جمال الدين موسوی در دوبی

	کشورهای عربی به ويژه در حاشيه خليج فارس، مناقشه هسته ای ايران را به دقت دنبال می کنند

هيئت های ديپلماتيک غربی و ايرانی نيز در اين مدت سفرهای متعددی به کشورهای عربی داشته اند و با آنها در اين زمينه گفتگو کرده اند.

شبکه های تلويزيونی عرب زبان از جمله دو شبکه جهانی ' الجزيره' و ' العربيه' نيز تازه ترين خبرها در باره برنامه ی هسته ای ايران را در صدر مطالب خود دنبال می کنند، و رسانه های محلی نيز با دقت اين موضوع را پوشش می دهند.

تجربه نشان داده است که که هيچگاه در ميان کشورهای عربی در زمينه يکی از مسائل بين المللی و حتی گاهی منطقه ای توافقی اصولی و طولانی مدت وجود نداشته است. در زمينه برنامه هسته ای ايران نيز تا حدود زيادی چنين است.

بشار اسد، رييس جمهور سوريه از برنامه هسته ای ايران حمايت کرد و آن را حقی مسلم دانست، دولتمردانی در سودان، لبنان و عراق نيز نظرهای مشابهی ابراز کرده اند

در اين ميان بشار اسد، رييس جمهور سوريه، طی سفری که محمود احمدی نژاد، رييس جمهور ايران، در ابتدای سال جاری ميلادی به دمشق داشت، از برنامه هسته ای ايران قاطعانه حمايت کرد و استفاده صلح آميز از انرژی هسته ای را حق مسلم ايران دانست.

کشورهايی نظير سودان، بخشی از حاکميت در لبنان و نيز دولتمردانی در عراق نيز نظراتی مشابه ابراز کرده اند.

نگرانی اعراب حاشيه خليج فارس

اما کشورهای عرب حاشيه خليج فارس موضعی متفاوت از سوريه داشته اند. کشورهايی که در کنار روابط گسترده ی اقتصادی با ايران، روابطی تنگاتنگ با آمريکا دارند و سالهاست که در منطقه، ميزبان چندين پايگاه نظامی آمريکا هستند.

کشورهای حاشيه خليج فارس احساس می کنند از پيامدهای برنامه هسته ای ايران و جنجال بر سر اين برنامه مصون نمی مانند. مثلا اگر جنگ شود، آنها شديدا نگران اقدامات تلافی جويانه ايران هستند

اين کشورها در سالهای اخير از رهگذر افزايش قيمت نفت، رونق بازرگانی و گسترش صنعت حمل و نقل در منطقه، دوره ای از رشد و شکوفايی اقتصادی را شاهد بوده اند.

عبدالباری عطوان سر دبير روزنامه "القدس العربی" چاپ لندن درباره مواضع و نگرانيهای اين کشورها می گويد:

"اين کشورها احساس می کنند که نمی توانند از پيامدهای برنامه ی هسته ای ايران و جنجال بر سر اين برنامه مصون بمانند. مثلا اگر جنگ شود، آنها شديدا نگران اقدامات تلافی جويانه ايران هستند. چون چندين پايگاه نظامی آمريکايی در قطر، بحرين، کويت و امارات متحده عربی وجود دارد که قطعا از اهداف ايران (در صورت بروز جنگ) خواهد بود."

وی با اشاره به تبعات ديگر هر گونه درگيری احتمالی در منطقه می افزايد: "مسئله بعد اينست که ۷۵ درصد آب آشاميدنی اين کشورها از نمک گيری آب دريا به دست می آيد. اگر اين آب آلوده شود، آنها با يک مصيبت روبرو خواهند بود."

