که تا خوی به گفته آنها درندگی در آمريکا وجود دارد، مذاکره با آن بی معناست و آيت الله خامنه ای، رهبر جمهوری اسلامی، تا آنجا پيش رفت که چند سال پيش اظهار داشت کسانی که در ايران از مذاکره با آمريکا دفاع می کنند نه با الفبای سياست آشنايی دارند و نه با الفبای غيرت.

حتی اکبر هاشمی رفسنجانی، رييس جمهوری سابق، که در بين رهبران اصلی جمهوری اسلامی بيش از همه موافق مذاکره با آمريکا بود، هميشه برای آن پيش شرط تعيين می کرد و می گفت که آمريکا برای نشان دادن حسن نيت خود بايد اموال ضبط شده ايران را آزاد کند و تحريم های خود را بر دارد.

ولی هم اکنون رهبران ايران در يک تغيير سياست صد وهشتاد درجه ای هيچ پيش شرطی برای مذاکره با آمريکا قائل نمی شوند و گلايه شان تنها اين است که چرا آمريکا برای اين گفتگو ها شرط تعيين کرده است.

بنابراين به نظر می رسد که تنها مانع برای شروع اين مذاکرات شرط تعليق فعاليت های هسته ای ايران است که آمريکا تعيين کرده است.

خوشبين ها معتقدند که ممکن است که با ميانجی گری اروپا فرمولی پيدا شود که ايران بيشتر فعاليت های هسته ای خود را برای انجام گفتگو با آمريکا تعليق کند و تنها اجازه يابد که بخش بسيار کوچکی را ادامه دهد و هر دو طرف بتوانند ادعا کنند که عقب نشينی نکرده اند

ولی تعيين اين شرط از طرف آمريکا برای چيست؟ دولت آمريکا معتقد است که اصل مذاکره در باره فعاليت غنی سازی اورانيوم در ايران خواهد بود و اگر ايران اين فعاليت را در طول مذاکرات ادامه دهد گفتگو ها معنی ندارد.

آمريکا همچنين می گويد که اروپا هم چنين شرطی تعيين کرده و موقعی که ايران فعاليت های هسته ای خود را بعد از مدتی تعليق از سر گرفت اتحاديه اروپا مذاکرات با اين کشور را قطع کرد.

استدلال ديگر دولت آمريکا برای تعيين چنين شرطی اين است که آژانس بين المللی انرژی اتمی و شورای امنيت سازمان ملل نيز از ايران خواسته اند که فعاليت غنی سازی اورانيوم را تعليق کند.

ولی برخی از صاحب نظران معتقدند که هدف آمريکا از تعيين چنين شرطی اين است که عمدا دولت ايران را در وضعيتی قرار دهد که پيشنهاد مذاکره را رد کند تا در جهان چنين وانمود شود که جمهوری اسلامی نمی خواهد مناقشه هسته ای را از راه ديپلماسی حل کند.

به سخن ديگر، به اعتقاد اين صاحب نظران، هدف آمريکا از ارائه پيشنهاد مذاکره به ايران نه حل اختلافات از طريق گفتگو است بلکه وارد کردن فشار بيشتر به جمهوری اسلامی است.

بدبين ها می گويند که حدود سه دهه خصومت بين ايران و آمريکا چنان وضعيتی را ايجاد کرده که شروع هر گونه مذاکره ای برای هر دو طرف دشوار است. به خصوص که به نظر می رسد هدف نهايی آمريکا تغيير رژيم در ايران است و رهبری جمهوری اسلامی نيز نگران است که اگر با آمريکا مصالحه کند اعتبار خود را در بين هوادارانش در داخل و خارج از کشور از دست می دهد

از سوی ديگر فشار های داخلی در آمريکا و بعضی از کشورهای اروپايی بر دولت بوش در حال افزايش است تا بدون هيچ شرط قبلی با جمهوری اسلامی به مذاکره بنشيند.

جيمی کارتر، رييس جمهوری آمريکا در زمان وقوع انقلاب اسلامی ايران، معتقد است که کشور او نبايد شرط هايی برای گفتگو تعيين کند که برآوردن آن برای ايران دشوار باشد. آلمان هم بارها گفته که تهران و واشنگتن بايد با يکديگر گفتگو کنند.

طرفداران مذاکرات بدون پيش شرط معتقدند دو کشور بايد بنشينند و در باره همه اختلافات خود گفتگو کنند نه اينکه يک طرف از قبل نظرات خود را به طرف مقابل تحميل کند.

آنچه که می تواند کار رهبران ايران را راحت تر کند تمايل اکثريت مردم ايران به انجام مذاکره با آمريکا ست گرچه ممکن است تند رو ها در حاکميت تا حد توان خود مانع از شروع آن شوند.

از سوی ديگر آمريکا با طرح پيشنهاد مذاکره مستقيم با ايران، جمهوری اسلامی را در وضعيت دشواری قرار داده است و اگر رهبران ايران اين پيشنهاد را رد کنند ممکن است چين و روسيه را از خود دور سازند.

با اين وجود خوشبين ها معتقدند که ممکن است که با ميانجی گری اروپا فرمولی پيدا شود که ايران بيشتر فعاليت های هسته ای خود را برای انجام گفتگو با آمريکا تعليق کند و تنها اجازه يابد که بخش بسيار کوچکی را ادامه دهد و هر دو طرف بتوانند ادعا کنند که عقب نشينی نکرده اند.

ولی بدبين ها می گويند که حدود سه دهه خصومت بين ايران و آمريکا چنان وضعيتی را ايجاد کرده که شروع هر گونه مذاکره ای برای هر دو طرف دشوار است. به خصوص که به نظر می رسد هدف نهايی آمريکا تغيير رژيم در ايران است و رهبری جمهوری اسلامی نيز نگران است که اگر با آمريکا مصالحه کند اعتبار خود را در بين هوادارانش در داخل و خارج از کشور از دست می دهد.