محمود فرجامی روزنامه نگار در تهران

	حتی محسن رضايی هم که گفته می شود به دست اندرکاران بازتاب نزديک است اعتراض نکرد

سايت بازتاب يکی از پرخواننده ترين سايت‌های خبری فارسی زبان به شمار می‌رفت که در عين وفاداری‌ به نظام جمهوری اسلامی، به خاطر انتشار برخی اخبار افشاگرانه و تحليل‌های جسورانه‌اش -که بعضا تا مرز خط قرمزهای نظام جمهوری اسلامی ايران پيش می‌رفت- خوانندگان زيادی را به خود جلب کرده بود.

بازتاب از معدود رسانه‌هايی بود که علی‌رغم آنکه به جريان اصلاح‌طلبی رايج در ايران تعلق نداشت، اما در زمينه اطلاع‌رسانی و نيز تعداد بازديدکنندگان بر روی اينترنت پيشگام و صاحب اعتبار بود.

از آذر تا بازتاب

هسته اوليه سايت بازتاب را گردانندگان اصلی دوهفته‌نامه دانشجويی آذر، که استثنائاً در عين قيد "دانشجويی" به صورت آزاد نيز به فروش می‌رسيد، تشکيل می‌دادند.

آذر در عين آنکه منتقد اصلاح‌طلبان به شمار می‌رفت محافظه‌کاران را نيز به تندی مورد انتقاد قرار می داد و گه‌گاه پا را از اين نيز فراتر گذاشته و حتی به نقد دفتر رهبر جمهوری اسلامی نيز می‌پرداخت. اما با اين حال هيچگاه از سوی قوه قضاييه به طور جدی با اين نشريه برخورد نشد.

آخرين شماره آن در اسفندماه ۱۳۸۰ منتشر شد و پس از آن به دلايل نامعلومی از انتشار بازماند.

چندماه پس از انتشار آخرين شماره آذر، نام دامنه www.baztab.com به سفارش هسته اصلی آذر - که بيشتر آنها دانش‌آموختگان يا دانشجويان رشته‌های مهندسی دانشگاه‌های تهران بودند- به ثبت رسيد و در آبان‌ماه سال ۱۳۸۱ سايتی خبری-تحليلی بر روی اين آدرس به صورت آزمايشی مشغول به کار شد.

آن ايام، روزگار افول دوران طلايی مطبوعاتی بود که با انتخاب سيد محمد خاتمی به رياست جمهوری در دوم خرداد سال ۱۳۷۶ شروع و با برخورد شديد و توقيف يکباره ده‌ها نشريه عمدتا اصلاح‌طلب در ارديبهشت سال ۷۹ ، ضربه شديدی را متحمل شده‌بودند.

از ديگر سو با تسهيلات ويژه دولت و حضور فعال بخش خصوصی، دسترسی به اينترنت با قيمت و شرايط مناسب در بيشتر شهرهای ايران به سرعت مهيا می‌شد. در چنين شرايطی و در حالی که تعداد سايتهای خبری فارسی زبان بر روی اينترنت اندک بود، دربيستم آذرماه ۸۱، سايت بازتاب رسما آغاز به کار کرد.

بازتاب از خبر زرد تا خط قرمز

سايت بازتاب اخبار و تحليل‌های جنجالی فراوانی را منتشر می‌کرد که هرچند برخی از آنها بی شباهت به آنچه که در مطبوعات "زرد" منتشر می‌شوند، نبودند؛ ولی اخبار دست اول و مهمی نيز در اين سايت منتشر و يا افشا می‌گرديد.

به همين لحاظ طی مدت کوتاهی اخبار و تحليل‌های بازتاب به عنوان "منبع" در طيف وسيعی از رسانه‌ها -از مطبوعات اصلاح‌طلب تا محافظه کار و حتی صدا وسيمای جمهوری اسلامی ايران- نقل می شد.

سايت بازتاب در نوع خود ساختار شکن بود. اين سايت از انتشار اخبار رسمی، حتی‌المقدور خودداری می‌کرد و ادبيات آن نيز -مثلا در مورد بکار بردن نام گروه مجاهدين خلق و کشوراسرائيل و به رسميت شناختن گروه‌های تجزيه‌طلب که محافظه‌کاران و رسانه‌های رسمی جمهوری اسلامی به شدت از آنها ابا دارند- راديکال محسوب می‌شد.

نام سايت بازتاب همواره در کنار نام محسن رضايی - دبير فعلی مجمع تشخيص مصلحت نظام - آورده می‌شود. آقای رضايی بارها در مورد ارتباط وی با سايت بازتاب مورد پرسش قرار گرفته است و معمولا پاسخ وی نفی "ارتباط تشکيلاتی" خود با گردانندگان اين سايت و تاييد "ارتباط دوستانه" با آنها بوده‌است.