عربهای منطقه به اين مسئله که تکنولوژی تاسيسات هسته ای ايران از نوع روسی است، با نگرانی نگاه می کنند. به تجربه ثابت شده است که تکنولوژی روسی در مقايسه با نوع غربی اش، از اطمينان کمتری برخوردار است، و احتمال خطر وجود دارد محجوب زويری، کارشناس عرب

فن آوری نامطمئن

تاکنون در چندين نشست سران شورای همکاری خليج فارس که شامل شش کشور عرب حاشيه خليج فارس است در زمينه پيامدهای زيست محيطی برنامه هسته ای ايران ابراز نگرانی شده است.

در آخرين اظهار نظر ها عبدالرحمن العطيه دبير اين شورا و نيز شيخ سيف بن زايد آل نهيان وزير کشور امارات متحده عربی از اعضای اين شورا، اظهار داشته اند که فاصله نيروگاه اتمی بوشهر از سواحل کشورهای عضو اين شورا بسيار کمتر از فاصله آن تا تهران است.

از نظر برخی تحليل گران نگرانی کشورهای حاشيه خليج فارس در زمينه پيامدهای زيست محيطی اين برنامه به معنای اينست که آنان حتی با برنامه ی هسته ای صلح آميز در ايران نيز موافق نيستند. حقی که حتی آمريکا به عنوان رهبر مخالفان برنامه هسته ايران آنرا زير سئوال نبرده است.

واقع شدن ايران بر روی خط زلزله و نيز آنچنانکه محجوب زويری کارشناس عرب می گويد نوع فن آوری بکار رفته در تاسيسات هسته ای ايران از جمله دلايل ديگر اين موضع آنان است:

"عربهای منطقه به اين مسئله که تکنولوژی تاسيسات هسته ای ايران از نوع روسی است، با نگرانی نگاه می کنند. به تجربه ثابت شده است که تکنولوژی روسی در مقايسه با نوع غربی اش، از اطمينان کمتری برخوردار است، و احتمال خطر وجود دارد."

	سعودالفيصل وزير امور خارجه عربستان سعودی در لندن گفت که عربستان به ايران اعتماد دارد و در عين حال از ايران خواست از خود انعطاف نشان دهد و به منافع منطقه بينديشد

اعراب و مواضع ناشفاف

با تمام اينها هيچ کدام از کشورهای شورای همکاری خليج فارس نيز به صورت قطعی با برنامه ی هسته ای ايران مخالفت نکرده اند و مواضع آنان کاملا با آمريکا و اتحاديه اروپا مطابق نبوده است.

حتی در حاليکه شورای امنيت سازمان ملل متحد و آژانس بين المللی انرژی اتمی همصدا با آمريکا و اتحاديه اروپا خواهان توقف برنامه غنی سازی اورانيوم توسط ايران بوده اند، اين کشورها در اين زمينه به اظهار نظری روشن نپرداخته اند.

در واقع شعار شورای همکاری خليج فارس مبنی بر "خاوميانه ای عاری از سلاحهای هسته ای و کشتار جمعی"، در جهان عرب و نيز در ميان خود اعضای اين شورا به تعبيرهايی گوناگون منجر شده است.

به عنوان مثال سعودالفيصل، وزير امور خارجه عربستان سعودی، به عنوان يکی از اعضای اين شورا در لندن گفت که عربستان به ايران اعتماد دارد و جنجال فعلی بر سر برنامه ی هسته ای ايران به دليل معيارهای دوگانه غرب است.

او از کشورهای غربی به دليل آنچه اهمال در برابر برنامه ی هسته ای اسرائيل خواند انتقاد کرد. البته او از ايران نيز خواست تا از خود انعطاف نشان دهد و به منافع منطقه بينديشد.

علاوه بر اين عمر موسی دبيرکل اتحاديه عرب نيز در آستانه بيست و ششمين نشست اجلاس شورای همکاری خليج فارس در ابوظبی قويا خواهان فشار اين اجلاس بر اسرائيل به جای تمرکز بر برنامه هسته ای ايران شد.

	عمر موسی دبير کل اتحاديه عرب در نشست خارتوم در سودان ضمن محکوم کردن اسرائيل بر حق ايران برای استفاده از انرژی صلح آميز هسته ای تاکيد کرد

اسرائيل، غرب و معيار دوگانه

در واقع اکثر قريب به اتفاق کشورهای عربی از سوريه گرفته تا دولتهای عرب حاشيه خليج فارس و نيز دولتهايی مانند مصر، سودان، اردن و الجزاير به گونه ای غرب را به دليل استانداردهای دوگانه و مسامحه با اسرائيل مورد انتقاد قرار داده اند.

بر اساس تخمين يکی از سازمانهای تحقيقی آمريکا (FAS – Federal of American Scientists ) هم اکنون اسرائيل حدود ۲۰۰ کلاهک هسته ای در اختيار دارد. اين ميزان از سلاحهای هسته ای، اسرائيل را در رده ششمين قدرت هسته ای جهان قرار می دهد.

افکار عمومی در جهان عرب فشار فزاينده بر ايران را با وجود زرادخانه اسرائيل در منطقه، رفتاری 'متناقض و رياکارانه' از سوی غرب قلمداد می کنند عبدالباری عطوان، سردبير روزنامه القس العربی

براساس گزارش اين سازمان، اسرائيل علاوه بر استفاده از موشکهای بالستيک، به راحتی می تواند بمب های هسته ای اش را با جنگنده های اف شانزده آمريکايی بر فراز منطقه هدف ببرد که در اين صورت حتی مقابله با اين هواپيماها توسط پدافند هوايی نيز، می تواند يک جهنم واقعی برپا کند.

عبدالباری عطوان سر دبير روزنامه القدس العربی می گويد که اين عوامل، جهان عرب را در ترس فرو برده است. او می گويد که افکار عمومی در جهان عرب فشار فزاينده بر ايران را با وجود زرادخانه اسرائيل در منطقه، رفتاری "متناقض و رياکارانه" از سوی غرب قلمداد می کنند.

آمريکا و متحدان اروپايی اش همواره استدلال کرده اند که چون اسرائيل پيمان منع گسترش سلاحهای هسته ای را امضا نکرده است، بنابراين جامعه جهانی نمی تواند اين کشور را تحت فشار قرار دهد.

همچنين جک استرا وزير خارجه بريتانيا گفته است که اسرائيل هيچگاه موجوديت کشوری را زير سئوال نبرده است ولی محمود احمدی نژاد رييس جمهور ايران خواهان حذف اسرائيل از نقشه جهان شده است.

	عايشه قذافی دختر معمر قذافی رييس جمهور ليبی گفت: شعار ما اينست صلح نه ويرانی، صلح نه جنگ

کشورهای عربی و الگوی ليبی

دو هفته پيش لاينل ريچی خواننده ی آمريکايی در برابر يک ساختمان نيمه ويران در ليبی برنامه اجرا کرد و بعد عايشه قذافی دختر معمر قذافی رييس جمهور ليبی در اين ساختمان نيمه ويران طی سخنانی کوتاه گفت: شعار ما اينست صلح نه ويرانی، صلح نه جنگ!

بيست سال پيش اين ساختمان توسط آمريکايی ها بمباران شد و ليبی سالها در برابر آمريکا و متحدان اروپايی اش قرار داشت. اکنون ليبی راه هماهنگی با جامعه جهانی را در پيش گرفته است و برنامه ای که ادعا می شد شامل توليد سلاحهای هسته ای و کشتار جمعی است را داوطلبانه کنار گذاشته است.

با وجود تجربه ی عراق که تاسيسات هسته ای اش (موسوم به اوسيراک) در گامهای ابتدايی در سال ۱۹۸۱ توسط اسرائيل بمباران شد، و تجربه ليبی، برخی مجامع عرب اصرار دارند که بايد در گرماگرم جنجال بر سر برنامه هسته ای ايران، عربها نيز برنامه ای مشابه را آغاز کنند.