پرونده بازتاب

بازتاب تا پيش از توقيف اخير، دو بار ديگر نيز با توقيف و انسداد مواجه شده بود. بار اول در مهرماه سال ۱۳۸۲ توسط وزارت اطلاعات اين سايت توقيف و برخی از اموال آن ضبط شد و بار دوم در آبان‌ماه سال۱۳۸۳ توسط قوه قضاييه اين سايت توقيف و مسدود شد. شاکی در هر دوبار شورای عالی امنيت ملی بود و در هر دوبار روزهای توقيف و انسداد به تعداد انگشتان يک دست نمی‌رسيدند.

بازتاب همواره منتقد نحوه عملکرد شورای عالی امنيت ملی و تيم مذاکره کننده مسايل هسته‌ای ايران در ترکيب پيشين آنها بود و مطالب تندی را عليه آنها و به ويژه رييس وقت شورای عالی امنيت ملی - حسن روحانی- منتشر می‌کرد.

از اين جهت، برخورد و شکايت شورای عالی امنيت ملی عليه بازتاب، واکنش دور از انتظاری نبود اما توقيف اخير سايت بازتاب به دليل شکايت پيشين شورای عالی امنيت ملی، دور از انتظار به نظر می‌رسد.

در عين حال شورای جديد امنيت ملی اعلام کرده است که شکايتی از سايت بازتاب ندارد.

از جمله مطالبی که اخيرا در بازتاب منتشر شده اند و می‌توانند به تنهايی و يا مجموعا باعث توقيف بازتاب شده باشند به اين مطالب می‌توان اشاره کرد:

انتشار کامل نامه دکتر سروش به بازتاب تحت عنوان "من و مصباح هم‌داستانيم" که در آن از برخی اعتقادات مذهبی شيعيان انتقاد شده بود؛ انتشار چند مقاله در ستايش و حمايت از سيد محمد خاتمی؛ افشای مذاکرات و برخی جزئيات خريد يک دستگاه هواپيمای تشريفاتی برای رهبر جمهوری اسلامی؛ ادعای پرونده سازی اخلاقی برخی از نهادهای امنيتی جمهوری اسلامی برای شماری از مسئولين به منظور گرفتن امتيازهای اقتصادی؛ انتشار خبر زمين‌خواری گسترده در کرج توسط يکی از نزديکان رئيس يکی از قوای سه‌گانه و به ويژه خبر استعفای آقای هاشمی شاهرودی از رياست قوه قضائيه که بنا بر ادعای بازتاب آيت الله خامنه‌ای آن را نپذيرفته بود.

سرمای واکنش‌ها

هرچند که خبر توقيف سايت بازتاب در بيشتر خبرگزاری‌ها و روزنامه‌های ايرانی-فارسی زبان منتشر شد، ولی در مورد برخورد قوه قضاييه با سايتی که همواره متهم به برخورداری از حمايت حکومت و رانت توام اطلاعات و قدرت بوده، آنچنان که انتظار می‌رفت واکنشی صورت نگرفت.

گروه‌های مدافع آزادی بيان و مطبوعاتی که در موارد مشابه در مقابل توقيف تندترين نشريات ضد اصلاحات نيز موضع گرفته و دست‌کم بيانيه صادر می‌کردند در مورد توقيف و انسداد سايت بازتاب هيچ واکنشی تا کنون از خود نشان نداده‌اند.

حتی خود آقای رضايی که دبير مجمع تشخيص مصلحتی است که به تازگی از سوی رهبر حکومت ايران مسووليت نظارت بر قوای سه‌گانه نيز به آن تفويض شده در اين باره اعتراض نکرد.

در دنيای سايبر و به خصوص وبلاگستان هم که در موارد مشابهی نظير توقيف سايت امروز، حرکتهای نسبتا منسجمی نظير امضای بيانيه‌ها و يا عوض کردن نام وبلاگ‌ها و سايتها به نشانه اعتراض و همچنين خنثی کردن انسداد، انجام می‌شد؛ جز چند يادداشت پراکنده - که مهمترين آنها يادداشت محمدعلی ابطحی در وب نوشت بود- چيزی ديده نشد.

مدير مسئول بازتاب در واکنش به چنين برخورد سردی ، در يادداشت کوتاهی از "سکوت وبی‌تفاوتی نسبی و مطلق صاحبان قدرت و گروه‌های مختلف سياسی حتی مدافعان آزادی بيان" در جريان توقيف اين سايت، گلايه کرد.