پس لرزه های زلزله ای که بعد از يازده سپتامبر رخ داد، سريعا در ليبی خودش را نشان داد و ليبی به اصطلاح داوطلبانه ولی درحقيقت "تسليم وار" برنامه اش را رها کرد حسن فحص، فعال سياسی عرب

از جمله چند هفته پيش عمر موسی دبير کل اتحاديه عرب در نشست خارتوم در سودان ضمن محکوم کردن اسرائيل و تاکيد بر حق ايران در استفاده از انرژی صلح آميز هسته ای از کشورهای عربی خواست که با تمام سرعت و امکانات به سوی استفاده از انرژی صلح آميز هسته ای حرکت کنند. سخنانی که به نگرانيهای غرب مبنی بر ايجاد يک مسابقه هسته ای در خاورميانه دامن زد.

ولی به عقيده حسن فحص فعال سياسی عرب، تجربه عراق و ليبی انگيزه تلاشی عملی و قابل توجه به سوی برنامه هسته ای در ميان عربها را تضعيف کرده است. او می گويد:

"وقتی صدام در عراق سعی کرد تا يک برنامه ی هسته ای را آغاز کند، عربها با توجه به شخصيت صدام، بسيار نگران شدند. بنابراين هيچگاه تصور اين را به خود شان راه ندادند که از اين برنامه حمايت کنند. در مرحله ديگر پس لرزه های زلزله ای که بعد از يازده سپتامبر رخ داد، سريعا در ليبی خودش را نشان داد و ليبی به اصطلاح داوطلبانه ولی درحقيقت "تسليم وار" برنامه اش را رها کرد."

دور و نزديک؛ ايران و اعراب

اينکه عرب ها، خصوصا عرب های منطقه خليج فارس، در طول تاريخ رابطه خيلی دوستانه ای با دولتهای ايران نداشته اند چيز جديدی نيست، ولی بعد از انقلاب انديشه صدور انقلاب و شعارهای انقلابی هم خيلی آنها را نگران کرد رضا قاسمی، کارشناس روابط ايران و کشورهای عربی

ايران و چندين کشورعربی به اسرائيل به عنوان دشمنی مشترک نگاه می کنند. همچنين ايران سالهاست که به دليل حمايت از برخی گروههای فلسطينی و سياستهای ضد اسرائيلی اش تحت فشار غرب قرار دارد. علاوه بر اين ايران با در پيش گرفتن سياستی ايدئو لوژيک همواره بر اشتراکات اسلامی اش با جهان عرب تاکيد کرده است.

اما اين مواضع تا چه اندازه به حمايت گسترده دولتهای عرب از برنامه هسته ای ايران در برابر فشارهای فزاينده غرب منجر شده است؟

دکتر رضا قاسمی کارشناس روابط ايران و کشورهای عربی و سفير سابق ايران در کويت دستاورد ايران را اندک می داند. او علاوه بر اختلافات مذهبی ايران با بخش بزرگی از جامعه عرب و نيز بدبينی هايی که بين دو طرف در طول تاريخ موجود بوده است، روش نظام جمهوری اسلامی را نيز خالی از اشکال نمی داند.

آقای قاسمی می گويد: "کمک هايی که ايران به برخی گروه های عرب و يا حتی دولت های عرب می کند، راه به جايی نمی برد."

وی با اشاره به اثر انقلاب اسلامی در ايران اضافه می کند: "اينکه عرب ها، خصوصا عرب های منطقه خليج فارس، در طول تاريخ رابطه خيلی دوستانه ای با دولتهای ايران نداشته اند چيز جديدی نيست، ولی بعد از انقلاب انديشه صدور انقلاب و شعارهای انقلابی هم خيلی آنها را نگران کرد."

"حالا تصور کنيد اين دولتی که مدعی صدور انقلاب است و با برخی از اقليتهای مذهبی در کشورهای عربی هم اشتراک مذهبی دارد، بيايد و قدرت اتمی شود. اين مسئله اصلا برای آنها پذيرفتنی نيست."

	کارشناسان می گويند دولتمردان در جهان عرب نمی خواهند با حمايت از آمريکا خود را در موضع دشوار مقابله با افکار عمومی قرار دهند

احساسات ضد آمريکايی و موقعيت دشوار دولتمردان عرب

علاوه بر اينها حسن فحص فعال سياسی عرب بر اين عقيده است که عرب ها، خصوصا عرب های منطقه حاشيه خيلج فارس از آينده برنامه هسته ای ايران و نيز اينکه ايران به عنوان عضوی از باشگاه هسته ای جهان، نفوذ بيشتری در منطقه بيابد ترس دارند.

او معتقد است که سر انجام موضع دولتهای عربی اين خواهد بود که به نظر سازمان ملل متحد، حتی اگر کاملا عليه ايران باشد، گردن بگذارند.

با تمام اينها نيز حتی اردن و مصر از جمله ی متحدان نزديک آمريکا در جهان عرب که رابطه ای گرم با ايران نداشته اند نيز، حمايت آشکار و رسمی از سياستهای آمريکا درباره ايران را به صلاح خود ندانسته اند.

از جمله حسنی مبارک رييس جمهور مصر چندين بار به آمريکا درباره عواقب حمله نظامی به ايران هشدار داد و احمد ابوالغيث وزير خارجه اين کشور در سازمان ملل متحد بر راه حل ديپلماتيک به عنوان تنها گزينه ای که بايد دنبال شود تاکيد کرد.

برخی کارشناسان می گويند که اين موضع آنان تا حد زيادی تحت تاثير افکار عمومی در جهان عرب است و اينکه آنها نمی خواهند با حمايت از آمريکا خود را در موضعی دشوار قرار دهند. چرا که بسياری از مردم عادی نيز با دقت اين مسئله را دنبال می کنند.

نويسنده ای در روزنامه الاهرام چاپ مصر ميقا به پشتبانی از برنامه هسته ای ايران پرداخت، در مقابل يکی از مقالات روزنامه الحيات چاپ لندن حتی پيشنهاد کرد که نبايد بيشتر از اين به ايران فرصت داد و بايد ديپلماسی را با فشار و شايد هم با زور همراه کرد

دوگانگی افکار عمومی اعراب

البته با وجود اينکه موضع ايران طرفداران زيادی در ميان توده های مردم دارد، مجموع نظرات در ميان طيفی از راديکال ترين موافقان و مخالفان سير می کند.

به عنوان نمونه، رضا صادق دانشجوی رشته مهندسی اهل فلسطين بر اين عقيده است که ايران بايد برای حمايت از جهان اسلام حتی به سلاح هسته ای نيز مسلح باشد، اما هشام دانشجوی مصری با هرنوع تصميم شورای امنيت سازمان ملل متحد عليه ايران موافق است. او فکر می کند که ايران در صورت تبديل شدن به يک قدرت اتمی، بلافاصله به توليد سلاح دست خواهد زد و همسايگانش را تهديد خواهد کرد.

در روزنامه ها نيز نظرات مختلف و گامی متناقض است. در يکی از مقالات روزنامه الاهرام چاپ مصر يکی از نويسندگان عميقا به پشتبانی از اين برنامه پرداخت و نوشت که عرب ها برای پذيرش ادعاهای آمريکا دليلی ندارند.

در مقابل در يکی از مقالات روزنامه الحيات چاپ لندن با اين برنامه مخالفت شده است. نويسنده در اين مقاله حتی پيشنهاد کرده است که نبايد بيشتر از اين به ايران فرصت داد و وقت آن رسيده است که ديپلماسی با فشار و شايد هم با اعمال زور همراه شود.

نظراتی مبنی بر پيشنهاد راه حل بينابين نيز هر از گاهی در روزنامه های عرب منتشر می شود، از جمله گلف نيوز روزنامه ای در امارات متحده عربی به غرب توصيه کرده است که از جبهه گيری در برابر ايران و يا استفاده از گزينه ی نظامی در اين زمينه پرهيز کند، چه اينکه به نظر نويسنده اين روزنامه عربهای منطقه نمی خواهند تاوان اين جنگ ناخواسته را بپردازند.